Cięcia emerytalno-rentowe

Pytanie nawiązuje do zbiegu świadczeń, jaki zachodzi w przypadku osób uprawnionych jednocześnie do emerytury i renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Osobom tym przysługuje tzw. półtorakrotność świadczenia, czyli cała renta powiększona o połowę emerytury bądź cała emerytura powiększona o połowę renty. Jeżeli osoby te osiągają przychód powodujący według ustawy emerytalnej zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń, to tracą prawo do półtorakrotności świadczenia, bez względu na wysokość osiąganego przychodu.

Ujednolicona wykładnia SN

Przepis, który określa powyższą regułę, a mianowicie art. 26 ust. 3 ustawy wypadkowej, został sformułowany dość lakonicznie, co powodowało rozbieżne interpretacje jego treści. Ujednolicenia wykładni dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z 27 kwietnia 2005 r. Orzekł wówczas, iż prawo do pobierania emerytury w zbiegu z rentą jest wyłączone w przypadku osiągania przez uprawnionego przychodu, z którym łączy się obowiązek ubezpieczenia społecznego - niezależnie od jego wysokości - także wtedy, gdy emeryt osiągnął wiek 65 lat. Orzeczeniem tym sąd rozstrzygnął dwie problematyczne kwestie: wskazał wyraźnie, o jakim przychodzie mowa oraz uznał, iż osiągnięcie wieku emerytalnego nie chroni przed utratą prawa do półtorakrotnego świadczenia.

Określając przychód, którego osiąganie powoduje utratę prawa do półtorakrotnego świadczenia, art. 26 ust. 3 posługuje się skomplikowanym odesłaniem do ustawy o emeryturach i rentach. Odesłanie to może sprawiać wrażenie, że miarodajnymi w kwestii określenia przychodu są przepisy art. 104 ustawy o emeryturach i rentach. Te jednak wskazują tylko na to, iż chodzi o przychód z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Poza tym są zbyt ogólnikowe, ponieważ za działalność taką uznają zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo pozarolniczą działalność gospodarczą. Chcąc uzyskać bardziej precyzyjną odpowiedź na pytanie, o jakie przychody chodzi, należy sięgnąć do ustawy systemowej, ponieważ to ona określa zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym. Opierając się na wykładni systemowej możemy przyjąć, iż nie pozbawia prawa do półtorakrotności świadczeń osiąganie przychodów, z tytułu których nie ma obowiązku opłacania składek na ZUS.

Korzystna umowa o dzieło

Przychody z tytułu umów o dzieło należą do przychodów zwolnionych ze składek na ubezpieczenia społeczne, o ile nie są uzyskiwane w ramach działalności gospodarczej. Warto zwrócić uwagę, iż na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych równoznaczne z prowadzeniem działalności gospodarczej jest także wykonywanie wolnego zawodu w warunkach określonych przez ustawę o zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych oraz osiąganie przychodów, które są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów podatkowych. W pierwszym przypadku chodzi o samodzielne wykonywanie zawodu na własny rachunek, bezpośrednio na rzecz pacjentów, tzn. bez pośrednictwa zakładów bądź innych jednostek zamawiających wykonanie dzieła. W drugim - o przychody wymienione w art. 14 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Reasumując: jeżeli podstawą zatrudnienia lekarza jest umowa o dzieło, to osiągane z tego tytułu przychody nie powodują utraty prawa do półtorakrotności świadczeń, ponieważ nie podlegają obowiązkowi ubezpieczeń społecznych. W tym miejscu należy podkreślić różnicę pomiędzy umowami o dzieło a umowami zlecenia i innymi umowami o świadczenie usług, które ubezpieczeniu podlegają. Umowa o dzieło dotyczy wykonania oznaczonego dzieła, a więc uzyskania z góry określonego rezultatu. Umowa zlecenia jest natomiast umową, której wykonawca zobowiązuje się do starannego działania. Lekarze nie powinni udzielać świadczeń zdrowotnych na podstawie umowy o dzieło, ponieważ w większości przypadków mogą się zobowiązać do starannego leczenia, lecz nie są w stanie zagwarantować jego wyników. Zastrzeżenie to nie dotyczy wydawania zaświadczeń lekarskich, które może odbywać się na podstawie umowy zobowiązującej lekarza do wydania określonej liczby zaświadczeń. Podobnie jest w przypadku umów o wykonanie określonych badań, napisanie artykułu, poprowadzenie wykładu itp.

Podstawa prawna:
1) art. 26 ust. 1 i 3 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 199, poz. 1673 ze zm.);
2) art. 104 ust. 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.)
3) art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 8 ust. 6 pkt 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 207 r. nr 11, poz. 74 ze zm.);
4) art. 627 Kodeksu cywilnego;
5) uchwała Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., sygn. II UZP 1/05 (OSNP 2005/14/213).