Arcydzieło wyobraźni przestrzennej

Artysta i uczony interesował się wieloma dziedzinami życia, ale w latach 1510-1511 szczególną uwagę skupił na anatomii ludzkiego ciała. Przygotował wówczas serię osiemnastu, w większości dwustronnych, szkiców, liczących około 240 rysunków oraz ponad 13 000 słów, które znane są jako Manuskrypt Anatomiczny A.

Leonardo koncentrował się na analizie kości i mięśni, dążąc do stworzenia traktatu o anatomii. Szczegółowo ilustrował każdą kość ludzkiego ciała oraz poszczególne grupy mięśniowe. Podczas tworzenia rysunków wykorzystał nowatorskie techniki graficzne zapożyczone z innych dyscyplin, takich jak architektura czy inżynieria, dzięki temu dzieło uważane jest za najbardziej ambitny i wnikliwy projekt badań anatomicznych w historii nauk medycznych.

„Karty anatomiczne Leonarda da Vinci to nie tylko nadzwyczajny atlas anatomiczny, w którym z niezwykłą precyzją opisuje on każdy wybrany fragment kości czy mięśni, próbując zrozumieć sposób ich funkcjonowania. Rozważania anatomiczne Leonarda są prawdziwą skarbnicą nowatorskiego myślenia naukowego, i to nie tylko o anatomii czynnościowej, czyli dzisiejszej kinezjologii. To także prawdziwy inkubator pomysłów dotyczących sposobów obrazowania anatomicznego, pokazujących nieprawdopodobną wyobraźnię przestrzenną artysty i pozwalających nazwać go prekursorem rekonstrukcji 3D” — mówi dr hab. n. med. Dariusz Białoszewski z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, jeden z redaktorów naukowych polskiego wydania książki.

Nieukończony traktat

Niewielu artystów pozostawiło po sobie tak ogromną i różnorodną spuściznę artystyczną jak Leonardo da Vinci. Podejmował się  prac inżynieryjnych, malował, rzeźbił, badał anatomię ludzi i zwierząt, studiował naturę, geometrię, matematykę, filozofię... Miał ambitny plan stworzenia „teorii wszystkiego”, pozwalającej rozwikłać zagadkę świata. Ze względu na tak szeroki obszar zainteresowań Leonardo nie kończył wielu projektów, nie mógł skoncentrować na jednym zagadnieniu, rozpraszały go inne tematy i wątki.

Podobnie było z traktatem o anatomii, który miał zamiar stworzyć. „Leonardo był człowiekiem o niezwykle otwartym i chłonnym umyśle. Interesował się wieloma dziedzinami życia, zgłębiając tajniki i sekrety ludzkiego ciała i umysłu. Nie ukończył traktatu o anatomii, bo zamysł tej pracy przerósłby każdego badacza działającego w pojedynkę i zajmującego się wieloma realizacjami inżynierskimi i artystycznymi. Zostały pojedyncze karty, które jednak zestawione z wynikami współczesnych badań anatomicznych z użyciem najnowocześniejszego sprzętu medycznego pokazują, jak niezwykle rzadko Leonardo się mylił lub czegoś nie dostrzegał. Rysunki są po prostu doskonałe”— podkreśla dr Grażyna Bastek z Muzeum Narodowego w Warszawie.

Redakcja naukowa pod okiem specjalistów

Oryginalna publikacja „Leonardo da Vinci: The Mechanics of Man” została opracowana przez Martina Claytona i Rona Philo. W skład redakcji naukowej polskiego wydania wchodzą: dr Grażyna Bastek, historyk sztuki i kustosz malarstwa włoskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie, która specjalizuje się w historii technik malarskich dawnych mistrzów, oraz dr hab. n. med. Dariusz Białoszewski, doświadczony nauczyciel akademicki wielu pokoleń lekarzy i fizjoterapeutów, specjalista chirurg ortopeda i specjalista rehabilitacji medycznej. Dr Białoszewski jest kierownikiem Zakładu Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, zajmuje się również zawodowo nauczaniem anatomii czynnościowej człowieka.

Album zawiera odtworzony kompletny manuskrypt — 93 kolorowe ilustracje oraz przetłumaczone notatki Leonarda da Vinci bezpośrednio na jego kartach anatomicznych, co umożliwia śledzenie przebiegu myśli artysty i uczonego.