Aptekarze mogą dyżurować w domu

„Obowiązek dyżurowania nie może nakładać nadmiernych obciążeń" [Puls Farmacji nr 4-5 (46-47) z 24 marca 2010 r.] wskazałem na okoliczność, że prowadzenie apteki jest działalnością gospodarczą, której ograniczenie jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy. Uchwały rady powiatu, które ustalają rozkłady godzin pracy aptek ogólnodostępnych, nie mogą nakładać na apteki obowiązków wykraczających poza ustawę. Jednak apteki jako placówki ochrony zdrowia publicznego nie mogą uchylać się od pełnienia dyżurów. Powinny respektować rozkłady godzin pracy i zgodnie z wymogami prawa farmaceutycznego zapewniać dostępność świadczeń w wyznaczonych godzinach.

Warto jednak zauważyć, że zwrot „zapewnienie dostępności świadczeń", jakim posłużył się ustawodawca w art. 94 Prawa farmaceutycznego, pozostawia aptekom spory margines swobody. Jeżeli uwzględnimy ponadto, że obowiązek obecności farmaceuty w aptece został przypisany do „godzin czynności" apteki, to okaże się, że Prawo farmaceutyczne nie wymaga tej obecności w „godzinach pracy" wyznaczonych rozkładem. Nie narzuca więc konieczności stałej obecności farmaceuty w porze nocnej, w niedzielę, święta i inne dni wolne od pracy. Do zapewnienia dostępności świadczeń wystarczające jest zobowiązanie farmaceuty do pozostawania w gotowości do udzielenia świadczeń.

Obowiązek pracownika

Zgodnie z Kodeksem pracy, pracodawca może zobowiązać pracownika do pełnienia dyżuru, czyli do pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Wprawdzie za czas dyżuru przysługuje czas wolny, a w razie braku możliwości jego udzielenia - wynagrodzenie, jednak zasada ta nie dotyczy dyżuru pełnionego w domu. Wystarczy więc wyznaczyć farmaceucie jego dom jako miejsce pełnienia dyżuru, by nie oddawać czasu wolnego ani nie płacić za czas dyżuru. Wynagrodzenie należne będzie tylko za czas wykonywania pracy na dyżurze, gdy farmaceuta zostanie wezwany do apteki. Ponieważ dyżur wyznacza się poza normalnymi godzinami pracy, będzie to wynagrodzenie jak za godziny nadliczbowe.

Warto przy tym dodać, że pełnienie wyznaczonego dyżuru należy do obowiązków pracowniczych, a odmowa przyjęcia dyżuru, jak również niestawienie się do pracy w trakcie dyżuru może uzasadniać rozwiązanie umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym.

Prawo do odpoczynku

Wyznaczając dyżur, należy pamiętać o tym, że czas jego pełnienia nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku. Ponieważ w każdej dobie pracownik ma prawo do co najmniej 11 godzin odpoczynku, czas dyżuru nie może łącznie z czasem pracy przekroczyć 13 godzin. A zatem w przypadku standardowego, 8-godzinnego dnia pracy czas dyżuru nie może przekraczać 5 godzin. Sprawia to, że do obsadzenia całonocnego bądź całodobowego dyżuru aptecznego będzie konieczne zaangażowanie co najmniej dwóch farmaceutów. Przy krótszym dniu pracy czas dyżuru może ulec odpowiedniemu wydłużeniu do maksymalnie 13 godzin. W przypadku dyżurów niedzielnych należy ponadto pamiętać o zachowaniu minimalnego okresu nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego, który wynosi 35 godzin. Powyższe ograniczenia nie dotyczą pracowników zarządzających zakładem, co oznacza, że kierownicy aptek mogą dyżurować na okrągło. W przypadku zatrudnienia cywilnoprawnego zasada swobody umów pozwala na dowolne ukształtowanie czasu pełnienia dyżurów i odpłatności z tego tytułu.

Należyte zapewnienie dostępności świadczeń wymaga, by dyżurujący aptekarz stawiał się do apteki na każde wezwanie, pozostając w gotowości do świadczenia usług. Z tego warunku wynika szereg obowiązków szczegółowych. Po pierwsze, aptekarz musi być uchwytny, tzn. stale przebywać pod telefonem, który zostanie podany do wiadomości pacjentów. Po drugie, musi mieć możliwość bezzwłocznego dotarcia do apteki, co w przypadku oddalonego miejsca zamieszkania wymaga dysponowania odpowiednim środkiem lokomocji. Po trzecie, musi zachować trzeźwość. Nie jest natomiast konieczne, aby powstrzymywał się od snu.

Podstawa prawna:

1) art. 92 i 94 Prawa farmaceutycznego;

2) art. 151 (5) Kodeksu pracy.