Specjaliści z Wielkopolskiego Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie oraz Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu brali udział w międzynarodowym badaniu The Cancer Genome Atlas (TCGA), które ujawniło nowe podtypy raka żołądka. To odkrycie stanowi przełom w planowaniu leczenia tego nowotworu.

Specjaliści z Wielkopolskiego Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie oraz Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu brali udział w międzynarodowym badaniu The Cancer Genome Atlas (TCGA), które ujawniło nowe podtypy raka żołądka. To odkrycie stanowi przełom w planowaniu leczenia tego nowotworu.

Międzynarodowy projekt badawczy The Cancer Genome Atlas na podstawie tysięcy zanalizowanych próbek guzów gromadzi ogromną ilość informacji o mutacjach genów wybranych nowotworów. Badanie analizujące komórki raka żołądka wyodrębniło jego cztery podtypy genetyczne. „Dotychczas pojmowaliśmy ten nowotwór jako jedną chorobę. To badanie uzmysłowiło nam, że to są cztery, całkowicie różne pod względem genetycznym wersje tego raka, tak jakby cztery różne choroby” — tłumaczy dr hab. med. Dawid Murawa, jeden z koordynatorów projektu. Jego zdaniem, to odkrycie jest wielkim krokiem w rozwoju nauki. Rosną możliwości terapii zindywidualizowanejNa razie można mówić o znaczeniu badawczo-naukowym tego odkrycia. Docelowo jednak jego wyniki będą wykorzystane do opracowania nowych leków, dostosowanych do profilu genetycznego danego podtypu raka. Dotychczas jeśli półroczna terapia cytostatykiem okazywała się nieskuteczna, leczenie powtarzano z użyciem innego preparatu. W niedalekiej przyszłości będzie można stosować terapię spersonalizowaną, polegającą na dobraniu najbardziej skutecznego leczenia dla poszczególnych chorych. To pozwoli leczyć skuteczniej i oszczędniej.„W odróżnieniu od standardowej chemioterapii, leki celowane nie działają jak trucizna w całym organizmie, lecz mają swój punkt uchwytu na poziomie guza. Wybiórczo hamują wybrane mechanizmy molekularne w komórkach nowotworowych i tym samym prowadzą do zahamowania wzrostu guza oraz rozwoju przerzutów. Są dostosowane do genetycznej, receptorowej wersji danego guza” — wyjaśnia specjalista. Następny krok to tworzenie nowych leków albo szukanie wśród stosowanych dotąd w innych nowotworach takiego leku, który będzie działał na znalezione właśnie typy raka żołądka. Odkrycie to otwiera znacznie więcej możliwości: zdobytą wiedzę będzie można wykorzystać do opracowania nowych sposobów zapobiegania tego typu nowotworom oraz ich wykrywania.Polski wkład w tworzenie atlasu genomu rakaPoznański ośrodek był jednym z wielu na świecie, które uczestniczyły w tym projekcie, ale jedynym z Polski. „Bierzemy w nim udział od samego początku. W zeszłym roku ukazały się pierwsze wyniki dotyczące badań genetycznych raka piersi, zakończone publikacją w „Nature”. W tym roku pojawiło się drugie doniesienie, dotyczące raka żołądka” — mówi dr Murawa. Celem projektu TCGA jest opracowanie atlasu genomu nowotworów oparte na analizie molekularnej kilkunastu tysięcy próbek guzów pochodzących z 20 różnych typów raka. Naukowcy przeanalizowali zmiany w DNA, RNA oraz wybranych białkach komórek nowotworowych, które pochodziły od prawie 300 chorych, w tym 40 z Wielkopolskiego Centrum Onkologii. W poznańskim szpitalu prowadzone są prace nad rakiem piersi, rakiem jelita, rakiem żołądka, nowotworami regionu głowy i szyi oraz czerniakiem. „Nasz wkład polegał na tym, że znaleźliśmy właściwe grupy pacjentów, spośród tych, których leczymy klasycznymi metodami. W trakcie resekcji pobieraliśmy fragment guza, nasi patolodzy przygotowywali tkanki zgodnie z wymogami badań i następnie, pogrupowane pod kątem nowotworowym, były one badane w centralnym laboratorium w USA, gdzie zbierano cały materiał” — wyjaśnia polski koordynator projektu. W całym przedsięwzięciu było zaangażowanych wielu ludzi: chirurdzy, którzy operowali chorych, patolodzy, którzy przygotowywali tkanki w określony protokołem sposób oraz immunolodzy, którzy przygotowywali dalsze parametry tak, aby tkanki były wartościowym materiałem. Na koniec wszyscy autorzy badania brali udział w konsultacjach wyników na etapie przygotowywania ich do publikacji. „Samo przedsięwzięcie było bardzo skomplikowane pod względem logistycznym. Należało przygotować zaplecze szpitala konieczne do opracowania tkanek, zgromadzić odpowiedni sprzęt... To jest teraz wartość dodana — możemy wykorzystywać go także do innych celów” — mówi polski badacz. Projekt jest realizowany ze środków przyznanych na rzecz walki z nowotworami w Stanach Zjednoczonych (jego budżet wynosi 300 mln USD). Koordynuje go Narodowy Instytut Badań nad Rakiem w USA do końca 2015. „Dla nas to było ciekawe doświadczenie, zyskaliśmy prestiż, który teraz otwiera nam drzwi do współpracy z ośrodkami światowymi” — podsumowuje dr Murawa.EPIDEMIOLOGIAJeden z częściej występujących nowotworówW Polsce na raka żołądka zapada rocznie ok. 6 tys. osób, w całej Europie 139 tys., a na świecie 951 tys. Choroba najczęściej występuje w krajach azjatyckich, takich jak Chiny, Japonia, Korea oraz w Europie Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce. Przyczyn zwiększonej zachorowalności na ten nowotwór upatruje się w zakażeniach bakterią Helicobacter pylori oraz w diecie, w której stosuje się dużo sztucznych konserwantów, soli, potraw wędzonych i smażonych. W naszym kraju nowotwory żołądka pod względem umieralności zajmują 4. miejsce u mężczyzn oraz 7. wśród kobiet. Na 100 pacjentów po pięciu latach od diagnozy przeżywa tylko 10-15 osób.