Urlop na rezydenturze

Mianem "urlopu profilaktycznego" określa się zazwyczaj dodatkowy urlop wypoczynkowy, który przyznawany jest ze względu na pracę szczególnie uciążliwą albo wykonywaną w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Prawo do takiego urlopu nie wynika z przepisów powszechnie obowiązujących, więc nie przysługuje wszystkim pracownikom, którzy pracują w warunkach szkodliwych. Może wynikać z przepisów szczególnych, jak np. w odniesieniu do funkcjonariuszy Służby Więziennej, którym dodatkowy urlop przysługuje z tytułu służby w szpitalach i na oddziałach dla chorych na gruźlicę i choroby płuc oraz pododdziałach zakaźnych dla nosicieli wirusa HIV. Może też wynikać z przepisów zakładowych, gdy zostanie zapisane w porozumieniu lub układzie zbiorowym albo innym akcie zakładowego prawa wewnętrznego. Prawo do urlopu profilaktycznego przysługuje wówczas wyłącznie tym pracownikom, którzy zostali objęci przepisami zakładowymi i na zasadach w nich określonych. Jednakże przepisy te nie mogą naruszać zasady równego traktowania w zatrudnieniu, a w zakresie, w jakim ją naruszają, nie obowiązują.

Równe traktowanie

Zasada równego traktowania w zatrudnieniu, zwana również zakazem dyskryminacji, została zapisana w Kodeksie pracy. Stanowi ona, iż pracownicy powinni być równo traktowani przez pracodawcę w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania i dostępu do szkoleń bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, przekonania itd., jak również bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony. Gdyby nie rezydentura, to w przypadku czytelniczki mielibyśmy do czynienia z ewidentnym przykładem dyskryminacji.

Dyrektor, który odmawia udzielenia urlopu profilaktycznego ze względu na zatrudnienie na czas określony, narusza zasadę równego traktowania. Swojej odmowy nie może uzasadniać przepisami zakładowymi, ponieważ nie obowiązują one w zakresie, w jakim tę zasadę naruszają. W związku z tym czytelniczka, jako osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania, mogłaby wystąpić o odszkodowanie w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę.

Ograniczenia przy specjalizacji

To, że czytelniczka ma prawo do urlopu profilaktycznego, nie przesądza jednak o tym, że urlop ten będzie mogła faktycznie wykorzystać. Na przeszkodzie mogą stanąć ograniczenia wynikające z odbywania rezydentury. Mają one pierwszeństwo przed przepisami urlopowymi, ponieważ rezydentura nie jest zwykłą umową o pracę na czas określony. Jest umową zawartą w celu doskonalenia zawodowego, obejmującego realizację programu specjalizacji. Trzeba wobec tego wziąć pod uwagę okoliczność, że specjalizację odbywa się zgodnie z programem, który określa czas jej trwania. Na rezydenturze czas ten może zostać przedłużony wyłącznie w przypadkach wymienionych w przepisach, wśród których nie uwzględniono dodatkowego urlopu wypoczynkowego. Większe możliwości przedłużenia specjalizacji dają tylko etaty pozarezydenckie, do których nie stosuje się tak ścisłych ograniczeń.

Możliwości wykorzystania urlopu wypoczynkowego przez rezydenta zależą zatem od programu odbywanej specjalizacji. Niektóre programy ściśle określają czas przeznaczony na urlopy wypoczynkowe, inne zaznaczają, iż został on wliczony w czas trwania całej specjalizacji. Przy czym okres urlopowy na specjalizacji może być okrojony w porównaniu do wymiaru urlopu przysługującego na podstawie Kodeksu pracy. Na przykład program z chorób zakaźnych dla lekarzy po stażu przewiduje tylko 4 miesiące urlopu w 5-letnim okresie specjalizacji, co daje średnią około 18 dni roboczych rocznie. Natomiast lekarzowi na pierwszym roku specjalizacji przysługuje co najmniej 20, a od drugiego roku 26 dni roboczych rocznie. W tej sytuacji trudno się spodziewać, iż uda się wykorzystać jakikolwiek urlop dodatkowy. Dyrektor będzie więc uprawniony do odmowy udzielenia go z uwagi na ograniczenia wynikające z programu specjalizacji.

Ekwiwalent pieniężny

Niemniej jednak prawo do dodatkowego urlopu przysługuje czytelniczce na równi z pracownikami zatrudnionymi na czas nieokreślony, toteż po zakończeniu specjalizacji może ona ubiegać się o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop dodatkowy, chyba że przepisy zakładowe wykluczają taką możliwość. W tym kontekście powinna pamiętać, iż ekwiwalent przysługuje za urlopy nieprzedawnione, a więc nie starsze niż sprzed 3 lat. Powinna zatem dążyć do tego, by w pierwszych latach specjalizacji wykorzystywać urlopy w pełnym wymiarze. Szczególną rolę odgrywa tu kierownik specjalizacji, który odpowiada za ustalanie rocznych planów specjalizacji. Dopiero w przypadku, gdy kierownik specjalizacji uwzględni urlop dodatkowy w planie rocznym, a pomimo to dyrektor odmówi jego udzielenia z uwagi na zatrudnienie na czas określony, roszczenie o odszkodowanie za dyskryminację będzie w pełni zasadne.

Podstawa prawna:
1) art. 9 § 4, art. 18 (3a) § 1, art. 18 (3d), art. 154 § 1, art. 154 (1) § 1, art. 155 § 1 pkt 6, art. 171 § 1, art. 240 § 1-3 oraz art. 291 § 1 Kodeksu pracy;
2) § 14 ust. 1, § 17 ust. 3 i 5 oraz § 26 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 października 2005 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U. nr 213, poz. 1779, zm. Dz.U. z 2007 r. nr 13, poz. 85, Dz.U. z 2008 r. nr 170, poz. 1050);
3) § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 1996 r. w sprawie urlopów funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. nr 138, poz. 644);
4) część 7 podstawowego programu specjalizacji w chorobach zakaźnych dla lekarzy po stażu podyplomowym (bez żadnej specjalizacji), którzy zostali zakwalifikowani do specjalizacji w 2007 r., począwszy od postępowania kwalifikacyjnego 1. 12. 2006 - 31. 01. 2007 r. (www.cmkp.edu.pl/programy_pdf/1-Choroby_zakazne_2007_program_podstawowy.pdf).