Pracownik nie może skutecznie zrzec się prawa do obligatoryjnego okresu odpoczynku, zagwarantowanego w art. 132 k.p. i art. 97 u.d.l. Zachodzi bowiem bliska analogia między prawem do odpoczynku i prawem do urlopu, którego jako prawa podmiotowego pracownik nie może się zrzec (wyrok SN z 3.02.2011 r., sygn. akt III PK 32/10). W przedmiotowym stanie faktycznym, gdyby lekarz przystąpił do pracy bezpośrednio po świadczeniu gotowości, zostałyby naruszone normy dobowego odpoczynku.

Norma czasu pracy a norma dobowego minimalnego odpoczynku

Istotną kwestią jest rozróżnienie w świetle obowiązujących przepisów dwóch pojęć: normy czasu pracy i normy dobowego minimalnego odpoczynku. W przedmiotowym stanie faktycznym czas pracy wynika z faktycznie pełnionych dyżurów przez lekarzy, natomiast w przedstawionej sytuacji norma dobowego odpoczynku nie została zachowana. Zgodnie z art. 128 § 1 k.p., czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Lekarzowi pozostającemu na dyżurze (w związku z art. 1515 § 2 k.p.) nie wlicza się czasu dyżuru do czasu pracy, jeżeli podczas dyżuru pracownik nie wykonywał pracy.

Najważniejszym aspektem komentowanego przepisu jest jego zdanie drugie, zgodnie z którym czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku, o czym mówi art. 132 i 133 k.p. Lekarz, świadcząc pracę bezpośrednio po stanie gotowości, nie dopuści się wprawdzie w omawianym stanie faktycznym naruszenia normy czasu pracy, jednak z całą pewnością dojdzie do naruszenia normy dobowego odpoczynku. Daje to podstawę do stwierdzenia, że lekarz lub pracodawca (w zależności, z czyjego polecenia doszło do naruszenia) nie przestrzegają ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy. Pełniąc dyżur bezpośrednio po stanie gotowości, pracownik musi dostosować się do dyspozycji normy obowiązkowego odpoczynku, która jest sformułowana zarówno w 132 k.p., jak i w art. 97 u.d.l.

Warto zauważyć, że w systematyce kodeksowej, zastosowanej przez ustawodawcę w Kodeksie pracy, przepisy o okresach odpoczynku oraz przepisy o normach i ogólnym wymiarze czasu pracy stanowią dwa odrębne rozdziały w ramach działu szóstego dotyczącego czasu pracy. Doprowadza to do sytuacji, w której na te dwie instytucje należy patrzeć jak na dwie odrębne kwestie, w świetle omawianych okoliczności składających się na stan faktyczny. Strona w swoim sprzeciwie mylnie oceniła te dwie instytucje jako tożsame.