Nowe perspektywy finansowe w ochronie zdrowia

Rozpoczęty w grudniu ubiegłego roku proces akceptowania przez Komisję Europejską projektów jest zwieńczeniem wielomiesięcznych negocjacji i analiz. Zgodnie z terminarzem prac polskie projekty programów operacyjnych zostały przekazane do oceny unijnym ekspertom, których uwagi uwzględniono przy opracowywaniu ostatecznego kształtu zgłaszanych programów. W tym momencie wiadomo już, że zasady w porównaniu z latami 2007-13 ulegną wielu zmianom. W kontekście medycyny i farmacji nastąpi niewątpliwie wiele zmian na lepsze, ponieważ innowacyjność oraz badania i rozwój będą tymi obszarami, które mogą liczyć na znacznie większe finansowe wsparcie niż dotychczas.

Innowacje medyczne na tle innych sektorów — to obszar o szerokim potencjale.  W Unii Europejskiej klasyfikuje się sektor medyczny i biotechnologiczny na pierwszym miejscu pod względem innowacyjności. Średniookresowa strategia rozwoju naszego kraju, obejmująca okres do 2020 roku zakłada systematyczny wzrost nakładów na innowacyjność. W 2012 roku na ten obszar przeznaczaliśmy około 4% PKB, natomiast na rok 2020 planuje się, że będzie to 5,3% PKB. Zgodnie z tymi założeniami wzrost nakładów powinien nastąpić także w sektorze ochrony zdrowia. 

Fundusze strukturalne, które w nowej perspektywie finansowej na lata 2014-2020 dostępne będą dla polskich przedsiębiorców, jednostek naukowych i placówek działających w obszarze medycyny — to m.in. regionalne programy operacyjne (RPO) przygotowywane przez poszczególne województwa i program Inteligentny Rozwój (PO IR). Trzecim potencjalnym źródłem będzie nowy program Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER), który ma odpowiedzieć na  wyzwania związane z rozwojem kapitału ludzkiego, a także w zakresie systemu ochrony zdrowia i profilaktyki zdrowotnej. Kolejnym programem zawierającym fundusze dostępne dla dużych placówek ochrony zdrowia jest program Infrastruktura i Środowisko, dostępny dla szpitali ponadregionalnych i współpracujących z nimi jednostek diagnostycznych oraz jednostek państwowego systemu ratownictwa medycznego. 

Polscy przedsiębiorcy i jednostki działające w obszarze ochrony zdrowia będą mogli w ramach nowej perspektywy funduszy europejskich korzystać w dalszym ciągu z regionalnych programów operacyjnych. Zaplanowane jest w nich między innymi wspieranie projektów jednostek naukowych polegających na tworzeniu nowej lub rozwoju istniejącej infrastruktury badawczej oraz wspieranie przedsięwzięć związanych z wdrażaniem i komercjalizacją wyników prac badawczo-rozwojowych,  zgodnych ze strategią regionalnych inteligentnych specjalizacji. Inteligentne specjalizacje — to nowy instrument, wprowadzony z myślą o tym, aby poszczególne regiony wdrażały politykę innowacyjną i rozwojową koncentrując się na tych obszarach, które mogą im przynieść najwięcej korzyści. 

Warto zwrócić uwagę na to, że  medycyna i technologie związane z różnorodnymi obszarami medycyny znalazły się w grupie inteligentnych specjalizacji w większości województw. A zatem będzie można w nich szukać źródeł wsparcia dla ochrony zdrowia w zakresie innowacyjnych rozwiązań. 

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój (PO IR) jest następcą dobrze znanego polskim przedsiębiorcom i naukowcom  programu Innowacyjna Gospodarka. Chociaż sektor zdrowia nie jest w PO IR wymieniony z nazwy w znaczeniu grupy beneficjentów uprawnionych do starania się o środki, to jest on źródłem dofinansowania dla przedsiębiorców i jednostek naukowych prowadzących działalność także w obszarze medycyny. Medycyna bowiem jest dziedziną o dużym potencjale do wdrażania i komercjalizacji prac badawczo-rozwojowych. A właśnie tego rodzaju przedsięwzięcia będą finansowane w ramach PO IR w nowej perspektywie.  

