Grypa jest przyczyną zakażeń na całym świecie. WHO podaje, że rocznie choruje na nią przeciętnie od 330 do 990 mln osób. Z powodu ciężkiego przebiegu grypy i jej powikłań umiera rocznie od 0,5 do 1 mln osób na świecie.

W Polsce przeciętnie zapada na grypę co roku około 2 mln osób. Okresem zagrożenia jest jesień, zima i wczesna wiosna. W sezonie epidemicznym 2013/2014 w Polsce stwierdzono 2,7 mln zachorowań i podejrzeń zachorowania na grypę oraz ponad 9 tys. hospitalizacji i 15 zgonów z powodu grypy.

Właściwości wirusa

Grypa jest ostrą chorobą zakaźną, wywołaną przez wirus grypy należący do rodziny ortomyksowirusów, zawierający jednoniciowy ssRNA. Zachorowania wśród ludzi spowodowane są głównie przez 2 typy wirusów: A i B. Typ A dzieli się na podtypy w zależności od właściwości antygenowych dwóch białek powierzchniowych: neuraminidazy (N) oraz hemaglutyniny (H). Typ A wirusa grypy jest tzw. wirusem podwyższonego ryzyka, mutuje często i łatwo, może zakażać ludzi i zwierzęta (ptaki, świnie, konie).

Zakażenie wirusem grypy może przebiegać w postaci sezonowej oraz epidemicznej. Wirusa grypy cechuje duża zmienności genetyczna oraz spontaniczne mutacje, które co kilka lat mogą prowadzić do pandemii.

Wskaźnik zachorowalności jest największy wśród dzieci i młodych dorosłych.

Największe ryzyko śmiertelności i powikłań po grypie występuje:

— u niemowląt i dzieci poniżej 2. r.ż.,
— w grupie pacjentów geriatrycznych powyżej 65 r.ż.,
— w grupie osób z chorobami przewlekłymi, zwłaszcza z chorobami płuc i układu krążenia.

Do zakażenia wirusem grypy dochodzi na drodze kropelkowej lub poprzez zakażoną skórę oraz przedmioty codziennego użytku. W przypadku grypy ptasiej do zakażenia może również dochodzić w następstwie spożywania zakażonego mięsa lub surowych jaj.

Wirus grypy przenosi się poprzez powietrze, a nowe zachorowania są efektem wdychania zakażonego powietrza pochodzącego z wydzielin dróg oddechowych chorych osób. Okres wylęgania choroby jest krótki, 1-7 dni. Chory człowiek jest źródłem zakażenia przez około 3-5 dni po wystąpieniu objawów grypy, zaś osoby z obniżoną odpornością mogą być źródłem zakażenia nawet przez klika tygodni.

Groźne pandemie

Grypa pandemiczna pojawia się co kilka lub kilkanaście lat i obejmuje swoim zasięgiem wiele krajów lub kontynentów. Z reguły pojawia się wtedy nowy rodzaj wirusa (np. A/H1N1). Przebieg zakażenia w grypie pandemicznej jest bardzo szybki, choć sposób zakażenia jest taki sam jak w grypie sezonowej.

Najgroźniejszą pandemią grypy była tzw. hiszpanka, która występowała w latach 1918-1919 i pochłonęła około 50 mln ludzi, a w jej przebiegu zachorowało około 500 mln osób, co stanowiło wówczas około 1/3 populacji świata. W 1957 roku wybuchła na świecie pandemia azjatycka, a w 1968 roku pandemia Hongkong, która spowodowała kilka milionów zgonów.

W 2009 roku na świecie wybuchła pandemia grypy wywołana wirusem A/H1N1, wywodzącym się z wirusa świń, odmiennego antygenowo od wirusa ludzkiego. Zachorowania na tzw. świńską grypę stwierdzono na 4 kontynentach: w Ameryce Północnej i Południowej, Europie i Azji.

