Szczepienie nie jest procedurą podwyższonego ryzyka

Szczepienie ochronne to zabieg medyczny polegający na podaniu szczepionki w celu sztucznego uodpornienia przeciw chorobie zakaźnej. Przeprowadzenie szczepienia ochronnego nie jest procedurą, która wymaga zgody pisemnej. Taki wymóg został przewidziany w odniesieniu do zabiegów operacyjnych oraz metod leczenia lub diagnostyki stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta. Tymczasem szczepienia poprzedza się badaniami kwalifikacyjnymi, które mają na celu wykluczenie takiego ryzyka.

Jakie ryzyko zabiegu?

Ostrożna postawa prawników wynika z tego, że przepisy nie wyliczają zabiegów o podwyższonym ryzyku. Jedyny wyjątek dotyczy świadczeń, których nie można udzielić osobie leczonej przymusowo w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody. Należą do nich punkcja podpotyliczna lub lędźwiowa, leczenie metodami śpiączkowymi oraz leczenie elektrowstrząsami. W pozostałych przypadkach lekarz sam musi ocenić, czy udzielenie danego świadczenia wiąże się z podwyższonym ryzykiem. Ocena taka zależy bowiem nie tylko od rodzaju wykonywanych czynności, ale także od warunków ich wykonywania i stanu zdrowia pacjenta. Pojęcie „zabiegu operacyjnego”, jakim posługuje się ustawodawca, również odwołuje się do tej oceny. Zabieg operacyjny od zwykłego zabiegu medycznego odróżnia bowiem, poza złożonym charakterem podejmowanych czynności, także skala ryzyka dla pacjenta (zob. M. Słojewski, „Operacja czy zabieg – dylemat semantyczny”, „Przegląd Urologiczny” 2010/11/4).

Gdy stwierdzono przeciwwskazania...

Zgoda pisemna nie powinna być wymagana zwłaszcza w przypadku szczepień obowiązkowych. Zobowiązując pacjenta do wykonania szczepienia, ustawodawca zadbał o to, by nie wiązało się ono z podwyższonym ryzykiem. Toteż w celu wykluczenia przeciwwskazań nakazał poprzedzać szczepienia obowiązkowe lekarskim badaniem kwalifikacyjnym.

Rozpoznanie okresowych przeciwwskazań skutkuje przesunięciem terminu szczepienia do chwili ich ustąpienia. Rozpoznanie przeciwwskazań trwałych zwalnia z obowiązku szczepienia. Innymi słowy, przeprowadzając badanie kwalifikacyjne, lekarz ocenia ryzyko zabiegu. Jeśli uzna je za podwyższone, stwierdza, że pacjent nie kwalifikuje się do szczepienia. Wskutek czego odstępuje się od wykonania zabiegu. Zachowanie analogicznej procedury kwalifikacyjnej wymagane jest również w przypadku szczepień zalecanych.

Zgoda rodzica

Wymóg pisemnej zgody, z jakim wiąże się przeprowadzenie szczepienia dziecka od 6. roku życia, jest wymogiem odrębnym i nie należy wiązać go z wyrażeniem zgody na zabieg o podwyższonym ryzyku. Jest to wymóg, który wiąże się z kwestią obecności rodziców lub opiekunów dziecka w trakcie całej procedury szczepienia, także podczas badania kwalifikacyjnego. Otóż szczepienia dzieci do 6. roku życia nie można przeprowadzać bez obecności rodziców. W przypadku dzieci w wieku szkolnym w miejsce wymogu obecności rodzica wchodzi wymóg zgody pisemnej. Takie rozwiązanie ma na celu przeprowadzanie szczepień grupowych pod nieobecność rodziców. Rodzice starszych dzieci zachowują prawo do zażądania przeprowadzenia szczepienia w ich obecności.


PODSTAWA PRAWNA

1) art. 34 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty;
2) art. 2 pkt 26, art. 17 i art. 19 ust. 6 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. nr 234, poz. 1570 ze zm.);
3) § 9 i 13 rozporządzenia ministra zdrowia z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wykazu obowiązkowych szczepień ochronnych oraz zasad przeprowadzania i dokumentacji szczepień (Dz.U. nr 237, poz. 218 ze zm.);
4) § 1 rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z 4 sierpnia 1995 r. w sprawie wykazu świadczeń zdrowotnych wymagających odrębnej zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego (Dz.U. nr 100, poz. 503).