Został on już w całości wynegocjowany i przekazany przez polski rząd do Komisji Europejskiej w grudniu 2014. W chwili obecnej czekamy na podjęcie formalnych decyzji o jego zatwierdzeniu i uruchomieniu. Jego hasłem przewodnim jest wsparcie projektów „od pomysłu do rynku”, we wszystkich fazach prac badawczo-rozwojowych, w tym m.in. przygotowania prototypu, aż po komercjalizację wyników. Istotną zmianą, jeśli chodzi o sposób finansowania prac badawczo-rozwojowych jest to, że dotychczas finansowanie odbywało się głównie w formie dotacji, natomiast w PO IR będą stosowane instrumenty zwrotne oraz mieszane. 

W ramach PO IR przewiduje się wzmacnianie roli inicjatyw klastrowych, wspieranie i tworzenie inicjatyw gospodarczych, zwłaszcza w zakresie MŚP  czy w końcu podnoszeniu jakości prac badawczo — rozwojowych oraz krajowych jednostek, które je prowadzą  w ramach europejskiej przestrzeni badawczej. Na ten program będzie przeznaczonych około 8,5 miliarda euro. Są w nim zaplanowane 4 merytoryczne osie projektowe, które będą skierowane do przedsiębiorstw w zakresie wsparcia innowacji i odpowiadają także potrzebom ze strony rozwijających się podmiotów branży medycznej tj. zwiększenia potencjału naukowo-badawczego, wsparcia prowadzonych prac badawczo-rozwojowych oraz ich otoczenia.

Fundusze strukturalne dostępne w programie PO WER w ramach sektora ochrony zdrowia mają być przeznaczone m.in. na cele związane z:

— poprawą efektywności systemu ochrony zdrowia i dostępności usług (szczególnie na poziomie POZ), w tym także: rozwijanie projektów w zakresie profilaktyki zdrowotnej, które przyczyniłyby się do zwiększenia wykrywalności chorób; poprawa jakości danych oraz efektywniejsze prognozowanie potrzeb, 

— przeciwdziałaniem dezaktywizacji zawodowej z przyczyn zdrowotnych, głównie dzięki profilaktyce chorób układu krążenia, nowotworowych, układu kostno-stawowo-mięśniowego, układu oddechowego i zaburzeń psychicznych,

— podnoszeniem jakości świadczeń zdrowotnych, dzięki m.in. poprawie zarządzania podmiotami leczniczymi, zbudowaniu systemu informacji o standardach leczenia, akredytacji/przekształcaniu/restrukturyzacji placówek ochrony zdrowia,

— tworzeniem i rozwojem „białych” miejsc pracy, likwidacja braków kadrowych wśród personelu medycznego dzięki m.in. wspieraniu uczelni medycznych w rozwoju kształcenia, podnoszenie kompetencji lekarzy, a także kształcenie podyplomowe pielęgniarek i położnych. 

W ramach programu PO WER zdefiniowano listę szczegółowych celów dotyczących zdrowia, na które będą przeznaczone środki. Pierwszy z nich — to „Wdrożenie i rozwój programów profilaktycznych w zakresie chorób negatywnie wpływających na zasoby pracy dedykowanych osobom w wieku aktywności zawodowej”. Działania tutaj podejmowane będą komplementarne z regionalnymi programami operacyjnymi, obejmującymi m.in. profilaktykę nowotworową w kierunku wykrywania raka jelita grubego, szyjki macicy i raka piersi. Finansowanie mogą tutaj uzyskać projekty pilotażowe i testujące w zakresie programów profilaktycznych, o charakterze badawczym lub edukacyjnym, a także wspierające współpracę pomiędzy wysokospecjalistycznym ośrodkiem a lekarzami POZ oraz szpitalami ogólnymi, w celu przeciwdziałania fragmentacji opieki nad pacjentem. Beneficjentami w tym zakresie mogą być uczelnie medyczne, szpitale kliniczne, instytuty badawcze, NFZ, zaś grupą docelową — pacjenci, zakłady podstawowej opieki zdrowotnej oraz lekarze w nich pracujący lub współpracujący z nimi.

