Wskazania do stosowania preparatów mlekozastępczych

Dieta eliminacyjna, uznana za podstawę leczenia alergii pokarmowej, polega na wycofaniu pokarmów alergizujących, z zastosowaniem składników aktualnie tolerowanych, które równocześnie zapewniają pełne zbilansowanie potrzeb żywieniowych pacjenta. Europejskie Towarzystwo ds. Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci wspólnie z Europejskim Towarzystwem Alergologii i Immunologii Dziecięcej opracowały standardy postępowania, które funkcjonują jako europejskie zalecenia żywienia dzieci z alergią. Zalecają one, by w leczeniu dietą stosować hydrolizaty białkowe, mieszanki elementarne oraz preparaty sojowe. Wskazania te zostały przyjęte przez polskich specjalistów (zespół ekspertów powołany przez ówczesnego konsultanta krajowego ds. pediatrii prof. Pawła Januszewicza) w 1997 r. i aktualizowane na podstawie światowych doniesień w 2001 roku.
Wyczyszczone białka
?Leczenie z zastosowaniem mieszanek mlekozastępczych ma na celu przede wszystkim wyciszenie reakcji alergiczno-immunologicznych w przewodzie pokarmowym, zmniejszenie przepuszczalności bariery śluzówkowej dla alergenów. Ich rolą jest też zmniejszenie ryzyka dalszego rozwoju choroby alergicznej i wzbudzenie tolerancji dla aktualnie szkodliwych pokarmów" - tłumaczy dr Ewa Latko, dyrektor medyczny w Nutricii, jednej z firm produkujących preparaty mlekozastępcze.
Z szerokiej oferty mieszanek stosowanych w leczeniu alergii pokarmowych, w pierwszej kolejności zaleca się hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy białka. Hydrolizaty białkowe to preparaty mlekozastępcze, w których białka stanowiące materiał wyjściowy do ich produkcji (najczęściej są to białka mleka krowiego: serwatka lub kazeina) poddane zostały hydrolizie. Jej celem jest obniżenie ich wartości antygenowych. W zależności od stopnia hydrolizy wyróżnia się dwa rodzaje hydrolizatów białka: o znacznym stopniu hydrolizy - do leczenia alergii i o nieznacznym stopniu hydrolizy - do profilaktyki alergii. Do leczenia ciężkich przypadków alergii wykorzystywane są preparaty, w których źródłem białka są aminokwasy.
?Wybór powinien zależeć od indywidualnej tolerancji pacjenta, bowiem skuteczność leczenia zależy głównie od stopnia hydrolizy, a nie od rodzaju hydrolizowanego białka" - mówi dr E. Latko. O tym, który preparat jest właściwy dla danego pacjenta - kazeinowy czy serwatkowy - decyduje też tzw. tolerancja biologiczna utożsamiana głównie z akceptacją smakową przez leczone dziecko. Dobierając odpowiedni preparat należy zwrócić uwagę przede wszystkim na wiek dziecka: niemowlęciu zazwyczaj nie sprawia różnicy, który z preparatów będzie mu podany, trudniej jest z dziećmi starszymi. Zdaniem ekspertów, nie ma w tej chwili badań naukowych, które udowadniałyby wyższość jednego hydrolizatu nad innymi: nie ma takiego, który byłby tolerowany przez wszystkie dzieci, dlatego ważne jest, że na rynku dostępne są oba.
Inną propozycją dla dzieci reagujących alergią na mleko są preparaty sojowe - mieszanki mlekozastępcze, w których źródłem białka jest izolat sojowy wzbogacony w metioninę. Według zaleceń zespołu ekspertów, podawanie tych preparatów jest dozwolone w przypadkach potwierdzonej alergii IgE-zależnej bez objawów enteropatii lub enterocolitis, które należy traktować jako przeciwwskazania do ich stosowania. Decyzja o wyborze tej grupy mieszanek powinna uwzględniać także niedojrzałość jelit u najmłodszych niemowląt oraz ryzyko ewentualnego uczulenia na soję. Preparaty sojowe najlepiej stosować, gdy objawy nie są nasilone, nie zaleca się jednak ich użycia w celu zapobiegania alergiom pokarmowym.
I wreszcie dla dzieci reagujących źle nawet na hydrolizaty i preparaty sojowe dostępna jest grupa preparatów stworzonych na bazie wolnych aminokwasów - tzw. mieszanki elementarne.
Zamieszanie wokół mleka
Preparaty mlekozastępcze są częściowo refundowane. Recepty na nie może przepisywać lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarz specjalista. Kilka miesięcy temu wybuchła burza w związku ze zmianami w refundacji tych preparatów: z ryczałtu (2,50 zł) na 50 proc. odpłatność (od 8 do 15-20 zł). ?Mleko ryczałtowane było zdecydowanie tańsze niż jakakolwiek mieszanka mleczna dla dzieci dostępna na rynku. Dlatego zdarzały się nadużycia - gdy ktoś nie miał pieniędzy, wystarczyło, że poprosił lekarza o receptę na preparat mlekozastępczy. Zmiana refundacji miała na celu ukrócenie tych praktyk i rzeczywiście - rzadziej w tej chwili przepisywane są preparaty sojowe. Jednak przez kilka kolejnych miesięcy trwało ogromne zamieszanie: lekarze nie byli pewni, kto może przepisywać recepty i komu się one faktycznie należą. Zdarzało się, że rodzice byli odsyłani do specjalistów, w wyniku czego niektórzy rezygnowali z leczenia preparatami mlekozastępczymi. Teraz sytuacja wróciła do normy i powszechnie wiadomo, że recepty na preparaty mlekozastępcze mogą wypisywać wszyscy pediatrzy" - wyjaśnia Agnieszka Gołąbek, rzecznik prasowy Ministerstwa Zdrowia.
W związku z tym zamieszaniem zespół ekspertów powołany przez krajowego konsultanta ds. pediatrii prof. Annę Dobrzańską uzgodnił stanowisko odnośnie wskazań do stosowania i zasad odpłatności za preparaty mlekozastępcze w dietach eliminacyjnych u dzieci. Zgodnie z nim, preparaty tego typu może przepisywać lekarz poz na okres 3 miesięcy i jeżeli ten sposób postępowania przynosi efekty, po potwierdzeniu rozpoznania przez wykonanie próby prowokacyjnej ze szkodliwym pokarmem, może kontynuować leczenie dietą eliminacyjną. W przypadku braku poprawy należy zweryfikować rozpoznanie choroby w ośrodku specjalistycznym. Odpłatność za preparaty mlekozastępcze wynosi 50 proc. przy rozpoznaniu alergii pokarmowej jako choroby przewlekłej, a także w początkowym etapie diagnostycznego stosowania diety eliminacyjnej.
W związku z przystosowywaniem polskich przepisów do norm obowiązujących w krajach Unii Europejskiej środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, czyli m.in. żywność dla niemowląt i małych dzieci dopuszcza do obrotu lokalny dla producenta lub importera sanepid. Wcześniej istniał obowiązek uzyskiwania zezwolenia głównego inspektora sanitarnego na podstawie badań przeprowadzanych przez Instytut Żywności i Żywienia, Państwowy Zakład Higieny oraz Centrum Zdrowia Dziecka lub Instytut Matki i Dziecka.