Do Sejmu wpłynął rządowy projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta. Jego celem jest przede wszystkim uregulowanie zagadnień związanych z dokumentacją medyczną, a ponadto doprecyzowanie przepisów dotyczących praw pacjenta. Jeżeli proces legislacyjny przebiegnie sprawnie, omawiane zmiany zaczną obowiązywać przed wakacjami.

Informacje o zdrowiu przekaże także pielęgniarka

Zwiększone ma zostać prawo pacjenta do informacji o swoim stanie zdrowia. Obecnie pacjent ma prawo żądać takiej informacji tylko od lekarza. Nowe przepisy upoważnią do udzielania informacji także inne osoby wykonujące zawody medyczne — pielęgniarki, położne, ratowników medycznych, diagnostów laboratoryjnych czy fizjoterapeutów. Osoby te powinny przekazywać pacjentowi informacje o udzielanych przez siebie świadczeniach, w ramach posiadanych uprawnień. 

Tak jak w przypadku rozmowy z lekarzem, pacjent ma prawo wyrazić swoje zdanie na temat informacji uzyskanej od innej osoby albo zażądać od niej, by nie informowała go o niczym. Uzyskanie informacji jest również warunkiem wyrażenia świadomej zgody bądź świadomego sprzeciwu przeciwko proponowanym czynnościom medycznym. Dzięki tej zmianie pacjent będzie mógł skutecznie odmówić poddawania się wszelkim badaniom i zabiegom, w tym także czynnościom ratunkowym podejmowanym przez zespół, w którego składzie nie ma lekarza. 

Ból leczony u wszystkich pacjentów

Do katalogu praw pacjenta ma zostać dodane nowe prawo: do leczenia bólu. Prawo do świadczeń zapewniających łagodzenie bólu i innych cierpień przysługiwało dotychczas wyłącznie pacjentom znajdującym się w stanach terminalnych. Obecnie zostanie rozciągnięte na wszystkich. 

Zgodnie z najnowszymi standardami organizacyjnymi opieki zdrowotnej, leczenie bólu niezależnie od jego przyczyny powinny zapewniać szpitalne oddziały anestezjologii i intensywnej terapii. Na oddziały te mogą być przyjmowani pacjenci, u których leczenie bólu wymaga wykonania inwazyjnych zabiegów diagnostycznych lub terapeutycznych albo odpowiedniego monitorowania. Szpital może utworzyć zespół zajmujący się leczeniem bólu ostrego, głównie pooperacyjnego. Warto nadmienić, że od pół roku obowiązuje rozporządzenie, które określa standardy postępowania medycznego w łagodzeniu bólu porodowego.

Szerszy dostęp do dokumentów

Zmianie ulegną zasady i formy udostępniania dokumentacji. Do katalogu podmiotów uprawnionych do dostępu zostanie dopisany rzecznik praw pacjenta, a ponadto osoby sprawujące nadzór nad zakładem publicznym, osoby zaangażowane w procedurę akredytacji lub certyfikacji zakładu, członkowie zespołów kontroli zakażeń szpitalnych oraz adepci medycyny (w zakresie niezbędnym do celów dydaktycznych). 

Pojawi się nowa, fakultatywna forma udostępnienia dokumentacji, jaką jest sporządzenie odwzorowania cyfrowego (skanu) dokumentu papierowego i przekazanie go drogą elektroniczną lub na informatycznym nośniku danych. Decyzję o zastosowaniu tej formy będzie podejmował kierownik danego podmiotu, wprowadzając adekwatny zapis do regulaminu organizacyjnego. Udostępnianie dokumentacji do wglądu będzie mogło odbywać się nie tylko w siedzibie podmiotu, ale i w miejscu udzielania świadczeń (poza ratownictwem). Wgląd będzie obejmował możliwość sporządzania własnych notatek lub zdjęć dokumentacji. 

Należy zwrócić uwagę na nowy obowiązek odnotowywania w specjalnym wykazie każdego przypadku udostępnienia dokumentacji z podaniem:

a) imienia i nazwiska pacjenta,

b) formy (sposobu) udostępnienia,

c) zakresu dokumentacji,

d) imienia i nazwiska osoby albo nazwy podmiotu, któremu udostępniono dokumentację,

e) imienia, nazwiska i podpisu osoby udostępniającej,

f) daty udostępnienia.

Ograniczenia w wydawaniu oryginałów

Wydawanie oryginału dokumentacji pacjentowi zostanie ograniczone do przypadków, w których zwłoka mogłaby spowodować zagrożenie dla jego życia lub zdrowia. Poza takimi przypadkami oryginały będzie można wydawać wyłącznie organom władzy publicznej (Narodowy Fundusz Zdrowia, rzecznik praw pacjenta, samorząd zawodowy, konsultanci krajowi i wojewódzcy) oraz sądom powszechnym. Pozostałym podmiotom uprawnionym do dostępu będą wydawane kopie, odpisy, wyciągi i wydruki. 

