Co z zadłużoną apteką?

Kwestia dotyczy postępowania egzekucyjnego, czyli takiego, które prowadzi się w celu przymusowego wykonania długu. Omówienie ograniczam do postępowania cywilnego, obejmującego sprawy wynikłe pomiędzy przedsiębiorcami, a także z tytułu zatrudnienia. Sprawy rozliczeń podatkowych i innych zobowiązań publicznoprawnych załatwiane są w oddzielnym postępowaniu administracyjnym, w którym w rolę komornika wciela się urząd podatkowy lub inny urząd publiczny.

Tylko majątek dłużnika

Zasadą jest, że dłużnik odpowiada za zaspokojenie wierzyciela całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym. Możliwość zaspokojenia z majątku apteki zależy przede wszystkim od tego, w jakim stopniu majątek ten zalicza się do majątku dłużnika. Nawet u osób prowadzących aptekę w ramach indywidualnej działalności gospodarczej może być wiele składników majątkowych, które są wykorzystywane w działalności apteki, pomimo że nie należą do tych osób - począwszy od lokalu, przez sprzęt i wystrój, na środkach transportu skończywszy.

W przypadku spółek stosunki majątkowe są dużo bardziej złożone z uwagi na konieczność wyodrębnienia majątku wspólnego i odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki. Najkrócej rzecz ujmując: egzekucja ze składników majątkowych apteki zagraża aptekarzowi tylko w takim zakresie, w jakim jest ich właścicielem. Ponieważ tylko wtedy pojawia się możliwość zajęcia tych rzeczy przez wierzyciela za pośrednictwem komornika.

W pozostałych przypadkach rzeczy będą mogły zostać zwolnione spod egzekucji przez swoich właścicieli przy pomocy powództwa ekscydencyjnego. Chyba że należą do spółki lub wspólników aptekarza, przeciwko którym również została skierowana egzekucja.

Odrębna egzekucja

Gdy komornik przystępuje do zajmowania poszczególnych składników majątku, można bronić ich przez wskazywanie, że należą do przedmiotów wyłączonych spod egzekucji. Oprócz przedmiotów niewchodzących w skład majątku dłużnika, są to narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pojazdów mechanicznych.

W tym miejscu trzeba podkreślić, że chodzi wyłącznie o narzędzia niezbędne do pracy osobistej, a nie do pracy osób zatrudnionych ani do prowadzenia apteki jako przedsiębiorstwa. Niemniej jednak można wystąpić do sądu o wyłączenie spod egzekucji każdej rzeczy niezbędnej do prowadzenia apteki, wskazując we wniosku inne składniki swego mienia, z których możliwe jest zaspokojenie wierzyciela w zamian za nią. Sąd orzeka po wysłuchaniu stron, biorąc pod uwagę interesy stron oraz społeczno-gospodarcze znaczenie utrzymania bytu apteki.

W przypadku poważniejszego zadłużenia może zostać wszczęta odrębna egzekucja z dochodów uzyskiwanych przez aptekę. Polega ona na ustanowieniu zarządu przymusowego nad apteką. Wniosek w tej sprawie rozpoznaje sąd, a na jego postanowienie przysługuje zażalenie. Sąd powołuje na zarządcę osobę fizyczną lub prawną spośród osób posiadających licencję syndyka, nadzorcy lub zarządcy w postępowaniu upadłościowym i naprawczym. Uprzednie prowadzenie egzekucji z poszczególnych składników majątku nie stanowi przeszkody dla ustanowienia zarządu, jeżeli wystąpi o to ten sam wierzyciel albo gdy jest oczywiste, że wierzyciel zostanie zaspokojony w okresie sześciu miesięcy.

Ustanowienie zarządu przymusowego podlega wpisowi do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości aptecznej. W szczególnie uzasadnionych przypadkach zarządca może sprzedać nieruchomości, ruchomości lub prawa należące do apteki. Warunki sprzedaży określa wówczas sąd, który do wyceny może powołać biegłego. Zarządca może ponadto - za zgodą sądu - wydzierżawić, wynająć, jak również obciążyć hipoteką lub zastawem majątek apteki albo rozwiązać dotychczasowe umowy najmu bądź dzierżawy.

Sprzedaż z wolnej ręki

Najdrastyczniejszą formą egzekucji jest sprzedaż apteki. Postanowienie w tej sprawie wydaje sąd, ustanawiając zarządcę przymusowego i zarządzając ogłoszenia w prasie. Uprzednie prowadzenie egzekucji w innej formie nie stanowi przeszkody dla sprzedaży, jeżeli wystąpi o nią wierzyciel prowadzący egzekucję lub dłużnik, albo gdy jest oczywiste, że egzekucja w tej formie doprowadzi do zaspokojenia wierzycieli, którzy wcześniej ją wszczęli.

Sprzedaż rozpoczyna się od sporządzenia bilansu przedsiębiorstwa i wyceny apteki. Jeżeli dłużnik z wierzycielami nie dojdą do porozumienia w tej sprawie, to wycenę ustala dwóch biegłych. Wtedy może dojść do sprzedaży apteki z wolnej ręki, która nie może odbyć się poniżej wartości szacunkowej, chyba że wszyscy wyrażą na to zgodę. Jeżeli sprzedaż w tej formie nie dojdzie do skutku, to sąd nakazuje licytację apteki, którą prowadzi się na zasadach analogicznych do licytacji nieruchomości.

Podstawa prawna: art. 1, 803, 829 pkt 4, art. 841, 1061, 1064 (1)-1064 (23) ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).