Leczenie zaburzeń seksualnych u chorych na cukrzycę

Zaburzenia seksualne u chorych na cukrzycę to problem złożony. W innych chorobach, np. nadciśnieniu, przeroście gruczołu krokowego, przyczyna takich zaburzeń jest jednoznaczna. W przypadku cukrzycy zaburzenia natury seksualnej mogą być spowodowane przez różne czynniki: kłopoty z krążeniem, angiopatię, przyczyny neurologiczne (neuroptia) czy hormonalne (zmiana stężenia prolaktyny lub testosteronu). Niezależnie od nich, niemal zawsze występuje czynnik psychiczny. A jakby tego było mało - jednocześnie może współistnieć kilka różnych objawów wywołanych różnymi przyczynami, choć u podłoża wszystkich leżeć będzie cukrzyca. Najczęstsze problemy seksualne tych chorych to brak erekcji i/lub wzwodu, spadek bądź zanik popędu, problemy z orgazmem, dyspareunia (dolegliwości bólowe podczas stosunku).

Nowocześnie i skutecznie

Cukrzycy są w dość komfortowej sytuacji, ponieważ jak żadni inni pacjenci mają świetny dostęp do informacji. Lekarze diabetolodzy - jako jedna z nielicznych specjalności medycznych - są świetnie przeszkoleni w zakresie leczenia zaburzeń seksualnych. "Mimo to wciąż niewiele wiemy np. o tych problemach u młodych ludzi chorych na cukrzycę. To tajemnicza grupa - nie trafiają do nas, a zaburzenia w tej sferze życia mają na pewno, więc co się z nimi dzieje? Zamierzam zająć się tą grupą. Zaburzenia seksualne dotyczą bowiem większości chorych na cukrzycę i nie wolno zostawiać ich samych z tym problemem" - mówi prof. Zbigniew Lew-Starowicz, konsultant krajowy ds. seksuologii.
W większości przypadków, problemów natury seksualnej, wynikających ze zmian wywołanych przez tę chorobę, nie można cofnąć. Niezależnie od wieku pacjenta można jednak zastosować leczenie, które pozwoli na udane życie seksualne i poprawę jakości życia. "Dysponujemy grupą nowoczesnych metod o bardzo wysokiej skuteczności. W przypadku zaburzeń erekcji mamy Viagrę, Cialis i całą gamę dobrze działających leków wspomagających. Przy niektórych zaburzeniach możliwa jest terapia hormonalna, iniekcje w ciała jamiste, protezowanie, metody treningowe z udziałem partnerów" - wymienia prof. Z. Lew-Starowicz.
Jednak złą informacją jest to, że skuteczność działania tego typu leków u pacjentów z cukrzycą jest dużo mniejsza niż np. u pacjentów z nadciśnieniem czy przerostem gruczołu krokowego. "Tajemnica tego zjawiska została odkryta latem 2005 roku - okazało się, że pewna frakcja cukru blokuje działanie tych leków. A skoro już to wiemy, będzie można jakoś temu przeciwdziałać" - podkreśla seksuolog.

Obowiązkowy miniwywiad seksuologiczny

Mimo że lekarze mają duży zasób wiedzy na temat zaburzeń seksuologicznych w przebiegu cukrzycy, coś złego dzieje się na styku lekarz-pacjent. Pacjenci zazwyczaj oczekują, że lekarz zapyta ich wprost o problemy z erekcją, zaś lekarze - nie chcąc "wchodzić z butami" w intymną sferę życia pacjenta - sądzą, że inicjatywa powinna wyjść od niego.
"Efekty są takie, że ostatnio po wykładzie podszedł do mnie pacjent, który powiedział, że choruje na cukrzycę 17 lat, a od 6 lat nic w sferze życia intymnego się u niego nie dzieje, ale nigdy nikt z nim na temat tych problemów nie rozmawiał. Ręce opadają. Jeśli dwie strony będą czekać na inicjatywę, to nic z tego nie wyjdzie" - twierdzi prof. Z. Lew-Starowcz. Jego zdaniem, miniwywiad seksuologiczny powinien stać się standardem podczas wizyty u każdego lekarza, bez względu na specjalizację. "Wyobrażam sobie, że w XXI wieku, kiedy istnieje już pojęcie zdrowia seksualnego, gdy wiatowa Organizacja Zdrowia opracowała deklarację praw seksualnych i zalecenia o promocji zdrowia seksualnego adresowane do całej światowej służby zdrowia, to naturalne powinno być wprowadzenie elementów seksuologii do uczelni medycznych" - uważa konsultant krajowy tej specjalności.