Pandemiczny wirus grypy A/H1N1 powstał w wyniku skoku antygenowego i mutacji. Szczególnie łatwo zakażał dolne drogi oddechowe i prowadził do szybko postępującego zapalenia płuc. Brak odporności populacji na ten typ wirusa przyczynił się do szybkiego rozprzestrzeniania się zakażenia i wybuchu pandemii.
Największa liczba zachorowań wystąpiła wśród dzieci i młodzieży, znacznie mniej wśród osób po 65. r.ż. Grypa ta charakteryzowała się również dużą śmiertelnością wśród dzieci i młodych dorosłych, zwłaszcza z otyłością. W Polsce w 2009 roku z powodu grypy pandemicznej odnotowano 177 zgonów.

Choroba została skutecznie opanowana dzięki licznym restrykcjom epidemiologicznym, zastosowanym w wielu krajach Europy i świata, takim jak szczepienia ochronne, profilaktyczne podawanie leków oraz ograniczenia podróżne i emigracyjne.

Zapobieganie zachorowaniom i leczenie objawowe

Przestrzeganie zasad higieny oraz szczepienia ochronne są bardzo istotne w przerwaniu łańcucha epidemiologicznego zakażeń grypy. Do podstawowych zaleceń profilaktycznych należą:

częste mycie rąk (kilka razy dziennie);
unikanie kontaktu z osobami chorymi, zwłaszcza podczas przebywania w miejscach publicznych (centrum handlowe, kino, transport publiczny);
higiena kaszlu (zasłanianie ust chusteczką i częsta zmiana chusteczek);
izolacja osób chorych przez 7 dni od wystąpienia objawów;
coroczne szczepienia ochronne.

W okresie zachorowania stosuje się najczęściej leczenie objawowe. Zalecane jest picie dużej ilości płynów, izolowanie chorego, pozostawanie w łóżku, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (NLPZ, paracetamol). W badaniach naukowych nie wykazano znamiennej skuteczności preparatów rutyny i witaminy C. W przypadku kataru stosuje się donosowe roztwory soli fizjologicznej lub krótkotrwale leki obkurczające błonę śluzową nosa. W przypadku kaszlu — leki o działaniu mukolitycznym i przeciwkaszlowym. U osób z grup wysokiego ryzyka powikłań pogrypowych wskazane jest stosowanie leków przeciwwirusowych (oseltamiwir i zanamiwir).

Prewencja przez szczepienie

Najskuteczniejszymi działaniami prewencyjnymi chroniącymi przed zachorowaniem na grypę są jednak szczepienia ochronne.

W USA odsetek wyszczepienia populacji przeciwko grypie wynosi około 40 proc. W Polsce w porównaniu do innych krajów jest on bardzo niski. Od kilku lat obserwuje się kilkunastoprocentowe spadki poziomu wyszczepialności populacji w Polsce. W sezonie 2011/2012 odsetek wyszczepienia populacji wynosił 4,5 proc., a w sezonie 2012/2013 — 3,7 proc. Ocena liczby zrealizowanych szczepień w porównaniu do liczby sprzedanych na rynku polskim szczepionek przeciw grypie pozwala jednak domniemywać, iż odsetek zaszczepienia populacji jest wyższy, ponieważ około 40-45 proc. szczepień najprawdopodobniej jest realizowane w prywatnych placówkach medycznych i gabinetach lekarskich, i nie jest raportowane do Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego — Państwowego Zakładu Higieny (NIZP-PZH).

W grupie osób powyżej 65. r.ż. wskaźnik wyszczepienia populacji był ponad 3-krotnie wyższy i w 2011/2012 wynosił w Polsce 12,5 proc. Odbiegał jednak od danych dotyczących tej grupy wiekowej w USA (75 proc.), Wielkiej Brytanii (73 proc.), Hiszpanii (57 proc.). Główną przeszkodą jest negatywne postrzeganie szczepień przeciwko grypie przez Polaków, a choroba jest przez wielu pacjentów mylona ze zwykłym przeziębieniem. Nie dają też dobrego przykładu sami pracownicy służb medycznych, spośród których szczepi się zaledwie 6,4 proc.

Wydaje się jednak, iż w ostatnim roku wskaźniki wyszczepialności przestały spadać, a epidemiolodzy liczą na zatrzymanie tego niepokojącego trendu.

