Zanim wymienię, na kim w zakresie działalności leczniczej spoczywa obowiązek wydatkowania środków zgodnie z ustawą o finansach publicznych, przypomnijmy, kogo obejmuje ustawowa definicja podmiotu leczniczego.

Podmiot 
wykonujący działalność leczniczą

Zgodnie z art. 4 ustawy o działalności leczniczej, podmiotami leczniczymi są:

1) 
przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy z 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2021 r. poz. 162 i 2105 oraz z 2022 r. poz. 24) we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej;

2) 
samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej;

3) 
jednostki budżetowe, w tym państwowe jednostki budżetowe tworzone i nadzorowane przez ministra obrony narodowej, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra sprawiedliwości lub szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, posiadające w strukturze organizacyjnej ambulatorium, ambulatorium z izbą chorych lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej lub położną podstawowej opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów ustawy z 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 2527);

4) 
instytuty badawcze, o których mowa w art. 3 ustawy z 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz.U. z 2022 r. poz. 498);

5) 
fundacje i stowarzyszenia, których celem statutowym jest wykonywanie zadań w zakresie ochrony zdrowia i których statut dopuszcza prowadzenie działalności leczniczej;

5a) 
posiadające osobowość prawną jednostki organizacyjne stowarzyszeń, o których mowa w pkt 5;

6) 
osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania;

7) 
jednostki wojskowe

— w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą.

Wszystkie podmioty wymienione w punktach 2-7 muszą wydatkować środki zgodnie z ustawą o finansach publicznych, czyli w uproszczeniu rzecz ujmując: gospodarnie, praworządnie, celowo i rzetelnie. W tym zakresie jednostki są kontrolowane przez organy założycielskie, ale też zewnętrzne organy kontrolno-nadzorcze, jak Najwyższa Izba Kontroli.

Naruszenie dyscypliny finansów publicznych w podmiocie leczniczym: kto i za co odpowiada?

W związku z naruszeniem powyższych zasad osoby wchodzące w skład organu zarządzającego podmiotu leczniczego, kierownicy jednostek tego podmiotu czy pracownicy lub inne osoby, którym odrębną ustawą bądź na jej podstawie powierzono wykonywanie obowiązków w takiej jednostce, a których niewykonanie lub nienależyte wykonanie stanowi czyn naruszający dyscyplinę finansów publicznych, mogą odpowiadać za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Mowa o tym w ustawie z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Należy pamiętać, że zasadą odpowiedzialności w tym przypadku jest jej indywidualizacja. Odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych ponosi osoba, która popełniła czyn naruszający tę dyscyplinę, określony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia i której można przypisać winę. Odpowiedzialności podlega także osoba, która wydała polecenie wykonania czynu naruszającego dyscyplinę finansów publicznych.

Naruszenia są rozlicznie opisane w ustawie, ale mogą one polegać np. na przekazaniu lub udzieleniu dotacji z naruszeniem zasad lub trybu przekazywania lub udzielania dotacji, niezatwierdzeniu w terminie przedstawionego rozliczenia dotacji czy nieustaleniu kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu. Jako kolejny przykład można podać naruszenie, jakim jest dokonanie wydatku ze środków publicznych bez upoważnienia określonego ustawą budżetową, uchwałą budżetową lub planem finansowym albo z przekroczeniem zakresu tego upoważnienia lub z naruszeniem przepisów dotyczących dokonywania poszczególnych rodzajów wydatków.

Inny przykład dotyczy stosowania przepisów prawa zamówień publicznych. Chodzi np. o opisanie przedmiotu zamówienia publicznego w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję czy ustalenie wartości zamówienia publicznego lub jego części albo konkursu, jeżeli miało wpływ na obowiązek stosowania przepisów o zamówieniach publicznych albo na zastosowanie przepisów dotyczących zamówienia publicznego o niższej wartości.

Rodzaje kar za naruszenie 
dyscypliny finansów publicznych

Karami za naruszenie dyscypliny finansów publicznych są:

1) 
upomnienie;

2) 
nagana;

3) 
kara pieniężna od 0,25 do 3-krotności miesięcznego wynagrodzenia osoby odpowiedzialnej;

4) 
zakaz pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi od roku do 5 lat.

O odpowiedzialności orzekają komisje pierwszoinstancyjne oraz Główna Komisja Orzekająca w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych. Organami pełniącymi funkcję oskarżyciela są rzecznicy dyscypliny oraz główny rzecznik jako oskarżyciel pełniący swoje funkcje przed Główną Komisją.

W podmiotach leczniczych prowadzenie postępowania w zakresie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych łączy się w większości przypadków z przegranym odwołaniem przed Krajową Izbą Odwoławczą oraz następczo ze zorganizowaną kontrolą doraźną Urzędu Zamówień Publicznych lub np. jest związane z kontrolą przeprowadzaną przez NIK bądź inne organy.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Kontrola NFZ i kary umowne: jak się bronić przed niesłusznymi zarzutami

Uprawnienia 
przysługujące obwinionemu

Każdemu obwinionemu przysługuje prawo do obrony w toku całego postępowania. Może on składać wnioski dowodowe i ustanowić jednego obrońcę — adwokata lub radcę prawnego. Obrońca może podejmować wszystkie czynności określone dla obwinionego oraz przysługują mu wszystkie prawa określone dla obwinionego, a jego udział w postępowaniu nie wyłącza osobistego działania w nim obwinionego.

Obrońca może podejmować czynności jedynie na korzyść obwinionego. Obwinionego uważa się za niewinnego, dopóki jego odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych nie zostanie udowodniona i potwierdzona prawomocnym orzeczeniem w sprawie o naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Obwiniony nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności i może bez podania powodów odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania.

Obowiązuje więc szereg uprawnień gwarancyjnych, które odpowiednio wykorzystane, mogą przynieść powodzenie w ostatecznym, pozytywnym rozstrzygnięciu postępowania. Nie musi to być od razu uniewinnienie, czyli orzeczenia najbardziej korzystne dla obwinionego. Jednak przy odpowiedniej argumentacji można starać się o odstąpienie od wymierzenia kary, tudzież przedstawiać przesłanki konieczności jej maksymalnego złagodzenia, wykazując choćby przesłanki łagodzące odpowiedzialność.

Do tych przesłanek zalicza się: działanie lub zaniechanie ze szczególnych pobudek lub w szczególnych warunkach, zasługujących na uwzględnienie, w tym w celu zapobieżenia szkodzie w mieniu publicznym, wyróżnianie się przed popełnieniem naruszenia dyscypliny finansów publicznych wzorowym spełnianiem obowiązków zawodowych, przyczynienie się do usunięcia szkodliwych następstw naruszenia dyscypliny finansów publicznych lub podjęcie o to starań. Każdy przypadek musimy jednak traktować indywidualnie, szczegółowo analizując kwestie odpowiedzialności i możliwe do podniesienia argumenty.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Co trzeba wiedzieć, zawierając umowę kontraktową z podmiotem leczniczym