Innowacje są sercem medycyny

17 listopada nastąpi ogłoszenie wyników III edycji polskiej konkursu Prix Galien, promującego innowacyjność w medycynie i farmacji. O znaczeniu nowatorskich rozwiązań dla nauki i pacjentów rozmawiamy z przewodniczącym kapituły konkursu prof. dr. hab. n. med. Cezarym Szczylikiem.

Czym są innowacje w medycynie i farmacji?Innowacje w dziedzinie medycyny i farmacji są sercem medycyny. W badaniach nad nowymi substancjami terapeutycznymi to właśnie innowacje tworzą postęp. Poszukiwanie nowych cząstek czy mechanizmów chorób nowotworowych, układu krążenia, chorób degeneracyjnych to z jednej strony myślenie o tym, co je powoduje, a z drugiej — wynajdywanie i dobieranie takich substancji, które w sposób inteligentny ingerują w nieprawidłowe mechanizmy rządzące procesem chorobowym. Innowacja jest terminem niesłychanie pojemnym, bo zawiera nie tylko badania nad cząsteczkami, ale przede wszystkim badania nad przyczynami chorób. Obecnie są to już badania na poziomie molekularnym i wiemy, jak te schorzenia są regulowane i od jakich zaburzeń zależą. I tu jest niezwykła rola farmakologii, farmakoterapii oraz przemysłu farmaceutycznego. Wiedząc, jakie mechanizmy są analizowane, można pod ich kątem dobrać określone leki. Pacjentom i lekarzom najbardziej zależy na tym, by pojawiały się coraz doskonalsze leki, które celują w swoiste mechanizmy. Dzięki temu nie tylko poprawiamy efektywność leczenia, ale też zmniejszamy ilość działań ubocznych, co skutecznie polepsza jakość życia chorych. Innowacje tak naprawdę stanowią o naszej przyszłości i naszym dobrobycie.Sporą część tegorocznych nominacji stanowią terapie przeciwnowotworowe. Dlaczego taki wybór?Wytłumaczenie jest proste — boimy się nowotworów, zdając sobie sprawę z tego, jak często występują. W Polsce to przynajmniej 150 tys. nowych zachorowań rocznie — co czwarty z nas w ciągu całego życia może zachorować na nowotwór, a więc te obawy są słuszne. W związku z tym i oczekiwania, i nakłady finansowe powodują, że pasja badawcza i wysiłki naukowców skoncentrowane są przede wszystkim na terapiach przeciwnowotworowych. Kolejnym bodźcem, stymulującym obecnie rozwój leków przeciwnowotworowych były istniejące do niedawna totalna stagnacja i niemoc. Dopiero od około 15 lat poznajemy mechanizmy molekularne rządzące nowotworami. Zsekwencjonowany już został ludzki genom, teraz intensywnie sekwencjonujemy genomy nowotworów, a więc cegiełka po cegiełce poznajemy każdy z elementów, który składa się na proces nowotworowy. Dlatego w tej dziedzinie odnotowujemy tyle innowacji — leków inteligentnych i świetnie zaprojektowanych. A dlaczego to wszystko w tym roku? Dlatego, że dokonano przełomu w rozumieniu roli układu odpornościowego i możliwości jego aktywowania przeciw nowotworowi. W każdym z nas jest bardzo wysoka aktywność układu odpornościowego przeciwko nieprawidłowym komórkom. Niemniej jednak w którymś momencie naszego życia, wskutek nie do końca zdefiniowanych procesów, ten układ przestaje funkcjonować, przestaje eliminować nieprawidłowe komórki. Ta sytuacja pozwala z jednej strony na rozwój nowotworu, ale z drugiej strony sam nowotwór potrafi w czasie swojego wzrostu inicjować procesy, które paraliżują układ odpornościowy. Nowe leki, kandydujące w tym roku do Prix Galien, są lekami przełomowymi, które swoim działaniem restytuują aktywność układu odpornościowego przeciwko nowotworom. Na początku wydawało się nam, że dotyczy to tylko jednego nowotworu, ale przecież wiemy, że „paraliż” układu odpornościowego jest obecny we wzroście każdego nowotworu. Dlatego też w kolejnych nowotworach prowadzi się w tej chwili badania kliniczne nad nowymi cząstkami, a powstające leki rzeczywiście stanowią istotny przełom w leczeniu tych chorób.Na czym polega wyjątkowość Prix Galien?Sam konkurs i przyznawana w nim nagroda są — zwłaszcza w polskiej rzeczywistości — wydarzeniem o niezwykłej wadze. Mówią nam one o tym, że farmacja to nie tylko kupowanie leków w aptekach, ale przede wszystkim niesłychany wysiłek intelektualny włożony w opracowywanie nowych terapii i ich doskonalenie. Przy często nieporadnej polityce ministra zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia — przede wszystkim dotyczącej refundowania nowych terapii — rola przemysłu farmaceutycznego jest umniejszana. Często wskazuje się, że jest to przyczyną wielu kłopotów, zwłaszcza w finansowaniu. Prix Galien jest takim wydarzeniem, które pokazuje prawdziwe oblicze i sens istnienia przemysłu farmaceutycznego i farmacji. Myślę, że to jest właśnie najważniejsze w polskiej rzeczywistości. Co Prix Galien daje laureatom?Pokazuje ich publicznie. To są z reguły schowani, cisi bohaterowie, a Prix Galien pozwala nam pokazać tych niezwykłych ludzi, z uznaniem pochylić głowę nad ich pracą i sądzę, że jest to kolejny, bardzo ważny aspekt tej nagrody. A co Prix Galien daje pacjentom?Uświadamia im, w jakim kierunku zmierza współczesna farmacja i że jest to rozwój niesłychanie dynamiczny. Długo debatujemy, by wybrać leki, które są wynikiem dużego postępu, co wskazuje, że będziemy coraz lepiej leczeni. Jak Polska wypada na tle innych państw pod względem innowacyjności?Do niedawna w ogóle „nie wypadała”. Obecnie pojawiają się na polskim rynku firmy, które bardzo ambitnie przymierzają się do rywalizowania z firmami zagranicznymi, tworzą własne oddziały research & development, czyli badań podstawowych i rozwoju. Biorąc udział w Prix Galien ośrodki te mogą pokazać swój dorobek, do czego jury tego konkursu przykłada ogromne znaczenie. Widzimy, że firmy inwestują, co jest sygnałem, że również w branży farmaceutycznej w Polsce dzieją się bardzo ciekawe rzeczy.