Nie wszystkie leki dostępne w sprzedaży samoobsługowej

Apteka samoobsługowa musi spełniać te same wymagania odnośnie do wyposażenia, pomieszczeń i wydawania leków, co zwykła apteka ogólnodostępna. Ponadto musi dysponować odpowiednio powiększoną powierzchnią izby ekspedycyjnej, która pozwoli na wydzielenie części samoobsługowej. Zaznaczam, że nie może się to odbywać kosztem rezygnacji z innych pomieszczeń apteki.

Także na receptę

Aby określić, jaki zakres asortymentu apteki może zostać udostępniony w części samoobsługowej, należy odnieść się do dwóch kwestii. Pierwsza, to znaczenie terminu „wydawanie leków z apteki". Na pierwszy rzut oka wygląda na to, że skoro prawo farmaceutyczne tylko farmaceutów i techników farmaceutycznych uprawnia do wydawania leków, to pacjent nie powinien sam po nie sięgać. Takiemu rozumieniu terminu „wydawanie" zaprzecza jednak zarówno praktyka, jak i teoria prawa. Apteki samoobsługowe są już w Polsce faktem, więc samo ich istnienie przemawia przeciwko takiemu rozumieniu. Gdyby „wydawanie" miało wykluczać samoobsługę, to inspekcja farmaceutyczna nie tolerowałaby ich istnienia.

Niezależnie od tego, Naczelny Sąd Administracyjny w jednym ze swoich orzeczeń stwierdził wprost, iż wydawanie leków jest w istocie ich sprzedażą. Od sprzedaży różni się tylko tym, że pacjent może otrzymać lek za częściową odpłatnością lub bezpłatnie, a część leków wydawana jest na podstawie określonego dokumentu, czyli recepty. Oznacza to, że znaczenie terminu „wydawanie leków" nie wyklucza tego, by pacjent sam po nie sięgał i przynosił farmaceucie do stołu ekspedycyjnego. Wydanie leku następuje bowiem dopiero wtedy, gdy farmaceuta zapozna się z wyborem pacjenta, sprawdzi termin ważności leku, skontroluje wizualnie jego jakość i udzieli, w razie potrzeby, informacji farmaceutycznej. Takie rozumienie terminu „wydawanie" nie wyklucza ponadto przeniesienia leków wydawanych na receptę do części samoobsługowej. Po prostu pacjent, który przyniesie wybrany przez siebie lek, musi dodatkowo okazać receptę, by został mu on wydany. Wiem, że w polskich aptekach nie wystawia się leków na receptę w części samoobsługowej. Być może wynika to z rozwiązań organizacyjnych.

Nie widzę jednak podstaw prawnych do wykluczenia możliwości umieszczenia leków w dziale samoobsługowym tylko dlatego, że są to preparaty wydawane na receptę.

Bez psychotropów

Drugą kwestią jest ograniczenie dostępu. Ograniczenie asortymentu w dziale samoobsługowym wynika, moim zdaniem, wyłącznie z przepisów, które nakazują ograniczyć dostęp pacjentów do niektórych leków. Mowa tu o § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie środków odurzających. Przepis ten nakazuje, by środki odurzające grupy I-N i II-N, substancje psychotropowe grupy II-P oraz preparaty zawierające te środki lub substancje przechowywać w odpowiednio zabezpieczonych pomieszczeniach, w miejscu niedostępnym dla pacjentów. Stosując regułę wykładni a contrario (z przeciwieństwa), wnioskujemy, że pozostałe leki mogą być przechowywane w miejscach dostępnych dla pacjentów.

Jeżeli chodzi o wymóg dotyczący szaf ekspedycyjnych, to wydaje się, że obowiązuje on także w części samoobsługowej. Pod pojęciem szaf ekspedycyjnych należy bowiem rozumieć wszystkie szafy i regały znajdujące się w izbie ekspedycyjnej, w tym także w części samoobsługowej. Trudno przy tym określić, czy wymóg przechowywania produktów w szafach ekspedycyjnych dotyczy wyłącznie leków, czy rozciąga się na wszystkie produkty sprzedawane w aptece. Biorąc pod uwagę to, że stół ekspedycyjny służy także do przechowywania wyodrębnionych asortymentowo wyrobów medycznych, można się zastanawiać, czy wyroby medyczne powinny być również umieszczane w szafach ekspedycyjnych. Przy czym trzeba pamiętać, że tak jak pozostałe produkty niebędące lekami, należy je sprzedawać w wydzielonych stoiskach.

Co do pozostałych produktów, to uważam, że szafy ekspedycyjne jednak ich nie dotyczą, ponieważ obrót nimi nie podlega przepisom prawa farmaceutycznego.


Podstawa prawna:
1) art. 86 ust. 8 i art. 96 Prawa farmaceutycznego;
2) § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia ministra zdrowia z 18 października 2002 r. w sprawie wydawania z apteki produktów leczniczych i wyrobów medycznych (Dz.U. nr 183, poz. 1531);
3) § 2 ust. 2 rozporządzenia ministra zdrowia z 11 września 2006 r. w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje (Dz.U. nr 169, poz. 1216);
4) § 8 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia ministra zdrowia z 30 września 2002 r. w sprawie szczegółowych wymogów, jakim powinien odpowiadać lokal apteki (Dz.U. nr 171, poz. 1395);
5) wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 9 października 1996 r., sygn. SA/Rz 75/96 (Monitor Podatkowy z 1997 r., nr 5, poz. 140).