Jak przełamać milczenie?
o -Rozmowę na "ten" temat zacząć niełatwo, szczególnie gdy lekarzem jest młoda, atrakcyjna kobieta, a pacjentem mężczyzna w sile wieku. Najpierw warto uświadomić pacjentowi skalę problemu - np. sformułowanie, że większość chorych na cukrzycę miewa takie problemy dostarcza uspokajającą informację, że nie on jeden się z nim boryka, a także to, że lekarz ma tego świadomość. Do pytania o to, czy pacjentowi zdarza się taki problem, dobrze jest dodać "czasami", bo pozwala tej osobie zachować twarz. Przecież "czasami" może się zdarzyć każdemu.
o -Jeśli pacjent potwierdzi, dalszy wywiad seksuologiczny jest już prosty. Należy ustalić, kiedy zaczęły się problemy (kilka miesięcy czy lat temu), jaki jest ich zakres (czy pojawiają się w trakcie stosunku, czy już od początku gry wstępnej), jakiego typu są to zaburzenia (całkowity zanik erekcji, brak wytrysku, brak porannej erekcji, która jest oznaką zdrowia, zanik popędu).
o -Warto sprawdzić, czy występują problemy natury hormonalnej i dodatkowo - oprócz podstawowych badań laboratoryjnych - zbadać stężenie prolaktyny, testosteronu, a u kobiet estradiolu.
o -Zanim zaopatrzymy pacjenta w leki mające rozwiązać jego seksualne problemy, ważne jest, by uświadomić mu sposób ich działania. Niektóre z nich, jak np. Viagra, to leki "kultowe" i pacjenci spodziewają się po nich cudów. Choć są nowoczesne i dobre, to jednak w niektórych przypadkach nie zadziałają od razu, a czasem konieczna jest zmiana leku na inny preparat. To zdarza się dość rzadko, ale trzeba o tym pacjentowi powiedzieć, bo zawiedziony brakiem skuteczności może się załamać.
o -Warto też wziąć pod uwagę, że niektórzy mężczyźni reagują ambicjonalnie i erekcja farmakogenna na dłuższy czas nie bardzo im odpowiada. Szczególnie że leki te są zazwyczaj drogie (ok. 50 zł za tabletkę). Dobrze jest więc zawczasu przekazać pacjentowi informację, że leki trzeba brać tak długo, aż pojawią się spontaniczne, fizjologiczne erekcje, czyli sygnał od samego organizmu.

To warto wiedzieć
Fakty na temat zaburzeń seksualnych w przebiegu cukrzycy:
o -Dysfunkcja erekcyjna w cukrzycy rozpoczyna się u pacjentów w młodszym wieku niż w ogólnej populacji:
w wieku 20-29 lat: 9 proc.
w wieku > 70 lat: 95 proc.
o -W niektórych przypadkach, zwłaszcza w cukrzycy typu 2, występowanie zaburzeń erekcji może nawet poprzedzać rozpoznanie choroby.
o -> 50 proc. mężczyzn z cukrzycą zaburzenia seksualne rozwijają się w ciągu 10 lat od zdiagnozowania choroby. Ryzyko pojawienia się tych zaburzeń jest ok. 4-krotnie wyższe niż u mężczyzn bez cukrzycy.

Patofizjologia zaburzeń seksualnych w cukrzycy:
o -przyspieszenie rozwoju miażdżycy dużych tętnic (tętnice biodrowe i ich rozgałęzienia),
o -patologia drobnych naczyń tętniczych (tętnica sromowa wewnętrzna, tętnice członka),
o -neuropatia somatyczna (nerw sromowy i grzbietowy członka)
o -i autonomiczna (nerwy jamiste),
o -dyslipidemia, leki hipoglikemizujące,
o -nadciśnienie tętnicze, antihipertonica,
o -zaburzenia funkcji śródbłonka,
o -leki hipoglikemizujące,
o -stany zapalne, częste w źle wyrównanej cukrzycy,
o -obniżony poziom testosteronu,
o -nadciśnienie (dotyczy 45 proc. pacjentów w cukrzycy),
o -zaburzenia czynności nerek.

Proponowany model leczenia:
o -Pierwsza wizyta pacjenta powinna trwać ok. 60 minut:
15 minut - rozmowa, badanie ogólne, 20 min - rozmowa o zaburzeniu i jego leczeniu, 20 min - instrukcja dotycząca metody leczenia.
o -Badanie somatyczne:
- RR (odruch warunkowy),
- narządy płciowe,
- odruchy brzuszne, nosidłowe,
- -tętno na tętnicach obwodowych, członka.
o -Badanie laboratoryjne:
- -cholesterol,
- -testosteron,
- -prolaktyna,
- -LH (hormon luteinizujący),
- -inne (w razie potrzeby).
o -Metody leczenia:
- -farmakoterapia I rzutu: inhibitory 5-fosfodiesterazy,
- -farmakoterapia alternatywna: Trazodon, Apomorfina,
- -pompy próżniowe,
- -testosteron (w hipogonadyzmie),
- -chirurgiczne.

Opracowanie: prof. Zbigniew Lew-Starowicz, konsultant krajowy ds. seksuologii