Zmiany w zasadach odpowiedzialności zawodowej

Najwięcej kontrowersji wzbudza wprowadzenie obowiązkowego ubezpieczenia OC dla wszystkich lekarzy. Ustawa o izbach lekarskich dodała do ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty przepisy zobowiązujące lekarzy do ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności zawodowych. Termin powstania tego obowiązku oraz minimalną sumę gwarancyjną ma określić minister finansów w drodze rozporządzenia.

Obowiązek objął zarówno lekarzy praktykujących prywatnie, jak i zatrudnionych w zakładach opieki zdrowotnej, co w przypadku tych ostatnich może budzić uzasadnione wątpliwości. Za szkody wyrządzone pacjentowi odpowiada przecież zakład zatrudniający lekarzy, a ich odpowiedzialność wobec zakładu jest ograniczona do wysokości trzech pensji. Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy zapowiedział wystąpienie w tej sprawie do ministra zdrowia, a następnie do Trybunału Konstytucyjnego.

Najważniejsze zmiany w zakresie organizacji samorządu dotyczą Wojskowej Izby Lekarskiej oraz Krajowego Zjazdu Lekarzy. Wojskowa Izba Lekarska, która działa na zasadach określonych dla izb okręgowych, tyle że na obszarze kraju, została uznana za jednostkę organizacyjną samorządu lekarzy. Rozwiązanie to ustaliło jej status prawny, który dotąd był wątpliwy. Prawa i obowiązki członków izby wojskowej są obecnie takie same, jak innych lekarzy, z jednym wyjątkiem: członkowie jej organów nie podlegają ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę.

Krajowy Zjazd Lekarzy utracił niezależną pozycję najwyższej władzy samorządu i został uznany za organ Naczelnej Izby Lekarskiej. Umożliwia to poddanie jego uchwał takiej samej kontroli sądowej, jakiej podlegają uchwały innych organów.

Nowe prawa członków

Dotychczasowe prawa i obowiązki lekarzy jako członków samorządu pozostały niezmienione. Doszedł obowiązek powiadomienia okręgowej rady lekarskiej o zamiarze wykonywania zawodu przez co najmniej pół roku na obszarze izby, której lekarz nie jest członkiem, a także o zamiarze podjęcia wykonywania zawodu po 5-letniej przerwie lub po zawieszeniu prawa wykonywania zawodu.

Członkowie samorządu mają dodatkowo prawo do otrzymywania informacji o działalności okręgowej izby lekarskiej. Wiąże się to z nałożeniem na izby obowiązku wydawania biuletynu. Uściślono ponadto, że prawo do korzystania z ochrony i pomocy prawnej organów izb lekarskich dotyczy jedynie spraw związanych z wykonywaniem zawodu.

Unormowano procedurę wyborów do organów izb lekarskich. Wprowadzono zasadę, że do organów izb okręgowych i jako delegatów na krajowy zjazd wybiera się lekarzy i lekarzy dentystów w liczbie proporcjonalnej do ich liczebności. W związku z tym rejony wyborcze mają być tworzone oddzielnie dla lekarzy i dla dentystów. Członkowie organów, jak i całe organy (z wyjątkiem zjazdów) oraz zastępca rzecznika odpowiedzialności zawodowej mogą być odwołani przez organ, który dokonał wyboru. Wybory i procedurę odwołania przeprowadzają komisje wyborcze wybierane przez zjazdy na okres kadencji. Dopuszczono możliwość wnoszenia do sądu lekarskiego protestów przeciwko ważności wyborów.

Okręgowe rejestry lekarzy

Ustawa nałożyła na rady okręgowe obowiązek prowadzenia okręgowych rejestrów lekarzy, a na Naczelną Radę Lekarską - Centralnego Rejestru Lekarzy (dotychczas były prowadzone na podstawie uchwały NRL). Mają być prowadzone w systemie teleinformatycznym. Ustawa określiła dane, jakie się w nich umieszcza oraz zapewniła nieodpłatne przekazywanie danych z systemu PESEL i z rejestru lekarzy prowadzonego przez ZUS do Centralnego Rejestru Lekarzy. Określiła ponadto, które z danych zawartych w tym rejestrze muszą być udostępniane przez NRL w ramach informacji publicznej.