Wirusy grypy cechuje duża zmienność antygenowa. Nadzór nad zachorowaniami na grypę na świecie i zaleceniami co do szczepień ochronnych sprawuje Centrum Leczenia i Zapobiegania Chorobom Zakaźnym (CDC). O wyborze szczepów do przygotowania szczepionki w danym roku decyduje natomiast Urząd do Spraw Żywności i Leków (FDA) i WHO.

W obrocie są trzy rodzaje szczepionek przeciw grypie:

split — inaktywowane, zawierające rozszczepione wiriony;
sub-unit — podjednostkowe, mające antygeny powierzchniowe wirusa (neuraminidazę, hemaglutyninę);
szczepionki wirosomalne.

W sezonie 2014/2015 w naszej szerokości geograficznej WHO rekomenduje inaktywowany trójwalentny skład szczepionek przeciw grypie:

A/Califormia/7/2009 (H1N1)pdm09-like virus,
A/Texas/50/2012 (H3N2)-like virus,
B/Massachusetts/2/2012-like virus.

Potrzeba szerszej informacji

Budowanie świadomości potrzeby profilaktyki tej choroby, a zwłaszcza podnoszenie wyszczepialności populacji podjęło FluForum w corocznej debacie ekspertów. W Polsce powstał Ogólnopolski Program Zwalczania Grypy. Forum zachęca placówki medyczne do współpracy oraz udziału w ogólnopolskim teście wiedzy o grypie. Dzień 1 października zaproponowano jako Ogólnopolski Dzień Profilaktyki Grypy.
Zaangażowanie lekarzy oraz personelu medycznego w rekomendacje szczepień przeciw grypie, zwłaszcza wśród pacjentów z grup ryzyka z pewnością może przyczynić się do lepszej kontroli epidemiologicznej choroby oraz zapobiegania jej wystąpieniu.

W publikowanych wynikach polskich badań przeprowadzonych wśród studentów szkół wyższych wykazano, iż informacje o możliwości szczepienia przeciwko grypie pochodziły od: rodziny (52 proc.), lekarza poz (46 proc.), z prasy (10 proc.), telewizji (10 proc.), od lekarzy specjalistów (6 proc.), z radia (4 proc.), Internetu (4 proc.).
Szczepienia ochronne są zalecane zwłaszcza w grupach wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu grypy (tab.).

Problemem żywo dyskutowanym wśród lekarzy poz jest szczepienie osób w trakcie leczenia immunosupresyjnego i chemioterapii. Należy pamiętać, iż szczepionki nie zawierają żywych wirusów i w większości przypadków szczepienie jest możliwe. Immunogenność i skuteczność kliniczna szczepienia przeciw grypie jest zwykle u tych pacjentów mniejsza i pomimo szczepienia mogą oni być zagrożeni wirusem grypy. Niezmiernie ważne jest szczepienie także osób z otoczenia chorego.

Autorką tekstu jest dr n. med. Małgorzata  Palka, Zakład Medycyny Rodzinnej, Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Collegium Medicum  w Krakowie

Grupy ryzyka ciężkiego przebiegu grypy

przewiń, aby zobaczyć całą tabelę

kobiety w ciąży w II i III trymestrze

dzieci poniżej 5. r.ż.

pacjenci z otyłością znacznego stopnia

osoby po urazach neurologicznych

osoby z chorobami nerwowo-mięśniowymi

osoby ze zdiagnozowanym stwardnieniem rozsianym

chorzy z niedoborami odporności

osoby powyżej 65. r.ż.

osoby z chorobą nowotworową

osoby w domach opieki

chorzy na chorobę wieńcową

chorzy z niewydolnością serca

chorujący na choroby metaboliczne, np. cukrzycę typu 2

chorzy na POChP

chorzy na astmę oskrzelową

pacjenci z chorobami nerek

pacjenci z chorobami wątroby

pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów

pacjenci chorujący na toczeń układowy

kobiety w ciąży w II i III trymestrze

dzieci poniżej 5. r.ż.

