Co z rynkiem komercyjnym psychoterapii? Jest projekt zmian w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego

• Ministerstwo Zdrowia przekazało do konsultacji publicznych projekt zmian w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego.
• Zdefiniowano w nim pojęcie psychoterapeuty i psychoterapii.
• Resort chce zmienić m.in. terminologię, jaką posługuje się ustawa, a która - w ocenie MZ - jest archaiczna i może przyczyniać się do stygmatyzacji osób dotkniętych zaburzeniami psychicznymi.
• Ministerstwo proponuje również, żeby sprawozdanie z realizacji zadań z obszaru ochrony zdrowia psychicznego było przygotowywane raz na trzy lata, a nie jak obecnie co dwa lata.

W czwartek (15 grudnia) Rządowe Centrum Legislacji opublikowało projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

Proponuje się w nim m.in. inne niż dotąd objaśnienie określeń „osoba z zaburzeniami psychicznymi” oraz „szpital psychiatryczny”. Zgodnie z nowymi regulacjami, pojęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi odnosić będzie się do osoby:

• z zaburzeniami psychotycznymi (zmiana z osoby chorej psychicznie (wykazującej zaburzenia psychotyczne));
• z niepełnosprawnością intelektualną (zmiana z osoby upośledzonej umysłowo);
• wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zaliczane są do zaburzeń psychicznych i wymagają świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia tej osoby w środowisku społecznym (zmiana z osoby wykazującej inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym).

Natomiast pojęcie „szpital psychiatryczny” oznaczać będzie szpital w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej, w którym udzielane są świadczenia zdrowotne z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień.

Psychoterapia wyłącznie w rękach psychoterapeutów, jest odniesienie do usług komercyjnych

Zaproponowano także zdefiniowanie pojęcia psychoterapeuty, przez którego rozumieć należy osobę, która spełnia łącznie warunki określone dla osoby posiadającej certyfikat psychoterapeuty, o których mowa w przepisach w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień wydanych na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, z późn. zm.) lub osobę, która jest specjalistą psychoterapii dzieci i młodzieży.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Olbrzymi niepokój psychoterapeutów. MZ uspokaja: nie będzie degradacji zawodu

Przypomnijmy. Rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 6 listopada 2013 roku w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień wskazuje, że osoba posiadająca certyfikat psychoterapeuty to osoba, która spełnia łącznie następujące warunki:

1. Posiada tytuł zawodowy lekarza lub tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa, lub magistra po ukończeniu studiów na kierunku psychologii, pedagogiki, resocjalizacji, socjologii albo spełnia warunki określone w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz. U. z 2019 r. poz. 1026).
2. Ukończyła podyplomowe szkolenie w zakresie oddziaływań psychoterapeutycznych mających zastosowanie w leczeniu zaburzeń zdrowia, prowadzone metodami o udowodnionej naukowo skuteczności, w szczególności metodą terapii humanistyczno-doświadczeniowej lub integracyjnej, lub poznawczo-behawioralnej, lub psychoanalitycznej, lub psychodynamicznej, lub systemowej, w wymiarze co najmniej 1200 godzin albo przed 2007 r. ukończyła podyplomowe szkolenie w zakresie oddziaływań psychoterapeutycznych mających zastosowanie w leczeniu zaburzeń zdrowia w wymiarze czasu określonym w programie tego szkolenia.
3. Posiada zaświadczenie poświadczające odbycie szkolenia zakończonego egzaminem przeprowadzonym przez komisję zewnętrzną wobec podmiotu kształcącego, w skład której nie wchodzą przedstawiciele podmiotu kształcącego, w szczególności powołaną przez stowarzyszenia wydające certyfikaty psychoterapeuty, zwane dalej "certyfikatem psychoterapeuty".

Wracając do obowiązującej ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w artykule 5 czytamy, że “opieka zdrowotna nad osobami z zaburzeniami psychicznymi jest wykonywana w ramach podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej, zwłaszcza psychiatrycznej opieki zdrowotnej – w formie pomocy doraźnej, ambulatoryjnej, dziennej, szpitalnej i środowiskowej oraz w domach pomocy społecznej.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Niedzielski o zmianach dotyczących psychoterapii. Mówi, co z osobami z certyfikatem

Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu, “mając na uwadze konieczność zapewnienia wysokiego poziomu świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie ochrony zdrowia psychicznego, z uwzględnieniem podmiotów działających na rynku w charakterze komercyjnym, dotychczasową treść art 5. oznacza się jako ust. 1 i dodaje ust. 2 i 3 w brzmieniu:

• Psychoterapię w ramach opieki, o której mowa w ust. 1, prowadzą wyłącznie psychoterapeuci.
• Psychoterapia to metoda leczenia zaburzeń psychicznych i somatycznych, wymagająca od pacjenta współpracy i zaangażowania oraz chęci i umiejętności nawiązania szczególnej relacji interpersonalnej z psychoterapeutą, mająca na celu usunięcie zaburzeń zdrowia przez zmianę sposobów przeżywania, poznawania i zachowania.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Siedem organizacji psychoterapeutów chce wstrzymania prac nad rozporządzeniem o specjalizacji

Co dalej ze ścieżką kształcenia psychoterapeutów?

Jak czytamy w stanowisku organizacji reprezentujących psychoterapeutów, w którym sprzeciwiają się wprowadzeniu rozporządzenia dotyczącego nowej specjalizacji w ochronie zdrowia: specjalisty w dziedzinie psychoterapii, obecnie na rynku funkcjonuje ok. 14 tys. psychoterapeutów. Są wśród nich certyfikowani psychoterapeuci (około 5 tys.), psychoterapeuci po szkoleniu, a przed uzyskaniem certyfikatu (około 5 tys.) oraz osoby będące w trakcie szkolenia (około 4 tys.).

