W niektórych krajach polityka lekowa powstała od razu w całości, inne stopniowo wprowadzają poszczególne jej elementy. W krajach zamożniejszych, do których należy także Polska, strategiczne cele polityki lekowej zwykle są zawarte w wielu ustawach, przepisach i procedurach administracyjnych, rzadko występują w formie jednego dokumentu. Natomiast brak takiej zintegrowanej strategii jest potencjalnie źródłem problemów, ponieważ w takiej sytuacji szczegółowe rozwiązania i działania mogą zaprzeczać sobie nawzajem.

Zaangażowanie szerokiego kręgu interesariuszy

Przede wszystkim konieczne jest sformułowanie polityki lekowej, a następnie opracowanie strategii i działań potrzebnych do osiągnięcia wyznaczonych celów przez poszczególnych interesariuszy. Efekty działań są następnie monitorowane i korygowane w miarę potrzeb. 

WHO wskazuje na potrzebę zaangażowania w proces tworzenia polityki lekowej szerokiego grona interesariuszy. Obok instytucji państwowych, w jej formułowaniu powinny uczestniczyć także organizacje zawodowe, producenci, importerzy i dystrybutorzy, pracownicy służby zdrowia, pacjenci, środowiska naukowe, organizacje pozarządowe, ubezpieczyciele i inne instytucje finansujące ochronę zdrowia, a także media. 

Zdaniem WHO zauważalne tendencje do urynkowienia usług zdrowotnych mogą ograniczyć zasięg publicznej służby zdrowia i zagrozić równemu dostępowi do świadczeń w krajach wysoko rozwiniętych. Źródłem takiego zagrożenia może być decentralizacja oraz regionalizacja zarządzania. 

Narodowa polityka lekowa według WHO musi odzwierciedlać złożoność całego systemu ochrony zdrowia, dlatego rekomenduje, aby decyzje dotyczące rozwiązań prawnych, zapewnienia jakości i publicznego finansowania były podejmowane na szczeblu krajowym. 

W Polsce od ponad 10 lat nie ma formalnego dokumentu, który definiowałby krajową politykę lekową. Przed kilkoma miesiącami w Ministerstwie Zdrowia rozpoczęły się prace nad przygotowaniem takiej strategii, powołany został w tym celu międzyresortowy zespół. 

Co powinno znaleźć się w dokumencie

Polityka lekowa powinna określać zarówno cele, jak i wskazania dotyczące działań potrzebnych do ich realizacji. Definiuje priorytetowe cele dla sektora farmaceutycznego wyznaczone przez rząd w średnim i długim okresie oraz określa strategie ich osiągnięcia. Wskazuje ramy koordynacji branży farmaceutycznej. Polityka lekowa dotyczy zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego.

Najważniejsze elementy, jakie powinny znaleźć się w narodowej polityce lekowej, to:

• dobór leków podstawowych — preferowane powiązanie z krajowymi standardami klinicznymi, procedury ustalania listy leków podstawowych;
• dostępność leków — polityka cenowa, obniżanie ceł i podatków, konkurencyjność, substytucja generyczna;
• finansowanie leków — refundacja, „schorzenia priorytetowe”, wsparcie dla osób uboższych, dopłaty pacjentów, zasady przekazywania darowizn; 
• systemy zaopatrzenia i dystrybucji — ciągłość dostaw, zapobieganie stratom, gospodarka lekiem;
• uregulowania prawne, rządowe agencje lekowe, regulacje dotyczące zapewnienia jakości, bezpieczeństwa i skuteczności, dostęp do informacji, promocja leków;
• racjonalne użycie — standardy kliniczne, komitety terapeutyczne, edukacja;
• badania, analiza wpływu na gospodarkę, badania i rozwój nowych leków;
• zasoby ludzkie, rola rządu w ich rozwoju;
• monitoring i ocena, ustalone wskaźniki. 

 

 

przewiń, aby zobaczyć całą tabelę

Poziom dochodu krajowego

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

niski (36)

średnioniski (53)

średniowysoki (55)

wysoki (50)

ogółem (194)

 

 

 

 

 

 

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba  krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

 

Istnieje Narodowa Polityka Zdrowotna

tak

30

96,8 proc.

34

87,2 proc.

23

79,3 proc.

15

83,3 proc.

102

87,2 proc.

n

31

 

39

 

29

 

18

 

117

 

Istnieje Narodowa Polityka Lekowa

tak

31

93,9 proc.

39

86,7 proc.

33

68,8 proc.

30

76,9 proc.

133

80,6 proc.

n

33

 

45

 

48

 

39

 

165

 

Istnieje plan wdrożenia Narodowej Polityki Lekowej

tak

25

75,8 proc.

21

47,7 proc.

24

57,1 proc.

27

75,0 proc.

 7

62,6 proc.

n

33

 

44

 

42

 

36

 

155

 

Poziom dochodu krajowego

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

niski (36)

średnioniski (53)

średniowysoki (55)

wysoki (50)

ogółem (194)

 

 

 

 

 

 

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba  krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

 

Istnieje Narodowa Polityka Zdrowotna

tak

30

96,8 proc.

34

87,2 proc.

23

79,3 proc.

15

83,3 proc.

102

87,2 proc.

n

31

 

39

 

29

 

18

 

117

 

Istnieje Narodowa Polityka Lekowa

tak

31

93,9 proc.

39

86,7 proc.

33

68,8 proc.

30

76,9 proc.

133

80,6 proc.

n

33

 

45

 

48

 

39

 

165

 

Istnieje plan wdrożenia Narodowej Polityki Lekowej

tak

25

75,8 proc.

21

47,7 proc.

24

57,1 proc.

27

75,0 proc.

 7

62,6 proc.

n

33

 

44

 

42

 

36

 

155

 

Poziom dochodu krajowego

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

niski (36)

średnioniski (53)

średniowysoki (55)

wysoki (50)

ogółem (194)

 

 

 

 

 

 

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

liczba  krajów, które odpowiedziały

tak

liczba krajów, które odpowiedziały

tak

 

Istnieje Narodowa Polityka Zdrowotna

tak

30

96,8 proc.

34

87,2 proc.

23

79,3 proc.

15

83,3 proc.

102

87,2 proc.

n

31

 

39

 

29

 

18

 

117

 

Istnieje Narodowa Polityka Lekowa

tak

31

93,9 proc.

39

86,7 proc.

33

68,8 proc.

30

76,9 proc.

133

80,6 proc.

n

33

 

45

 

48

 

39

 

165

 

Istnieje plan wdrożenia Narodowej Polityki Lekowej

tak

25

75,8 proc.

21

47,7 proc.

24

57,1 proc.

27

75,0 proc.

 7

62,6 proc.

n

33

 

44

 

42

 

36

 

155