pacjenci z otyłością znacznego stopnia

osoby po urazach neurologicznych

osoby z chorobami nerwowo-mięśniowymi

osoby ze zdiagnozowanym stwardnieniem rozsianym

chorzy z niedoborami odporności

osoby powyżej 65. r.ż.

osoby z chorobą nowotworową

osoby w domach opieki

chorzy na chorobę wieńcową

chorzy z niewydolnością serca

chorujący na choroby metaboliczne, np. cukrzycę typu 2

chorzy na POChP

chorzy na astmę oskrzelową

pacjenci z chorobami nerek

pacjenci z chorobami wątroby

pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów

pacjenci chorujący na toczeń układowy

kobiety w ciąży w II i III trymestrze

dzieci poniżej 5. r.ż.

pacjenci z otyłością znacznego stopnia

osoby po urazach neurologicznych

osoby z chorobami nerwowo-mięśniowymi

osoby ze zdiagnozowanym stwardnieniem rozsianym

chorzy z niedoborami odporności

osoby powyżej 65. r.ż.

osoby z chorobą nowotworową

osoby w domach opieki

chorzy na chorobę wieńcową

chorzy z niewydolnością serca

chorujący na choroby metaboliczne, np. cukrzycę typu 2

chorzy na POChP

chorzy na astmę oskrzelową

pacjenci z chorobami nerek

pacjenci z chorobami wątroby

pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów

pacjenci chorujący na toczeń układowy

kobiety w ciąży w II i III trymestrze

dzieci poniżej 5. r.ż.

pacjenci z otyłością znacznego stopnia

osoby po urazach neurologicznych

osoby z chorobami nerwowo-mięśniowymi

osoby ze zdiagnozowanym stwardnieniem rozsianym

chorzy z niedoborami odporności

osoby powyżej 65. r.ż.

osoby z chorobą nowotworową

osoby w domach opieki

chorzy na chorobę wieńcową

chorzy z niewydolnością serca

chorujący na choroby metaboliczne, np. cukrzycę typu 2

chorzy na POChP

chorzy na astmę oskrzelową

pacjenci z chorobami nerek

pacjenci z chorobami wątroby

pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów

pacjenci chorujący na toczeń układowy

 

Przeciwwskazania do szczepień przeciw grypie

anafilaktyczna reakcja nadwrażliwości na białko jaja kurzego lub antybiotyki obecne w procesie produkcji szczepionek lub ich innych składników,
ostre stany gorączkowe,
ostre choroby infekcyjne o umiarkowanym przebiegu, bez względu na występowanie gorączki,
zespól Guillaina-Barrégo stwierdzany w 6. tyg. po poprzednim szczepieniu przeciw grypie.

Rekomendacje polskich ekspertów
w sprawie szczepień przeciw grypie na sezon 2014/2015

I. Zalecane ze wskazań epidemiologicznych

dzieciom zdrowym w wieku od 6. m.ż. do 18. roku życia,
osobom powyżej 55 lat,
osobom mającym bliski kontakt zawodowy lub rodzinom z dziećmi poniżej 6. m.ż., mającym kontakt z osobami w wieku podeszłym lub przewlekle chorymi (w ramach realizacji strategii kokonowej szczepień),
pracownikom ochrony zdrowia (personel medyczny, personel administracyjny), personelowi szkół, handlu i transportu oraz administracji publicznej,
pensjonariuszom domów spokojnej starości, domów pomocy społecznej oraz innych placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w wieku podeszłym,
podmiotom świadczącym opiekę w zakładach opieki paliatywnej, opiece psychiatrycznej, rehabilitacji leczniczej oraz leczeniu uzdrowiskowym.

II. Zalecane ze wskazań klinicznych i indywidualnych

przewlekle chorym dzieciom (powyżej 6. m.ż.) i dorosłym z chorobami przewlekłymi układu oddechowego i krążenia, chorobami nerek i wątroby, chorobami metabolicznymi i neurologicznymi,
osobom w stanach obniżonej odporności (w tym pacjentom po przeszczepie narządów lub tkanek),
kobietom w ciąży lub planującym ciążę,
dzieciom z grup ryzyka od 6 m.ż. do 18. roku życia, szczególnie zakażonym wirusem HIV, ze schorzeniami hematologicznymi i immunologicznymi, leczonych przewlekle salicylanami.

