Każde polskie dziecko ma prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej

Prawo dziecka do ochrony życia i zdrowia jest zapewnione przez akty prawa międzynarodowego oraz Konstytucję RP i ustawodawstwo polskie. Ratyfikowana przez Polskę Konwencja o Prawach Dziecka nakłada na państwa — strony Konwencji obowiązek dążenia do zapewnienia każdemu dziecku dostępu do opieki zdrowotnej (art. 24 ust. 1 Konwencji).

Ponadto, zgodnie z treścią ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, prawo do tych świadczeń jest zagwarantowane każdemu dziecku mającemu status tzw. świadczeniobiorcy, tj.:

∫ dziecku ubezpieczonemu, tj. objętemu powszechnym — obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym (np. członkom rodziny zgłoszonym do ubezpieczenia zdrowotnego, dzieciom zgłoszonym do ubezpieczenia przez szkołę lub placówkę opiekuńczą);

∫ innemu dziecku niż ubezpieczone, posiadającemu obywatelstwo polskie i posiadającemu miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;

∫ każdemu innemu dziecku, oprócz wymienionych powyżej, posiadającemu obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które nie ukończyło 18. roku życia.

Prawo uzyskania świadczeń refundowanych przez dzieci nie zostało w ustawie uwarunkowane faktem zgłoszenia go do ubezpieczenia przez osobę do tego zobowiązaną.
W praktyce oznacza to, że każde dziecko mieszkające w Polsce i mające polskie obywatelstwo ma status świadczeniobiorcy, a zatem prawo korzystania ze świadczeń nie tylko w przypadkach zagrożenia życia i zdrowia, lecz również np. wpisu na listę podopiecznych lekarza, pielęgniarki czy położnej poz.

Interwencja rzeczników

O tym, że uzależnianie dostępu dzieci do świadczeń od okazania dowodu ubezpieczenia rodziców lub opiekunów jest bezprawne, przypomniał Rzecznik Praw Dziecka w swoim oświadczeniu z 4 stycznia 2012 r. skierowanym do ministra zdrowia, Naczelnej Rady Lekarskiej i prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Skargi na tego rodzaju postępowanie były również wielokrotnie rozpatrywane przez Rzecznika Praw Pacjenta.

Ustawa nigdzie nie precyzuje, jakie dokumenty warunkują refundację, należy więc przyjąć, że są to wszelkie wiarygodne dokumenty potwierdzające obywatelstwo polskie, zamieszkanie na terytorium RP i wiek dziecka. W najnowszym rozporządzeniu ministra zdrowia z 23 grudnia 2011 r. w sprawie recept lekarskich wyraźnie przewidziano możliwość wystawienia recepty refundowanej dziecku nieubezpieczonemu (zał. nr 1 — na recepcie wpisany powinien być kod uprawnień dodatkowych DN).

Świadczenia udzielane dzieciom ubezpieczonym finansowane są bezpośrednio przez NFZ ze składek na ubezpieczenie zdrowotne. Leczenie dzieci nieposiadających ubezpieczenia zdrowotnego finansowane jest także przez NFZ, ale ze środków otrzymanych na ten cel z dotacji budżetu państwa.

Świadczeniodawca, który uniemożliwia lub ogranicza w poważnym stopniu dostęp świadczeniobiorców do opieki zdrowotnej (w tym także nieubezpieczonych dzieci) musi liczyć się z cywilnoprawną odpowiedzialnością kontraktową (gdyż nie wykonuje umowy) oraz z odpowiedzialnością za naruszenie praw pacjenta. Popełnia również wykroczenie z art. 193 pkt 5 ustawy, zagrożone karą grzywny.



Podstawa prawna:

1) art. 2 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2008 r., nr 164, poz. 1027 z późn. zm);
2) rozporządzenie ministra zdrowia z 10 października 2011 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. nr 225, poz. 1355);
3) załącznik nr 1 do rozporządzenia ministra zdrowia z 23 grudnia 2011 r. w sprawie recept lekarskich (Dz.U. nr 294, poz. 1739).