Drugim celem szczegółowym zapisanym w PO WER jest „Wdrożenie działań projakościowych i rozwiązań organizacyjnych w systemie ochrony zdrowia ułatwiających dostęp do niedrogich , trwałych oraz wysokiej jakości usług zdrowotnych”. Chodzi o finansowanie działań, dzięki którym system opieki zdrowotnej będzie lepiej dostosowany do zwiększających się potrzeb społecznych, zwłaszcza w kontekście wzrostu liczby osób starszych i wydłużania się życia pacjentów. Mogą to być nowe formy organizacji świadczenia usług, rozwiązania technologiczne, alternatywne formy opieki nad osobami starszymi, szkolenia pracowników administracyjnych i zarządzających, działania na rzecz współpracy z organizacjami pacjenckimi czy poprawa jakości danych w rejestrach medycznych. Beneficjentami w tym zakresie mogą być m.in. podmioty lecznicze oraz podmioty świadczące usługi na rzecz osób zależnych i niesamodzielnych, organizacje pozarządowe, jednostki samorządowe i uczelnie wyższe.

Kolejnym celem PO WER jest poprawa jakości kształcenia wyższego na kierunkach medycznych. Ma on uwzględniać wsparcie całego procesu edukacji, zarówno studiów wyższych jak i kształcenia podyplomowego. W założeniach jest zwiększanie liczby absolwentów kierunków medycznych oraz rozwój ich umiejętności praktycznych, dzięki m.in. finansowaniu nowoczesnych centrów symulacji medycznej, wyposażonych w fantomy, symulatory sal operacyjnych czy karetki pogotowia. 

Podobnych zagadnień dotyczy następny cel szczegółowy tego programu, jakim jest „Rozwój kompetencji zawodowych i kwalifikacji kadr medycznych odpowiadający na potrzeby epidemiologiczno-demograficzne kraju”. Dotyczyć ma kształcenia podyplomowego lekarzy, pielęgniarek i położnych, ze szczególnym uwzględnieniem lekarzy współpracujących z placówkami POZ. W tym kontekście możliwe jest przeznaczenie funduszy na wzrost liczby miejsc rezydenckich i pozarezydenckich  oraz wsparcie finansowania staży i kursów specjalizacyjnych, w takich dziedzinach jak np. onkologia, geriatria i kardiologia.  

Warto zwrócić uwagę na stopniową ewolucję zasad podziału unijnych pieniędzy. Coraz mocniej postępuje decentralizacja — chodzi o to, aby pomoc była lepiej dopasowana do regionalnych potrzeb, również w obszarze innowacji. Z tego powodu wnioski przedsiębiorców o dotowanie innowacji coraz częściej powinny trafiać do urzędów marszałkowskich, które zarządzają regionalnymi programami operacyjnymi (RPO). Rola centralnych, warszawskich organów administracji w tym zakresie ulegnie stopniowemu zmniejszeniu. W latach 2007-13 marszałkowie dysponowali jedną czwartą całej puli środków, jaką Polska otrzymała z Brukseli. W nowej perspektywie nastąpi wzrost do ponad 40 proc.

Klimat wokół innowacji medycznych jest dobry, ponieważ są one postrzegane jako obszar o strategicznym znaczeniu dla Polski. W dokumentach programowych konieczność działań w tym zakresie jest wciąż silnie podkreślana. Wiele różnych dostępnych źródeł finansowania powinno wspierać realizację tych pomysłów. Do rozwiązania pozostaje oczywiście wiele kwestii, które zostały zdefiniowane także przez rząd w trakcie przygotowywania PO Inteligentny Rozwój. Wskazano tam, jako obszary wymagające poprawy między innymi: niedostateczny poziom współpracy między przedsiębiorstwami a sektorem nauki, przewagę dużych podmiotów nad małymi i średnimi przedsiębiorstwami, a także dominację innowacyjności o charakterze imitacyjnym. Można mieć nadzieję, że te zjawiska, które zostały wzięte pod uwagę przy opracowywaniu założeń PO IR, będą stopniowo minimalizowane. 

Podsumowując — wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność w zakresie ochrony zdrowia będzie można uzyskać w: 

• Regionalnych programach operacyjnych,
• Programie Wiedza Edukacja Rozwój — 5. oś priorytetowa,
• Programie Infrastruktura i Środowis-ko— 9. oś priorytetowa: wzmocnienie strategicznej infrastruktury ochrony zdrowia. 
• Potencjalnym źródłem dofinansowa-nia może być też program Inteligentny Rozwój.

  Projekt „Puls Funduszy Unijnych” współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna.