Co czwarty chory wraca do szpitala po miesiącu

„Polska znajduje się na pierwszym miejscu pod względem hospitalizacji chorych na niewydolność serca (NS) wśród 30 państw należących do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). W 2009 r. było 150 tys. hospitalizacji, w 2012 r. — 187 tys. W 2012 r., według Narodowego Funduszu Zdrowia, 94 proc. wszystkich funduszy przeznaczonych na diagnostykę i leczenie NS pochłonęły właśnie hospitalizacje. Co czwarty pacjent wraca do szpitala w czasie krótszym niż 30 dni od poprzedniego pobytu” — mówi dr hab. n. med. Przemysław Leszek, prof. nadzw. Instytutu Kardiologii, Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii IK w Warszawie.

„Gdyby pacjent miał w ciągu 30 dni po wypisie możliwość skorzystania z wizyty przynajmniej u lekarza podstawowej opieki, nie mówiąc już o kardiologu (tylko 1/3 chorych trafia do specjalisty w ciągu trzech miesięcy), to udałoby się, jak wynika z badań, ograniczyć częstość ponownych hospitalizacji o 30 proc.” — dodaje prof. dr hab. n. med. Jadwiga Nessler, kierownik Kliniki Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Instytutu Kardiologii Collegium Medicum UJ w Krakowskim Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II, poprzednia przewodnicząca Sekcji Niewydolności Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. 

Jak wykazała metaanaliza 29 randomizowanych badań (5039 badanych), utworzenie wielospecjalistycznych zespołów leczących pacjentów (szpitalnych i ambulatoryjnych) umożliwia zmniejszenie śmiertelności z powodu NS o 25 proc., hospitalizacji z powodu tej choroby o 26 proc. oraz całkowitej liczby hospitalizacji o 19 proc.

„Dlatego tak bardzo potrzebna jest zmiana systemu opieki nad pacjentem z NS. Dobrze byłoby, aby przed wypisem ze szpitala miał on ustalony termin wizyty poszpitalnej w ośrodku, w którym był leczony. To dałoby szansę na optymalizację terapii. Pacjent wypisywany ze szpitala otrzymuje minimalne dawki leków, ponieważ niewydolne serce po zaostrzeniu nie jest w stanie przyjąć maksymalnych dawek. Jeżeli ich nie zoptymalizujemy w czasie kilku tygodni po hospitalizacji, to znowu dojdzie do dekompensacji niewydolności serca i chory wróci do szpitala” — uważa prof. Nessler.

Według prof. dr. hab. n. med. Piotra Hoffmana, kierownika Kliniki Wad Wrodzonych Serca Instytutu Kardiologii w Warszawie, prezesa Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, chorego na niewydolność serca trzeba za wszelką cenę uchronić przed kolejną hospitalizacją, ponieważ każdy kolejny jego pobyt w szpitalu pogarsza rokowanie.

Pacjenci często bagatelizują swoją chorobę

Chociaż w ostatnich latach dokonał się olbrzymi postęp w  farmakoterapii niewydolności serca oraz w postępowaniu inwazyjnym, to rokowanie w tej chorobie, mimo pewnej poprawy, nadal jest złe. Ocenia się, że w ciągu 5 lat od rozpoznania NS umrze ok. 50 proc. chorych. 

Duży wpływ na wyniki leczenia pacjentów z niewydolnością serca ma niska świadomość tej choroby w społeczeństwie. Tymczasem NS jest groźniejsza od niektórych chorób nowotworowych, takich jak rak piersi czy rak żołądka.

„20 tys. Polaków umiera rocznie z powodu raka płuca i oskrzeli, zbierających największe żniwo wśród nowotworów, a NS jest przyczyną 60 tys. zgonów. Wszyscy boją się chorób nowotworowych, ale mało kto ma świadomość, jak groźną chorobą jest niewydolność serca. Gdy pacjent ma wpisane w karcie rozpoznanie niewydolność serca, on to bagatelizuje, bo nie zna tych statystyk” — twierdzi prof. Leszek.

Wyniki leczenia w znacznej mierze zależą od samego pacjenta. „Jeśli on wie, jak się leczyć i jak żyć ze swoją chorobą, to już jest połowa sukcesu” — uważa prof. Nessler.

„Przynajmniej 50 proc. hospitalizacji, wynikających czy to z zaostrzenia niewydolności serca, czy to z innych problemów medycznych, można by zapobiec poprzez uświadomienie pacjentom, jak ważne jest zwracanie uwagi na objawy, odpowiednie postępowanie, zmiana farmakoterapii czy wcześniejszy kontakt z lekarzem” — dodaje dr hab. n. med. Tomasz Rywik, adiunkt w Klinice Niewydolności Serca i Transplantologii Instytutu Kardiologii w Warszawie. 

 

 

Zdaniem prezesa PTK: Przeszkody na drodze do sukcesu

 Prof. dr hab. n. med. Piotr Hoffman, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego:

Jeśli spojrzymy na polską kardiologię w liczbach: 283 oddziały kardiologiczne, 170 ośrodków kardiologii inwazyjnej w 2014 r., w tym 148 pełniących 24-godzinny dyżur hemodynamiczny, sporo ośrodków implantujących stymulatory i ICD, to wydaje się, że choroby sercowo-naczyniowe mamy w dużej mierze pod kontrolą. Do tego jest coraz więcej kardiologów — przypada ich już prawie 80/1 mln mieszkańców, czyli jesteśmy bliscy setki, charakterystycznej dla krajów rozwiniętych. Natomiast jeżeli bliżej się przyjrzymy temu, co się dzieje w polskiej kardiologii na przykładzie terapii ostrego zespołu wieńcowego, tego sztandarowego sukcesu w naszej dziedzinie, okazuje się, że ten wielki sukces nie ma kontynuacji. Przyczyn tego jest kilka.

Niedoceniana jest prewencja chorób sercowo-naczyniowych, która powinna być prowadzona już od dziecka. Brak takich działań prowadzi do zwiększonej zapadalności na chorobę niedokrwienną serca. W okresie okołozabiegowym mamy ograniczony dostęp do nowszych leków przeciwpłytkowych poprawiających rokowanie. Z kolei po zabiegu pacjent ma utrudniony dostęp do kardiologa, a nawet lekarza rodzinnego. To wszystko z powodu braku opieki koordynowanej.

Bardzo duże jest rozpowszechnienie czynników ryzyka. Spośród ogromnej, bo 12 mln grupy chorych na nadciśnienie tętnicze tylko 26 proc. jest leczonych skutecznie. W USA ta skuteczność wynosi ponad 50 proc., a w Kanadzie przeszło 60 proc.

Kolejny problem to epidemia dyslipidemii. W Polsce prawie 2/3 dorosłej populacji, czyli 18 mln ludzi, ma zaburzenia lipidowe. Tylko 8 proc. chorych jest leczonych skutecznie. Po zawale serca nie są osiągane cele terapeutyczne w dyslipidemii.

Po przezskórnej terapii ozw umieralność tuż po zabiegu wynosi 10 proc., po roku ten odsetek wzrasta do 20 proc., a pod 2 latach do 28 proc. Główna przyczyna to nadal niedostateczny dostęp do kardiologa. Czasami pacjent po zawale czeka kilka tygodni na wizytę, tymczasem u niektórych chorych powinno się wykonać nową diagnostykę, zmodyfikować terapię. Dlatego tak bardzo potrzebna jest opieka koordynowana.

 

 

Inicjatywy Sekcji Niewydolności Serca PTK 

Prewencja, diagnostyka, skuteczne leczenie

Paszport Pacjenta z Niewydolnością Serca powstał w maju 2014 r. z inicjatywy prof. Jadwigi Nessler, ówczesnej przewodniczącej Sekcji Niewydolności Serca PTK. To praktyczne narzędzie dla lekarzy pomagające zoptymalizować postępowanie na każdym etapie — od hospitalizacji do leczenia ambulatoryjnego, a także dające wsparcie chorym. 

Zawarte w paszporcie kwestionariusze mają pomóc lekarzowi ocenić stan zdrowia pacjenta, czynione przez niego postępy lub pogorszenie zdrowia. W broszurce zawarte są również najważniejsze informacje dotyczące aktualnego leczenia, np. przyjmowanych leków, oraz sugestie dla innych lekarzy w zakresie zmian w farmakoterapii czy konieczności wykonania kolejnych badań specjalistycznych.

Paszport pomaga też pacjentom w samokontroli choroby. Mogą w nim zapisywać daty kolejnych wizyt, a co najważniejsze na bieżąco oceniać swoje parametry zdrowotne, dzięki czemu jest im łatwiej udzielić lekarzom niezbędnych informacji.

Paszport trafił już do ponad 15 tys. chorych wypisywanych z oddziałów szpitalnych. Można go również pobrać ze strony internetowej PTK, a także ze strony rzecznika praw pacjenta. Od czerwca będzie również dostępny na portalu PTK adresowanym do pacjentów z niewydolnością serca: slabeserce.pl.

Pierwsze wytyczne postępowania w niewydolności serca dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej ukazały się w czerwcu 2015 r. z inicjatywy Sekcji Niewydolności Serca PTK oraz Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce. Ich celem jest poprawa jakości opieki nad pacjentami z NS poprzez popularyzację aktualnych zaleceń dotyczących rozpoznawania, leczenia, monitorowania terapii oraz organizacji opieki nad chorym.

Wytyczne stanowią kompendium aktualnej wiedzy, a także przedstawiają ogólne ramy dobrej praktyki klinicznej oraz działań na styku podstawowej i specjalistycznej opieki, zarówno ambulatoryjnej, jak i szpitalnej. W kompleksowy sposób ujmują zasady opieki nad pacjentem z niewydolnością serca z pozycji lekarza rodzinnego, uwzględniając aktualne standardy opieki i możliwości lekarza poz. Określają szczegółowo zadania lekarza rodzinnego, ale również pielęgniarki i innych członków zespołu w interdyscyplinarnym modelu opieki nad chorym z NS.

Portal edukacyjny: slabeserce.pl, który zostanie uruchomiony w czerwcu, przygotowany przez ekspertów PTK, jest przeznaczony dla wszystkich osób zainteresowanych problematyką niewydolności serca. Będzie podchodził do tej choroby kompleksowo — od wyjaśnienia jej istoty, przez opisanie objawów, diagnostyki, procesu leczenia, kończąc na wytycznych dotyczących życia z NS — potrzebie samokontroli, zdrowej diecie, odpowiednim wysiłku fizycznym i seksie. 

To wszystko zostanie przedstawione w formie serialu. Odbiorcy będą mogli śledzić losy 65-letniego pana Jacka, w rolę którego wcieli się aktor Jacek Strama, który w pierwszym odcinku dowiaduje się, że cierpi na niewydolność serca. Później internauci przez kolejne 12 miesięcy będą mogli śledzić także perypetie pana Tadeusza, autentycznego pacjenta z Krakowa. 

Na portalu slabeserce.pl nie zabraknie też miejsca na pytania pacjentów i odpowiedzi ekspertów z PTK.