Zbycie nieruchomości ZOZ

Poza środkami pomocy publicznej, o jakie zapewne każdy zakład będzie się ubiegać, można zaplanować uzyskanie dodatkowych środków z innych źródeł, takich jak likwidacja niepotrzebnego majątku. Perspektywę uzyskania znaczących środków dawałoby zwłaszcza korzystne wyzbycie się zbędnych nieruchomości. Zasady zbywania nieruchomości SP ZOZ-ów są z prawnego punktu widzenia dość skomplikowane. Chociaż SP ZOZ uprawniony jest do samodzielnego gospodarowania całym swoim majątkiem, zarówno własnym, jak i przekazanym mu przez organ założycielski w nieodpłatne użytkowanie, to jednak nie może nim swobodnie rozporządzać.

Ograniczone prawa

Odnośny przepis art. 53 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej brzmi: "Zbycie, wydzierżawienie lub wynajęcie majątku trwałego samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej może być dokonane przez zakład na zasadach określonych przez organ, który go utworzył. Wniesienie majątku do spółek lub fundacji wymaga zgody organu, który zakład utworzył". Mowa tu o organach założycielskich, którymi dla ZOZ-ów samorządowych są gminy, powiaty bądź województwa, a dla ZOZ-ów państwowych - ministrowie, inne centralne organy administracji państwowej, wojewodowie oraz państwowe uczelnie medyczne. Pod pojęciem majątku trwałego należy rozumieć majątek podlegający amortyzacji, czyli środki trwałe w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, a także grunty.
Z analizy powyższego przepisu, przeprowadzonej w kontekście całego art. 53 oraz innych przepisów o zasadach gospodarki publicznych zakładów opieki zdrowotnej, wynikają następujące konkluzje:
1. SP ZOZ jest ograniczony w prawie do rozporządzania wszystkimi ruchomościami i nieruchomościami składającymi się na jego majątek trwały, bez względu na to, czy ma je w użytkowaniu (nieruchomości), czy też jest ich właścicielem (ruchomości);
2. Organ założycielski określa zasady zbywania majątku, natomiast SP ZOZ sam podejmuje decyzje o zbyciu konkretnych elementów majątku, finalizuje transakcje i rozporządza uzyskanymi środkami.
Druga konkluzja znajduje oparcie w art. 53a ustawy o ZOZ. Artykuł ten wymienia przypadki, w jakich organ założycielski może pozbawić SP ZOZ składników jego mienia. Są to: połączenie, podział, przekształcenie bądź likwidacja zakładu. Do przypadków tych nie należy zbycie mienia przez SP ZOZ. Podsumowując, możemy stwierdzić, że SP ZOZ jest uprawniony do zbywania posiadanych nieruchomości, także tych, które są własnością organu założycielskiego i zostały mu przekazane w bezpłatne użytkowanie, pod warunkiem przestrzegania zasad określonych przez organ założycielski. Zaznaczam, iż uprawnienie to nie wypływa z nadanego przez organ założycielski prawa użytkowania nieruchomości, lecz wprost z ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (art. 53 ust. 2).

Współpraca organów

To jednak nie wszystkie uwarunkowania prawne w tym zakresie. Nieruchomości znajdujące się w nieodpłatnym użytkowaniu SP ZOZ-ów pozostają własnością Skarbu Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego i jako takie podlegają przepisom ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami. A z przepisów tych wynika, że nieruchomościami Skarbu Państwa gospodarują starostowie, natomiast nieruchomościami samorządowymi - odpowiednie organy wykonawcze. W zakres ich zadań wchodzi zarówno współpraca z organami, które na mocy odrębnych przepisów gospodarują tymi nieruchomościami, jak i zbywanie tychże nieruchomości (art. 23 ust. 1 pkt 6-7 ustawy o gospodarce nieruchomościami).
Jak te unormowania mają się do poprzednich ustaleń? Otóż za odrębne przepisy, o jakich mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami, należy w tym przypadku uznać przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a za organy, z którymi należy współpracować - kierowników SP ZOZ-ów. To oni są organami uprawnionymi do reprezentowania SP ZOZ-ów na zewnątrz, także przy zbywaniu nieruchomości. Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści art. 11 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który zastrzega dla odrębnych ustaw, takich jak ustawa o ZOZ, możliwość ustanawiania wyjątków od reguły, że organem reprezentującym Skarb Państwa w prawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta, a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze.

Przetarg na sprzedaż i użytkowanie wieczyste

Zbycie nieruchomości SP ZOZ-u będzie zatem należało do kompetencji reprezentującego go kierownika i będzie wymagało przestrzegania nie tylko zasad określonych przez organ założycielski, ale i przepisów o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tymi przepisami, zbycie nieruchomości może nastąpić w formie sprzedaży, zamiany lub oddania w użytkowanie wieczyste, przy czym sprzedaż i oddanie w użytkowanie wieczyste powinny odbywać się w drodze przetargu. Ogłoszenie, zorganizowanie i przeprowadzenie przetargu, jak również zapewnienie wyceny nieruchomości należy do zadań starostów i samorządowych organów wykonawczych. W tym zakresie organy te mają obowiązek współpracy z kierownikami SP ZOZ-ów.
Zaproponowanie w projekcie programu restrukturyzacyjnego zbycia nieruchomości należącej do SP ZOZ-u podlega, tak jak cały projekt, opinii organu założycielskiego oraz zakładowej organizacji związkowej bądź przedstawiciela załogi (art. 22 ust. 2-6 ustawy restrukturyzacyjnej). W tym kontekście wypada przypomnieć o jeszcze jednym organie, mogącym mieć pewien (raczej mało znaczący) udział w procedurze zbywania nieruchomości, a mianowicie o radzie społecznej SP ZOZ-u. Do zadań rady należy przedstawianie organowi założycielskiemu wniosków i opinii w sprawie zbycia środka trwałego (art. 46 pkt 1 lit. b ustawy o ZOZ).