PIŚMIENICTWO

1. FluForum 2014. Rekomendacje polskich ekspertów dotyczące profilaktyki grypy w sezonie epidemicznym 2014/2015.
2. Phil D., Econ M. et al.: Identification of children at risk of influenza-related complications in primary and ambulatory care: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Respiratory Medicine.
3. Aigbogun N., Hawker J., Stewart A.: Intervations to increase influenza vaccination rates in children with high-risk conditions. A systematic review. Vaccine 2014: Dec. 31 1641-1647.
4. Szenborn L., Mrukowicz J., Małecka I., Kuchar E.: Problemy w praktyce lekarza POZ. Szczepienia dorosłych przeciwko grypie. Medycyna Praktyczna 2013, 3: 94-98.
5. Ciebiada M., Barylski M., Górska-Ciebiada M.: Zachorowania na grypę u osób w wieku podeszłym w świetle najnowszych danych epidemiologicznych i zaleceń terapeutycznych. Geriatria 2010, 4: 191-198.
6. Maszke M., Stasiak A., Kałucka S.: Similarities and differences in knowledge about inoculation and level of vaccination against influenza among students in Łodz. Family Medicine Topics 2013, vol.XV: 2(42): 28-33.

 

 

Grypa jest przyczyną zakażeń na całym świecie. WHO podaje, że rocznie choruje na nią przeciętnie od 330 do 990 mln osób. Z powodu ciężkiego przebiegu grypy i jej powikłań umiera rocznie od 0,5 do 1 mln osób na świecie.