Organizacje przypominają, że przygotowanie do zawodu odbywa się na własny koszt kandydata i oznacza wydatek od kilkudziesięciu tysięcy do ok. 100 tysięcy złotych.

Psychoterapeuci wykonują swój zawód nie tylko w ramach systemu ochrony zdrowia, tj. w podmiotach wykonujących działalność leczniczą, ale także w innych obszarach, np. jako pracownicy poradni psychologiczno-pedagogicznych, pracownicy szeroko rozumianej pomocy społecznej, osoby współpracujące z organizacjami pozarządowymi, czy też z firmami oferującymi psychoterapię swoim pracownikom.

W świetle projektu rozporządzenia dostęp do specjalizacji będzie mógł uzyskać jedynie kandydat, który posiada „tytuł zawodowy magistra na kierunku studiów w zakresie lekarskim, pielęgniarstwa, psychologii, pedagogiki, socjologii, resocjalizacji”.

Organizacje wskazują, że dostępne obecnie programy kształcenia nie zawierają podobnego zawężenia, skupiając się bardziej na ocenie predyspozycji kandydata niż jego formalnego wykształcenia.

Według nich zupełnie nie wiadomo, jak projektodawca widzi dalszy model przygotowania zawodowego psychoterapeutów w Polsce. Zaznaczają, że wejście w życie rozporządzenia wymuszać będzie nowelizację rozporządzeń koszykowych. Nie jest więc jasne, czy nowy model specjalizacji ma docelowo zastąpić obecny model certyfikacji, czy może oba te modele będą obok siebie funkcjonować - i jak długo. “W praktyce mogą więc powstać dwie ścieżki uzyskiwania uprawnień zawodowych, które mogą istotnie różnić się jakością (na niekorzyść specjalizacji)” - czytamy.

Nie wiadomo też, co z osobami, które uzyskały już certyfikat lub są w trakcie szkolenia.

Zmiany w obszarze przymusu bezpośredniego

Wracając do projektu nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, przewiduje on również zmiany w przepisach ustawy dot. przedłużenia przez lekarza stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji. Według nowych regulacji po dwukrotnym przedłużeniu przez lekarza stosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji dalsze przedłużenie jego stosowania na kolejne okresy, z których każdy nie może być dłuższy niż 6 godzin, jest dopuszczalne wyłącznie po każdorazowym osobistym badaniu osoby z zaburzeniami psychicznymi przez lekarza oraz uzyskaniu opinii innego lekarza (dotychczasowe przepisy zakładają badanie przez lekarza psychiatrę i uzyskanie opinii innego lekarza psychiatry).

Ministerstwo Zdrowia proponuje też, aby pomieszczenia przeznaczone do obserwacji osoby unieruchomionej wyposażano w instalację monitoringu umożliwiającą stały nadzór nad osobą z zaburzeniami psychicznymi w nim przebywającą oraz kontrolę wykonania czynności związanych z unieruchomieniem.

Zaproponowano zmianę w odniesieniu do jednej z przesłanek do zastosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi tj. poważne zakłócanie lub uniemożliwianie funkcjonowania zakładu leczniczego udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej, innego zakładu leczniczego lub jednostki organizacyjnej pomocy społecznej – zgodnie z projektem ma odnosić się ona do poważnego zakłócania lub uniemożliwiania funkcjonowania osób lub otoczenia podmiotu, w którym osoby te się znajdują.

Zaproponowano także nadanie nowego brzmienia art. 18 ust. 10 w celu wyeliminowania wątpliwości interpretacyjnych związanych z rozpoczęciem biegu 3-dniowego terminu na dokonanie oceny zasadności zastosowania przymusu bezpośredniego. Zgodnie z zaproponowanym brzmieniem ocena nastąpi w terminie 3 dni od zakończenia stosowania przymusu.

Zmiany w zasadach przyjęcia do szpitala psychiatrycznego i przebywania w nim

Zgodnie z projektem ustawy jest przewidywana zmiana i uzupełnienie brzmienia przepisów dot. zgody na przyjęcie do szpitala osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej całkowicie wyraża sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby.

Przewiduje się nadanie nowego brzmienia art. 14 ustawy, zgodnie z którym osoba z zaburzeniami psychicznymi leczona w szpitalu psychiatrycznym może uzyskać zgodę osoby kierującej oddziałem na okresowe przebywanie poza szpitalem bez wypisywania jej z zakładu, jeżeli nie zagraża to jej życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób.

Zmianie ulegną również przepisy dotyczące przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody przez wyeliminowanie konieczność zasięgnięcia w miarę możliwości opinii drugiego lekarza psychiatry przy przyjęciu do szpitala osoby, na rzecz zasięgnięcia opinii drugiego lekarza. Powyższe ma na celu przyczynienie się do usprawnienia procedury przyjmowania do szpitala psychiatrycznego w omawianym trybie oraz wykluczenie trudności związanych z brakiem obecności drugiego lekarza, będącego psychiatrą. Liczba pacjentów, których mogłaby dotyczyć omawiana zmiana to ok. 9 tys. rocznie.

Na zgłaszanie uwag do projektu ustawy Ministerstwo Zdrowia przewidziało 21 dni.

Wśród podmiotów, na które oddziałuje projekt, MZ wymieniło “osoby z zaburzeniami psychicznymi w liczbie 1 412 821 . To świadczeniobiorcy korzystający ze świadczeń z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień w 2020 r.

Proponuje się, aby ustawa weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.