Obecnie pacjent i każdy inny podmiot ma prawo wystąpić o wydanie oryginału dokumentacji. Często korzysta z tego uprawnienia tylko po to, by unikać opłat naliczanych za wydanie kopii. Tymczasem podmiot leczniczy, wydając oryginał, zobowiązany jest do pozostawienia kopii, które sporządza na swój koszt. Chociaż wydanie oryginału następuje pod warunkiem zwrotu po wykorzystaniu, to jednak możliwości wyegzekwowania zwrotu są ograniczone. Z tych powodów prawo do żądania oryginałów zostanie zastrzeżone i ograniczone. Jednocześnie proponuje się obniżyć maksymalne opłaty za wydanie kopii lub wydruku dokumentacji do około 30 gr za stronę (0,00007 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale). Limity opłat mają uwzględniać ewentualny podatek VAT.

Upoważnieni do wglądu do danych po śmierci pacjenta

Doprecyzowany zostanie przepis uprawniający do wglądu w dokumentację po śmierci pacjenta. Zgodnie z obecną wykładnią tego przepisu, dokumentacja będzie udostępniana we wszelkich formach (nie tylko do wglądu) osobie upoważnionej przez pacjenta za życia albo takiej, która w chwili śmierci była jego przedstawicielem ustawowym (rodzic, opiekun prawny). Aktualność zachowa orzecznictwo, z którego wynika, że upoważnienie może zostać udzielone w dowolnej placówce tudzież wszelkim podmiotom, w tym także zakładom ubezpieczeń. Nie zdecydowano się natomiast na ustawowe zapewnienie dostępu osobom bliskim po nagłej śmierci pacjenta pełnoletniego. Przyjęto założenie, że zgody pacjenta na ujawnienie swoich danych medycznych nie można domniemywać. Bliskim, którzy nie zostali upoważnieni przez pacjenta za jego życia, pozostanie tylko droga sądowa.

Gdy placówka kończy działalność

Kompleksowego uregulowania doczekały się zasady przekazywania dokumentacji medycznej po zakończeniu działalności. Przekazanie ma odbywać się w sposób zapewniający zabezpieczenie dokumentacji przed zniszczeniem, uszkodzeniem, utratą albo dostępem osób nieuprawnionych. 

W pierwszej kolejności dokumentacja, tak jak dotychczas, powinna zostać przekazana temu podmiotowi leczniczemu, który przejmuje zadania, a co za tym idzie — pacjentów podmiotu likwidowanego. Dopiero w sytuacji braku następcy dokumentacja powinna zostać przekazana jednemu z trzech podmiotów: organowi założycielskiemu — w przypadku zakładów publicznych; innemu podmiotowi leczniczemu lub innej praktyce — w przypadku zakładów prywatnych i praktyk zawodowych; właściwej izbie lekarskiej (lub pielęgniarskiej) — w przypadku śmierci lekarza (lub pielęgniarki) prowadzącego praktykę. W każdej sytuacji podmiot, który przejmie dokumentację, będzie miał obowiązek zapewnić nie tylko jej przechowywanie, ale i udostępnianie. 

Obecnie kończąc swoją praktykę prywatną lekarz (lub pielęgniarka) ma obowiązek wydać dokumentację pacjentom albo podmiotom, które się o nią zwrócą. Przepisy nie regulują tego, co dzieje się z dokumentacją niewydaną, ani tego, co należy zrobić w przypadku nagłej śmierci. Ministerstwo Zdrowia zapowiadało, iż chce odstąpić od wydawania dokumentacji pacjentom. Ma być ona w całości przekazywana podmiotom leczniczym albo izbom lekarskim (pielęgniarskim). Izby otrzymają z budżetu państwa dofinansowanie na ten cel.

W razie niedopełnienia obowiązku przekazania dokumentacji, organ rejestrowy będzie nakładał na ostatniego kierownika placówki, jej likwidatora albo syndyka karę pieniężną. Przypomnę, iż za kierownika uznaje się cały zarząd spółki, lekarza (lub pielęgniarkę) prowadzącego praktykę oraz każdą inną osobę uprawnioną do kierowania daną placówką i reprezentowania jej na zewnątrz. 

Wysokość kary ma zależeć od rodzaju i wagi naruszeń, nie powinna jednak przekraczać trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. W odniesieniu do praktyk prywatnych nałożenie kary będzie odbywało się w drodze uchwały właściwej rady okręgowej. Odwołanie od decyzji o ukaraniu będzie można wnieść do ministra zdrowia. Środki z kar będą stanowiły dochód budżetu państwa lub właściwej izby okręgowej. 

 

PODSTAWA PRAWNA

1. projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta oraz niektórych innych ustaw (www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=1218);

2. § 1 i 6 rozporządzenia ministra zdrowia z 16 grudnia 2016 r. w sprawie standardów organizacyjnych opieki zdrowotnej w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii (dziennikustaw.gov.pl/DU/2016/2218/1);

3. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 września 2013 r. i 18 listopada 2015 r. (sygn. akt: II OSK 1539/13 i II OSK 730/15).