W Polsce przeciętnie zapada na grypę co roku około 2 mln osób. Okresem zagrożenia jest jesień, zima i wczesna wiosna. W sezonie epidemicznym 2013/2014 w Polsce stwierdzono 2,7 mln zachorowań i podejrzeń zachorowania na grypę oraz ponad 9 tys. hospitalizacji i 15 zgonów z powodu grypy.Właściwości wirusaGrypa jest ostrą chorobą zakaźną, wywołaną przez wirus grypy należący do rodziny ortomyksowirusów, zawierający jednoniciowy ssRNA. Zachorowania wśród ludzi spowodowane są głównie przez 2 typy wirusów: A i B. Typ A dzieli się na podtypy w zależności od właściwości antygenowych dwóch białek powierzchniowych: neuraminidazy (N) oraz hemaglutyniny (H). Typ A wirusa grypy jest tzw. wirusem podwyższonego ryzyka, mutuje często i łatwo, może zakażać ludzi i zwierzęta (ptaki, świnie, konie).Zakażenie wirusem grypy może przebiegać w postaci sezonowej oraz epidemicznej. Wirusa grypy cechuje duża zmienności genetyczna oraz spontaniczne mutacje, które co kilka lat mogą prowadzić do pandemii. Wskaźnik zachorowalności jest największy wśród dzieci i młodych dorosłych. Największe ryzyko śmiertelności i powikłań po grypie występuje:— u niemowląt i dzieci poniżej 2. r.ż., — w grupie pacjentów geriatrycznych powyżej 65 r.ż.,— w grupie osób z chorobami przewlekłymi, zwłaszcza z chorobami płuc i układu krążenia.Do zakażenia wirusem grypy dochodzi na drodze kropelkowej lub poprzez zakażoną skórę oraz przedmioty codziennego użytku. W przypadku grypy ptasiej do zakażenia może również dochodzić w następstwie spożywania zakażonego mięsa lub surowych jaj. Wirus grypy przenosi się poprzez powietrze, a nowe zachorowania są efektem wdychania zakażonego powietrza pochodzącego z wydzielin dróg oddechowych chorych osób. Okres wylęgania choroby jest krótki, 1-7 dni. Chory człowiek jest źródłem zakażenia przez około 3-5 dni po wystąpieniu objawów grypy, zaś osoby z obniżoną odpornością mogą być źródłem zakażenia nawet przez klika tygodni.Groźne pandemieGrypa pandemiczna pojawia się co kilka lub kilkanaście lat i obejmuje swoim zasięgiem wiele krajów lub kontynentów. Z reguły pojawia się wtedy nowy rodzaj wirusa (np. A/H1N1). Przebieg zakażenia w grypie pandemicznej jest bardzo szybki, choć sposób zakażenia jest taki sam jak w grypie sezonowej. Najgroźniejszą pandemią grypy była tzw. hiszpanka, która występowała w latach 1918-1919 i pochłonęła około 50 mln ludzi, a w jej przebiegu zachorowało około 500 mln osób, co stanowiło wówczas około 1/3 populacji świata. W 1957 roku wybuchła na świecie pandemia azjatycka, a w 1968 roku pandemia Hongkong, która spowodowała kilka milionów zgonów. W 2009 roku na świecie wybuchła pandemia grypy wywołana wirusem A/H1N1, wywodzącym się z wirusa świń, odmiennego antygenowo od wirusa ludzkiego. Zachorowania na tzw. świńską grypę stwierdzono na 4 kontynentach: w Ameryce Północnej i Południowej, Europie i Azji. Pandemiczny wirus grypy A/H1N1 powstał w wyniku skoku antygenowego i mutacji. Szczególnie łatwo zakażał dolne drogi oddechowe i prowadził do szybko postępującego zapalenia płuc. Brak odporności populacji na ten typ wirusa przyczynił się do szybkiego rozprzestrzeniania się zakażenia i wybuchu pandemii. Największa liczba zachorowań wystąpiła wśród dzieci i młodzieży, znacznie mniej wśród osób po 65. r.ż. Grypa ta charakteryzowała się również dużą śmiertelnością wśród dzieci i młodych dorosłych, zwłaszcza z otyłością. W Polsce w 2009 roku z powodu grypy pandemicznej odnotowano 177 zgonów. Choroba została skutecznie opanowana dzięki licznym restrykcjom epidemiologicznym, zastosowanym w wielu krajach Europy i świata, takim jak szczepienia ochronne, profilaktyczne podawanie leków oraz ograniczenia podróżne i emigracyjne. Zapobieganie zachorowaniom i leczenie objawowePrzestrzeganie zasad higieny oraz szczepienia ochronne są bardzo istotne w przerwaniu łańcucha epidemiologicznego zakażeń grypy. Do podstawowych zaleceń profilaktycznych należą:częste mycie rąk (kilka razy dziennie);unikanie kontaktu z osobami chorymi, zwłaszcza podczas przebywania w miejscach publicznych (centrum handlowe, kino, transport publiczny);higiena kaszlu (zasłanianie ust chusteczką i częsta zmiana chusteczek);izolacja osób chorych przez 7 dni od wystąpienia objawów;coroczne szczepienia ochronne.W okresie zachorowania stosuje się najczęściej leczenie objawowe. Zalecane jest picie dużej ilości płynów, izolowanie chorego, pozostawanie w łóżku, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (NLPZ, paracetamol). W