Pokrzywdzony - stroną

Dotychczasowe przepisy o odpowiedzialności zawodowej lekarzy nie dawały pokrzywdzonym gwarancji rzetelnego procesu sądowego, co potwierdziły wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Dlatego postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej zostało unormowane na nowo. Składa się ono obecnie z czterech etapów: czynności sprawdzających, postępowania wyjaśniającego, postępowania przed sądem lekarskim i postępowania wykonawczego.

Celem czynności sprawdzających jest wstępne zbadanie okoliczności koniecznych do ustalenia, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania wyjaśniającego. Celem postępowania wyjaśniającego jest ustalenie, czy dany czyn został popełniony i czy nosi on znamiona przewinienia zawodowego, a następnie ustalenie obwinionego oraz zebranie dowodów.

Postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego lub odmowie wszczęcia wydaje rzecznik odpowiedzialności zawodowej niezwłocznie po otrzymaniu doniesienia i doręcza je stronom. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub o jego umorzeniu służy zażalenie do sądu lekarskiego, który może je uchylić, udzielając rzecznikowi wiążących wskazań co do okoliczności, które należy wyjaśnić lub czynności, które należy przeprowadzić.

Stronami postępowania są pokrzywdzony i lekarz, a w postępowaniu przed sądem również rzecznik, występujący w charakterze oskarżyciela. Za obwinionego uważa się lekarza, któremu rzecznik przedstawił zarzuty lub przeciwko któremu skierował wniosek do sądu o ukaranie. Zarówno obwiniony, jak i pokrzywdzony mają prawo do ustanowienia nie więcej niż dwóch pełnomocników spośród lekarzy, adwokatów lub radców prawnych.

Szerszy katalog kar

Jeżeli zebrany materiał dowodowy wskazuje na popełnienie przewinienia zawodowego, rzecznik wydaje postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Przedstawia się je lekarzowi osobiście lub doręcza na piśmie, informując o przysługujących mu prawach, w tym prawie do złożenia wyjaśnień. Postępowanie wyjaśniające kończy się sporządzeniem wniosku o ukaranie, chyba że nie ma podstaw do jego sporządzenia; w takim wypadku rzecznik wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Jeżeli istnieją podstawy do sporządzenia wniosku o ukaranie, rzecznik zawiadamia obwinionego i jego obrońców o terminie końcowego zaznajomienia się z materiałami postępowania. Mają oni 14 dni na składanie wniosków o uzupełnienie postępowania.

W przypadku gdy zebrane dowody wskazują z dużym prawdopodobieństwem, iż lekarz popełnił ciężkie przewinienie zawodowe, a jego rodzaj wskazuje, że dalsze wykonywanie przez niego zawodu zagraża bezpieczeństwu pacjentów lub grozi popełnieniem kolejnego przewinienia, sąd lekarski może na wniosek rzecznika postanowić o tymczasowym zawieszeniu prawa wykonywania zawodu lub o ograniczeniu zakresu czynności wykonywanych przez lekarza na okres do roku. Ustalono zasadę jawności rozprawy przed sądem lekarskim, która podlega wyłączeniu m.in. z uwagi na tajemnicę lekarską.

Poszerzono katalog kar o karę pieniężną, zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w jednostkach ochrony zdrowia od roku do 5 lat oraz ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu od 6 miesięcy do 2 lat. Karę pieniężną orzeka się na cel społeczny związany z ochroną zdrowia w wysokości od 1/3 do 4-krotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku.

Orzekając karę ograniczenia zakresu czynności, sąd określa szczegółowo czynności, których lekarz nie może wykonywać. Od orzeczenia okręgowego sądu lekarskiego przysługuje odwołanie do Naczelnego Sądu Lekarskiego. Od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie przysługuje stronom, ministrowi zdrowia i prezesowi NRL kasacja do Sądu Najwyższego. Ukaranemu lekarzowi, który w wyniku wznowienia postępowania został uniewinniony, przysługuje odszkodowanie oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Może go dochodzić przed sądem cywilnym przeciwko swojej izbie lekarskiej. Sławomir Molęda

Podstawa prawna: ustawa z 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz.U. nr 219, poz. 1708); 2) art. 119 i 120 Kodeksu pracy. Ustawa o izbach: zmiany w zasadach odpowiedzialności zawodowej