W praktyce rzadko spotyka się wśród lekarzy lub osób wykonujących zawód medyczny, aby przekazywali oni informacje dla pacjenta w sposób szczegółowy. W takich przypadkach pacjent ma prawo domagać się od lekarza przystępnych i szczegółowych informacji o ewentualnych interwencjach medycznych.

Prawo do informacji

W art. 9 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta (dalej: u.p.p.) zostało sformułowane ustawowe prawo pacjenta do informacji. Zapis tego art. wskazuje, jakie informacje powinny zostać przekazane pacjentowi, aby można było uznać, że wyrażona przez niego zgoda jest, jak to się określa, zgodą poinformowaną i uświadomioną. Szczegóły co do kształtu i zakresu informacji przekazywanych pacjentowi zawiera art. 9 ust. 2 u.p.p. Przepis ten określa pełne informacje, jakie pacjent powinien otrzymać od lekarza.

Podstawowym wymogiem, jaki u.p.p. stawia informacjom przekazywanym pacjentom jest przystępność. Informacja powinna zostać przekazana pacjentowi w sposób zrozumiały, bez stosowania fachowego języka. Jeżeli jednak dostosowanie przekazu do osoby posiadającej przeciętną wiedzę nie jest możliwe, uzasadnione jest użycie języka fachowego. 

Proponowane metody diagnostyczne/lecznicze

Pacjent ma prawo domagać się od lekarza przystępnych i szczegółowych informacji o ewentualnych interwencjach medycznych.

W ramach prawa pacjenta do bycia poinformowanym lekarz bądź osoba wykonująca zawód medyczny powinna wyjaśnić pacjentowi, jakie proponuje dla danego leczenia metody diagnostyczne lub lecznicze, których zgoda ma dotyczyć. 

Informacje powinny być także podawane dla świadczeń towarzyszących. Na przykład w przypadku biopsji tarczycy, że będzie ona wykonana przez wprowadzenie igły do ciała w celu pobrania materiału biologicznego do badań, a przed pobraniem pacjent otrzyma znieczulenie miejscowe. 

Poznać przeciwwskazania, możliwe powikłania

Dla podjęcia świadomej zgody na dane świadczenie zdrowotne pacjent obowiązkowo powinien zostać poinformowany przez lekarza o przeciwwskazaniach, bezpieczeństwie zabiegu i możliwych powikłaniach. Jest to bardzo istotna część informacji dla pacjenta, ponieważ w przypadku nieprzewidzianych zdarzeń medycznych zabezpiecza interesy lekarzy oraz podmiotu leczniczego. Im bardziej szczegółowo i wyczerpująco zostaną przedstawione ewentualne przeciwwskazania i możliwe powikłania, tym mniejsze ryzyko sporu sądowego z pacjentem. Oczywiście nie we wszystkich sytuacjach da się go uniknąć, mimo wypełnienia obowiązku informacyjnego w tym zakresie. 

Nie należy także zapominać o poinformowaniu o istnieniu przeciwwskazań i możliwych powikłań w wypadku świadczeń towarzyszących, np. przy stosowaniu znieczulenia zewnątrz-oponowego przed cięciem cesarskim. Jeśli pacjent będzie wiedział, jakie zagrożenia wiążą się z daną interwencją medyczną, bardziej świadomie podejmie decyzję o wyrażeniu bądź niewyrażeniu na nią zgody. 

Przedstawienie metod alternatywnych 

W praktyce informacje o alternatywnych metodach diagnostycznych lub leczniczych są pacjentowi bardzo rzadko przekazywane przez lekarzy lub osoby wykonujące zawód medyczny. A powinny one być pacjentowi przedstawione w przypadku każdego świadczenia. Jeśli dane metody diagnostyczne lub lecznicze nie są stosowane przez podmiot leczniczy, należy wskazać inny podmiot je wykonujący. Dlatego powinny zostać wskazane wszystkie możliwe sposoby diagnostyki lub leczenia dla danego świadczenia, które mogłyby znaleźć zastosowanie w przypadku danego pacjenta. 

Poza ich wskazaniem, lekarz powinien pokazać pacjentowi wady i zalety proponowanych rozwiązań terapeutycznych. Na przykład jako alternatywę do badania tomografii komputerowej może zostać zaproponowane badanie USG. Zaletą badania USG będzie mniejsze ryzyko związane z brakiem ekspozycji na promieniowanie rentgenowskie, zaś wadą słabsze obrazowanie narządów i obecnych w nich zmian. Pacjent ma jednak prawo do wyboru zaproponowanych metod i wyrażenia (lub nie) zgody na każdą z nich. 

Ważny podpisany formularz 

Najczęściej po wszystkich wyjaśnieniach i informacjach odnośnie do leczenia pacjent otrzymuje do podpisania formularz zgody na dane świadczenie zdrowotne. Powinien on uwzględniać wszystkie ww. elementy informacji dla pacjenta oraz inne dodatkowe. Dobrze, gdy na końcu formularza znajdzie się oświadczenie lekarza wykonującego dane świadczenie medyczne o poinformowaniu pacjenta o planowanym zabiegu. Lekarz powinien wymienić wszystkie elementy udzielonej informacji: proponowanie metod diagnostycznych czy leczniczych, wymienienie przeciwwskazań, poinformowanie o bezpieczeństwie zabiegu i możliwych powikłaniach oraz ryzyku wynikającym z badania czy zabiegu, a także o alternatywnych metodach diagnostycznych lub leczniczych. 

Korzystne będzie także zamieszczenie w formularzu oświadczenia lekarza nt. umożliwienia pacjentowi zadawania pytań i udzieleniu wszelkich potrzebnych informacji. 

Oczywiście po zapoznaniu się z formularzem pacjent oraz lekarz powinni złożyć na nim podpisy wstawiając datę, a lekarz dodatkowo pieczątkę. Podpisanie formularza zgody oznacza złożenie przez pacjenta oświadczenia woli w formie zgody na dane świadczenie medyczne. 

Należy pamiętać, że w przypadku gdy nie wszystkie informacje znajdą się w formularzu zgody podmiot leczniczy naraża się na ryzyko postępowania sądowego w sytuacjach spornych z pacjentem i niekorzystny wynik sprawy. Stąd tak ważne jest opracowanie wzorcowego formularza zgody w przypadku każdego podmiotu leczniczego oraz zrealizowanie we właściwy sposób obowiązku informacyjnego.

Anna Słowińska prawnik, specjalista prawa ochrony zdrowia Vox Poland

 

PODSTAWA PRAWNA

art. 9 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz.186).