Uczulenie na słońce, czyli wielopostaciowe osutki świetlne - jak je zdiagnozować?

Pierwsze objawy fotodermatoz występują głównie w okresie letnim. Jednak po porady pacjenci zgłaszają się do specjalistów zwykle dopiero jesienią.

Fotodermatozy - choroby związane z działaniem światła słonecznego

Fotodermatozy to grupa schorzeń, w których dochodzi do pojawiania się zmian skórnych pod wpływem promieniowania ultrafioletowego lub widzialnego. Możemy wyróżnić fotodermatozy mediowane immunologicznie (tzw. idiopatyczne), uwarunkowane genetycznie (np. skóra pergaminowata), występujące w przebiegu innych chorób (np. porfirie) oraz odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne (wywoływane przez leki, zioła, suplementy, kontakt z środkami chemicznymi i roślinami).

Tzw. uczulenie na słońce, czyli wielopostaciowe osutki świetlne

– Najczęściej występującą w Polsce fotodermatozą są wielopostaciowe osutki świetlne (PLE), potocznie nazywane „uczuleniem na słońce”, często mylone z reakcją kontaktową na preparaty fotoprotekcyjne. Zakłada się, że około 70% wszystkich zmian skórnych wywoływanych przez promieniowanie słoneczne stanowią właśnie PLE. Mimo to dermatoza ta jest nadal mało rozpoznawana – podkreśla dr Małgorzata Skibińska, dermatolog i alergolog. Co więcej, wielu pacjentów nie ma świadomości, iż problemy, z którymi się zmagają, to objawy właśnie tej choroby. Zmiany skórne zwykle pojawiają się 2.‒3. dnia ekspozycji na słońce. U części chorych już pierwsze kwietniowe promienie słoneczne są wystarczającym powodem, aby zmiany wystąpiły, u innych osób dopiero przebywanie na plaży lub w ciepłych krajach uaktywnia chorobę.

Osutki świetlne - objawy

Pierwsze objawy PLE mogą pojawić się w każdym wieku (w szczególności pomiędzy 20. a 40. rokiem życia) i w zasadzie u każdego z nas – choć zwiększone ryzyko jest w grupie osób o jasnej karnacji. Najczęściej promieniowaniem wywołującym zmiany jest UVA, rzadziej UVB.

Charakterystyczne objawy PLE pojawiają się po kilkunastu-kilkudziesięciu godzinach od pierwszej w danym sezonie ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Wcześniej może wystąpić uczucie świądu, pieczenia, a nawet bólu. Zmiany skórne mogą manifestować się w postać rumieni, grudek, pęcherzyków, pęcherzy, tarczek, bąbli, zmian krwotocznych, a nawet wykwitów typu „tarczy strzelniczej” przypominających rumień wielopostaciowy. Obserwujemy je głównie w okolicach odsłoniętej skóry, dekoltu, przedramion, grzbietów rąk, kończyn dolnych i powierzchni grzbietowych stóp, rzadko w obrębie twarzy. W cięższych przypadkach mogą pojawić się dodatkowo objawy uboczne, np. złe samopoczucie, gorączka i bóle głowy. Zwykle osutka ustępuje w ciągu kilku dni, bez pozostawienia blizn. Tego rodzaju zmiany skórne pojawiają się regularnie, najczęściej o tej samej porze roku, ale wielu pacjentów nie wie, że ma tę chorobę.

Jak rozpoznać fotodermatozę?

• Dokładnie przeprowadzać wywiad – pacjenci nie zawsze wiążą wystąpienie zmian skórnych z ekspozycją na promieniowanie UV.
• Prosić o dokumentację fotograficzną zmian skórnych.
• Ocenić czas wystąpienia osutki od narażenia na promieniowanie – różnicowanie pomiędzy PLE a pokrzywką słoneczną.
• W razie wątpliwości wykonać badania dodatkowe: testy płatkowe, fototesty, a czasem badanie histopatologiczne wycinka skóry (możliwe jedynie w trakcie obecności aktywnych zmian skórnych).

W zdiagnozowaniu PLE pomocne będą zdjęcia

Większość chorych na PLE zgłasza się do dermatologów we wrześniu i październiku, kiedy zmiany skórne już ustąpiły.

– Lekarzom łatwiej będzie postawić diagnozę w późniejszym terminie, mając do dyspozycji materiał zdjęciowy ilustrujący zmiany skórne oraz notatki dotyczące okoliczności ich powstania, np. zarówno czasu wystąpienia zmian od pierwszego momentu ekspozycji na słońce, jak i ich utrzymywania się. Warto zachęcać osoby dotknięte chorobą do gromadzenia tego typu dokumentacji. Wiele pacjentek/pacjentów z PLE uważa, że ich objawy skórne związane są z alergią na preparaty fotoprotekcyjne. Pomocne w rozpoznaniu mogą być szczególnie zdjęcia zmian skórnych w ostrej fazie choroby i szczegółowy wywiad, a następnie wykonanie badań dodatkowych u części chorych, u których istnieją wątpliwości co do rozpoznania choroby – podkreśla dr. Małgorzata Skibińska.

*****

Więcej na temat fotodermatoz w artykule „Fotodermatozy idiopatyczne. Hot wskazówki, jak diagnozować i leczyć”, dr n. med. Małgorzata Skibińska, prof. dr hab. n. med. Joanna Narbut, który znajdziecie w Kompendium24.

Czego dowiesz się z artykułu:

• Jakie wdrożyć postępowanie u pacjenta z podejrzeniem nadwrażliwości na promieniowanie ultrafioletowe i/lub widzialne.
• Co może pomóc w rozpoznaniu wielopostaciowej osutki świetlnej (PLE).
• Dlaczego znajomość objawów młodzieńczych osutek wiosennych (JSE) jest szczególnie ważna dla pediatrów i lekarzy POZ.
• Czym szczególnym charakteryzuje się przewlekłe posłoneczne zapalenie skóry (CAD).
• Jakie są typowe okolice występowania świerzbiączki letniej (AP).
• Czym manifestuje się opryszczka ospówkowata (HV) i jaką rozważyć terapię.
• O jakie badania i dlaczego należy rozszerzyć diagnostykę w przypadku przewlekłego posłonecznego zapalenia skóry (CAD).
• Jak wygląda „typowy pacjent” z pokrzywką świetlną (SU) oraz jego leczenie.
• Dlaczego pokrzywka świetlna może być niebezpieczna.

PRZECZYTAJ TAKŻE: W alergiach skórnych: pokrzywce i AZS lekarz rodzinny ma dziś więcej opcji leczenia