Wytyczne postępowania przy urazach kończyn

Faza przedszpitalna

o -zabezpieczenie poszkodowanego i uszkodzonej kończyny przez świadków wypadku, oparte na instrukcji telefonicznej, udzielonej przez lekarza pogotowia bądź ratownika medycznego (zabezpieczenie miejsca zdarzenia, wyłączenie niebezpiecznych urządzeń, demontaż urządzenia, wstępne tamowanie krwotoku);
o -zabezpieczenie poszkodowanego i uszkodzonej kończyny przez kwalifikowany personel medyczny karetki pogotowia ABC, BTLS, ATLS;
o -tamowanie krwotoku, najlepiej miejscowe, opatrunkiem uciskowym, a w razie niepowodzenia założenie na wysokości ramienia szerokiej opaski uciskowej (np. aparat do pomiaru RR); należy odnotować czas niedokrwienia! Nie wolno stosować opaski Esmarcha ani krępulców! Nie wolno zakładać wkłuć do zdrowej kończyny górnej, lepiej korzystać z żył na kończynach dolnych.
o -ocena obecności innych obrażeń;
o -zastosowanie farmakoterapii przeciwbólowej, np. fentanylu;
o -antyseptyka, usunięcie masywnych zanieczyszczeń strumieniem sterylnego roztworu 0,9% NaCl;
o -aseptyka - kikut bliższy amputowanej kończyny oraz część amputowaną obłożyć sterylnymi opatrunkami i obandażować;
o -unieruchomienie zgodnie z zasadami Potta;
o -postępowanie przeciwwstrząsowe, resuscytacja płynowa.

Faza szpitalna

o -inspekcja chirurgiczna rany - nie wolno zakładać zacisków naczyniowych i podwiązek, nie wolno wycinać elementów anatomicznych, nie używać środków antyseptycznych barwiących.
o -krwawienie opanować miejscowym opatrunkiem uciskowym, kikut i część amputowaną obłożyć sterylnymi opatrunkami.
o -natychmiast po przyjęciu poszkodowanego powiadomić specjalistyczny ośrodek pełniący dyżur replantacyjny, podać wszystkie szczegóły dotyczące przyczyny, rodzaju urazu ręki, stanu chorego;
o -w przypadku amputacji rozpocząć schładzanie kończyny do temp. +4-6°C. Amputowaną niecałkowicie część pozostawioną w opatrunku obłożyć szczelnie workami z zimną wodą z dodatkiem kostek lodu, tak aby płyn chłodzący miał temperaturę ok. +4°C. Amputowaną całkowicie część zanurzyć w roztworze sterylnej soli fizjologicznej i wraz z opakowaniem (worek) zanurzyć w płynie chłodzącym. Nie wolno stosować samego lodu!
o -odnotować czas wypadku i czas rozpoczęcia hipotermii.
Do ośrodków replantacji należy zgłaszać chorych z całkowicie lub częściowo amputowanymi kończynami (dolnymi tylko u dzieci), niezależnie od wysokości uszkodzenia, oraz masywnymi urazami kończyn górnych i dolnych wymagającymi rekonstrukcji mikrochirurgicznych.
Nie należy kwalifikować chorych z wyłącznie złamaniami kości, uszkodzeniami ścięgien lub mięśni przy zachowanym krążeniu krwi w kończynie. Nie jest z reguły wskazaniem amputacja pojedynczego palca innego niż kciuk.
o -pobrać kilka próbek krwi chorego (przed podłączeniem roztworów koloidowych) i oznaczyć grupę krwi. Oryginał wyniku grupy i probówkę z krwią przesłać wraz z chorym. Oznaczoną grupę krwi przekazać drogą radiową, telefoniczną, Internetem, także gdy chory jest już w drodze. Przed ekspedycją chorego wykonać komplet urazowy zdjęć RTG, kończyn, klatki piersiowej, USG jamy brzusznej, w celu wykluczenia towarzyszących obrażeń.

Faza transportu

Decyzję transportu chorego, po uprzednim uzyskaniu potwierdzenia przyjęcia z ośrodka replantacyjnego, podejmuje lekarz oddziału chirurgicznego lub SOR i ponosi za nią odpowiedzialność; za dopuszczenie pacjenta do transportu i przebieg transportu odpowiedzialność ponosi lekarz transportujący.
o -transportować do ośrodka replantacyjnego można chorego wyłącznie w stanie ogólnym dobrym, pod opieką lekarza, który na bieżąco monitoruje stan chorego, ma możliwość kontynuacji postępowania przeciwwstrząsowego, w razie pogorszenia stanu pacjenta zdecyduje o przerwaniu transportu i odstawieniu chorego do najbliższego oddziału chirurgicznego;
o -podczas transportu należy kontrolować hipotermię kończyny, temperaturę cieczy chłodzącej, posiadać zapas kostek lodu i w miarę wytapiania uzupełniać je;
o -jeżeli utrzymywana jest staza, kontrolować ciśnienie i czas trwania niedokrwienia (maks. 1,5 godz. ciągłej stazy), przy dłuższym transporcie puszczać krążenie i ponownie zaciskać; preferować opatrunek miejscowy uciskowy;
o -wraz z chorym dostarczyć kartę informacyjną, RTG, dokumentację informującą o podanych lekach i płynach z zaznaczeniem dawek i czasu podania, ew. grupę krwi.