Wyprzedzający przeszczep nerki w trosce o lepszą jakość życia

Gdy pacjent z przewlekłą chorobą nerek wkroczy w czwartą fazę tej choroby (skala liczy pięć faz), wyczerpują się możliwości leczenia zachowawczego i jest kwalifikowany do leczenia nerkozastępczego. Zazwyczaj polega ono na rozpoczęciu dializ i jednoczesnym wpisaniu pacjenta na listę oczekujących na przeszczepienie nerki. Istnieje jednak możliwość pominięcia etapu leczenia dializami i przeszczepienia nerki już w okresie przeddializacyjnym. "Jest to właśnie tzw. transplantacja wyprzedzająca, a za odwagę i konsekwencję we wdrażaniu tej metody w Polsce gdańskim nefrologom należą się gratulacje" - mówi prof. Marian Zembala, dyrektor Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu, juror konkursu Złoty Skalpel 2008.

Zamiast dializ

Przeszczepienia wyprzedzające mają kilka bardzo ważnych zalet. Przede wszystkim im dłużej trwa leczenie dializami, tym gorsze są wyniki późniejszej transplantacji. Udowodniono, że przeżywalność nerek i biorców pogarsza się w miarę upływu czasu spędzonego na dializie. Ponadto pacjenci, którzy otrzymują przeszczep w okresie przeddializacyjnym, unikają powikłań związanych z przewlekłymi dializami, np. znacząco podwyższonego ryzyka sercowo-naczyniowego.

"Wiadomo, że schorzenia dotyczące układu sercowo-naczyniowego są najczęstszą przyczyną śmierci chorych poddawanych dializoterapii. Pośród pacjentów dializowanych częstość występowania schorzeń układu krążenia jest kilkadziesiąt razy większa aniżeli w przeciętnej populacji. Wśród dializowanych 20-45-latków zagrożenie chorobami sercowo-naczyniowymi jest kilkaset razy większe niż w odpowiedniej wiekowo zdrowej populacji" - mówi prof. Bolesław Rutkowski, kierownik Katedry i Kliniki Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Najistotniejsze korzyści z transplantacji wyprzedzających dotyczą dzieci, którym umożliwia się prowadzenie dotychczasowego trybu życia i kontynuację nauki. Ponadto bezpośrednie koszty transplantacji wyprzedzających (m.in. leki, opieka medyczna) są w wymiarze długoterminowym znacząco niższe niż koszty ponoszone w przypadku innych metod leczenia nerkozastępczego. "Ze społecznego punktu widzenia powinno się promować metody leczenia, które nie zmuszają pacjenta do przerwania nauki czy pracy, a tym samym nie produkują rzeszy rencistów. Transplantacja wyprzedzająca jest właśnie taką metodą" - stwierdza prof. Rutkowski.

Konieczna współpraca specjalistów

Zakwalifikowanie pacjenta do przeszczepu w okresie przeddializacyjnym i wykonanie takiego przeszczepu wymaga sprawnego systemu opieki nefrologicznej oraz zaangażowania i koordynacji działań wielu zespołów specjalistów. Niejednokrotnie do procesu kwalifikacji potrzebne są bowiem opinie nefrologa, chirurga, urologa, diabetologa i/lub kardiologa. Ponieważ część niezbędnych badań pacjent może wykonać samodzielnie, bardzo istotny jest jego świadomy udział w procesie kwalifikowania do przeszczepu, a stąd wynika konieczność rzetelnej edukacji chorych z przewlekłą chorobą nerek.

Do października 2009 roku w gdańskim ośrodku transplantacyjnym przeszczepiono nerki 50 pacjentom, którzy nigdy wcześniej nie byli dializowani. "Program wyprzedzających transplantacji nerek jest wynikiem ewolucji w myśleniu o przewlekłej chorobie nerek i jej leczeniu - uważa prof. Bolesław Rutkowski. - Aktualnie celem nefrologów jest nie tylko przedłużanie życia chorym, ale również zapewnianie im jak najlepszej jakości życia". Dotychczasowe wyniki programu świadczą, że wyprzedzająca transplantacja nerki jest optymalną metodą leczenia pacjentów w ostatnich fazach przewlekłej choroby nerek.

Leczenie nerkozastępcze
Istnieją trzy metody leczenia nerkozastępczego:
- hemodializa,
- dializa otrzewnowa,
- transplantacja nerki.
Przy wyborze metody leczenia nerkozastępczego należy kierować się wskazaniami medycznymi, uwarunkowaniami socjalnymi oraz preferencjami chorego. Każda z metod ma swoje wady i zalety, ale z punktu widzenia jakości życia, zachorowalności i śmiertelności najlepszą metodą jest transplantacja nerki.


Wyróżniony zespół
W program wyprzedzającego przeszczepiania nerek zaangażowani są:

- prof. dr hab. Bolesław Rutkowski, kierownik Katedry i Kliniki Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych GUMed, pełnomocnik rektora GUMed ds. transplantacji;

- prof. dr hab. Alicja Dębska-Ślizień, zastępca kierownika Katedry i Kliniki Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych GUMed, ordynator Oddziału Hemodializy i Medycyny Transplantacyjnej;

- dr n. med. Beata Bzoma, asystent w Katedrze i Klinice Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych GUMed;

- dr med. Andrzej Chamienia, kierownik Regionalnej Listy Biorców Przeszczepu, kierownik Zakładu Pielęgniarstwa Ogólnego w Katedrze Pielęgniarstwa GUMed;

- prof. dr hab. Zbigniew Śledziński, kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Endokrynologicznej i Transplantacyjnej GUMed;

- dr med. Dariusz Zadrożny, adiunkt w Katedrze i Klinice Chirurgii Ogólnej, Endokrynologicznej i Transplantacyjnej GUMed;

- dr med. Justyna Kostro, adiunkt w Katedrze i Klinice Chirurgii Ogólnej, Endokrynologicznej i Transplantacyjnej GUMed;

- prof. dr hab. Maria Wujtewicz, kierownik Katedry i Zakładu Anestezjologii i Intensywnej Terapii GUMed;

- dr n. med. Grażyna Moszkowska, kierownik Pracowni Zgodności Tkankowej Zakładu Immunologii Klinicznej GUMed;

- mgr Anna Milecka, kierownik Regionalnego Centrum Koordynacji Transplantacji Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego w Gdańsku.