badaniach naukowych nie wykazano znamiennej skuteczności preparatów rutyny i witaminy C. W przypadku kataru stosuje się donosowe roztwory soli fizjologicznej lub krótkotrwale leki obkurczające błonę śluzową nosa. W przypadku kaszlu — leki o działaniu mukolitycznym i przeciwkaszlowym. U osób z grup wysokiego ryzyka powikłań pogrypowych wskazane jest stosowanie leków przeciwwirusowych (oseltamiwir i zanamiwir). Prewencja przez szczepienieNajskuteczniejszymi działaniami prewencyjnymi chroniącymi przed zachorowaniem na grypę są jednak szczepienia ochronne.W USA odsetek wyszczepienia populacji przeciwko grypie wynosi około 40 proc. W Polsce w porównaniu do innych krajów jest on bardzo niski. Od kilku lat obserwuje się kilkunastoprocentowe spadki poziomu wyszczepialności populacji w Polsce. W sezonie 2011/2012 odsetek wyszczepienia populacji wynosił 4,5 proc., a w sezonie 2012/2013 — 3,7 proc. Ocena liczby zrealizowanych szczepień w porównaniu do liczby sprzedanych na rynku polskim szczepionek przeciw grypie pozwala jednak domniemywać, iż odsetek zaszczepienia populacji jest wyższy, ponieważ około 40-45 proc. szczepień najprawdopodobniej jest realizowane w prywatnych placówkach medycznych i gabinetach lekarskich, i nie jest raportowane do Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego — Państwowego Zakładu Higieny (NIZP-PZH).W grupie osób powyżej 65. r.ż. wskaźnik wyszczepienia populacji był ponad 3-krotnie wyższy i w 2011/2012 wynosił w Polsce 12,5 proc. Odbiegał jednak od danych dotyczących tej grupy wiekowej w USA (75 proc.), Wielkiej Brytanii (73 proc.), Hiszpanii (57 proc.). Główną przeszkodą jest negatywne postrzeganie szczepień przeciwko grypie przez Polaków, a choroba jest przez wielu pacjentów mylona ze zwykłym przeziębieniem. Nie dają też dobrego przykładu sami pracownicy służb medycznych, spośród których szczepi się zaledwie 6,4 proc. Wydaje się jednak, iż w ostatnim roku wskaźniki wyszczepialności przestały spadać, a epidemiolodzy liczą na zatrzymanie tego niepokojącego trendu.Wirusy grypy cechuje duża zmienność antygenowa. Nadzór nad zachorowaniami na grypę na świecie i zaleceniami co do szczepień ochronnych sprawuje Centrum Leczenia i Zapobiegania Chorobom Zakaźnym (CDC). O wyborze szczepów do przygotowania szczepionki w danym roku decyduje natomiast Urząd do Spraw Żywności i Leków (FDA) i WHO. W obrocie są trzy rodzaje szczepionek przeciw grypie:split — inaktywowane, zawierające rozszczepione wiriony;sub-unit — podjednostkowe, mające antygeny powierzchniowe wirusa (neuraminidazę, hemaglutyninę);szczepionki wirosomalne.W sezonie 2014/2015 w naszej szerokości geograficznej WHO rekomenduje inaktywowany trójwalentny skład szczepionek przeciw grypie:A/Califormia/7/2009 (H1N1)pdm09-like virus,A/Texas/50/2012 (H3N2)-like virus,B/Massachusetts/2/2012-like virus.Potrzeba szerszej informacjiBudowanie świadomości potrzeby profilaktyki tej choroby, a zwłaszcza podnoszenie wyszczepialności populacji podjęło FluForum w corocznej debacie ekspertów. W Polsce powstał Ogólnopolski Program Zwalczania Grypy. Forum zachęca placówki medyczne do współpracy oraz udziału w ogólnopolskim teście wiedzy o grypie. Dzień 1 października zaproponowano jako Ogólnopolski Dzień Profilaktyki Grypy.Zaangażowanie lekarzy oraz personelu medycznego w rekomendacje szczepień przeciw grypie, zwłaszcza wśród pacjentów z grup ryzyka z pewnością może przyczynić się do lepszej kontroli epidemiologicznej choroby oraz zapobiegania jej wystąpieniu.W publikowanych wynikach polskich badań przeprowadzonych wśród studentów szkół wyższych wykazano, iż informacje o możliwości szczepienia przeciwko grypie pochodziły od: rodziny (52 proc.), lekarza poz (46 proc.), z prasy (10 proc.), telewizji (10 proc.), od lekarzy specjalistów (6 proc.), z radia (4 proc.), Internetu (4 proc.). Szczepienia ochronne są zalecane zwłaszcza w grupach wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu grypy (tab.).Problemem żywo dyskutowanym wśród lekarzy poz jest szczepienie osób w trakcie leczenia immunosupresyjnego i chemioterapii. Należy pamiętać, iż szczepionki nie zawierają żywych wirusów i w większości przypadków szczepienie jest możliwe. Immunogenność i skuteczność kliniczna szczepienia przeciw grypie jest zwykle u tych pacjentów mniejsza i pomimo szczepienia mogą oni być zagrożeni wirusem grypy. Niezmiernie ważne jest szczepienie także osób z otoczenia chorego.