Składka na ZUS a należności z tytułu 203 zł

Podwyżki z "ustawy 203" przysługiwały od początku 2001 r., więc zasądzające je wyroki sądowe obejmują cały zaległy okres, przez który podwyżek nie udzielono. Skoro podwyżek nie wypłacano, to nie odprowadzono od nich ani składek ubezpieczeniowych, ani też zaliczek na podatek dochodowy. Komornicy, którzy egzekwują wyroki sądowe z kont zakładowych, zazwyczaj pobierają jednorazowo całą zasądzoną kwotę. Do końca 2004 r. nie mieli oni obowiązku dokonywania odpowiednich potrąceń, więc przekazywali pracownikom zasądzone kwoty w całości. Zaliczki na podatek nie były w ogóle odprowadzane, bo nie było ku temu podstawy prawnej. Obowiązek rozliczenia podatku ciążył więc na pracownikach. Powinni byli to uczynić w ramach rozliczenia rocznego, dokonywanego na formularzu PIT-37 albo PIT-36, na podstawie informacji o swoich dochodach, przekazanej im przez SP ZOZ na formularzu PIT-11. SP ZOZ-y powinny były zatem uwzględnić w tej informacji wysokość kwoty wyegzekwowanej przez komornika na rzecz danego pracownika.

Nowe obowiązki komornika

Od 1 stycznia 2005 r. wprowadzony został przepis art. 42e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PDOF), który zobowiązuje komorników do poboru zaliczki na podatek dochodowy od wypłacanych wynagrodzeń, a także do sporządzenia i przesłania do urzędu skarbowego oraz podatnika odpowiednich dokumentów (PIT-4 i PIT-11). Chociaż przepis ten nakazuje przy obliczaniu zaliczki uwzględnianie potrąconych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, to jednak nie nakłada na komorników obowiązku dokonywania tych potrąceń.
Zwracam uwagę, że zaliczka nie powinna być pobierana od kwoty odsetek, ponieważ odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty podwyżki są wolne od podatku dochodowego na mocy art. 21 ust. 1 pkt 95 PDOF. Kwota odsetek nie powinna być zatem uwzględniana w rozliczeniach podatkowych.
Kwestię obowiązku zapłaty składki na ubezpieczenie zdrowotne od wynagrodzenia wypłaconego przez komornika unormowała obowiązująca od 1 października 2004 r. nowa ustawa o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych (UNFZ). W omawianej sytuacji składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca sam pracownik, bezpośrednio na rachunek bankowy wskazany przez właściwy oddział wojewódzki funduszu (art. 84 ust. 2 UNFZ). Wymaga to od pracownika dokonania odpowiednich obliczeń, ale przede wszystkim prawidłowego ustalenia podstawy wymiaru składki.
Podstawę tę stanowi cały przychód pracownika, łącznie z odsetkami, ponieważ odsetki nie zostały wymienione w przepisach ZUS-owskich wśród przychodów nie wchodzących do podstawy wymiaru. Zgodnie z art. 81 ust. 6 UNFZ, podstawa wymiaru powinna zostać pomniejszona o kwoty składek finansowanych przez pracownika, potrąconych przez zakład z jego środków. Od tak ustalonej podstawy należy obliczyć i samodzielnie odprowadzić składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 8,5 proc. Składka powinna zostać zapłacona w terminie do 15 dnia miesiąca następującego po tym, w którym pracownik otrzymał wynagrodzenie od komornika.

Ubezpieczenie społeczne - sprawa dla ZOZ-u

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (UZUS) nie wprowadziła żadnych szczególnych uregulowań w omawianej materii. Wobec tego zastosowanie znajdą tu zasady ogólne, zgodnie z którymi obowiązek naliczania i odprowadzania składek ubezpieczeniowych od wynagrodzeń pracowników obciąża pracodawcę. Także w części finansowanej przez pracownika. Nie zmienia tego fakt jednorazowego wyegzekwowania kwoty brutto przez komornika, ponieważ wciąż mamy do czynienia z przychodem ze stosunku pracy, który rozliczyć powinien pracodawca. Zakład Ubezpieczeń Społecznych słusznie stoi na stanowisku, że składki od wyegzekwowanej kwoty ma w całości opłacić SP ZOZ w zwykłym terminie, tj. do 15 dnia miesiąca następującego po tym, w którym pracownik otrzymał wynagrodzenie od komornika. Warto zauważyć, że termin rozliczenia składek ZUS i składki zdrowotnej jest ten sam i jest to termin krótszy od terminu przewidzianego dla komornika do odprowadzenia zaliczki na podatek dochodowy (do 20 dnia następnego miesiąca).

Prosta procedura

W świetle wyżej przedstawionych przepisów należy przyjąć, że należności przekazane pracownikom przez komornika stanowią dodatkowy przychód pracownika ze stosunku pracy. Przychód ten zwiększa podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe za dany miesiąc. Od tej zwiększonej podstawy SP ZOZ ma obowiązek obliczyć, rozliczyć i przekazać składki. Nie powinny one być finansowane ze środków zakładu i pracownika w takich samych częściach, jak składki od bieżących wynagrodzeń. Zobowiązywanie pracowników do składania oświadczeń o pokrywaniu przez nich składek w części przypadającej na zakład pracy jest niedozwolone.
Składki od kwoty wyegzekwowanej przez komornika, w części finansowanej przez pracownika, mogą zostać odliczone przez zakład pracy od bieżącego wynagrodzenia pracownika. Na to odliczenie zakład nie potrzebuje osobnej zgody pracownika. Po opłaceniu składek pracodawca ma obowiązek przekazać pracownikowi raport miesięczny o ich wysokości (druk ZUS RMUA). Na podstawie tego raportu pracownik może dokonać pomniejszenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne o kwotę składek potrąconych z jego środków. Co do komornika, to ten - z uwagi na przepisy nakazujące mu uwzględnienie zapłaconych składek przy obliczaniu podstawy opodatkowania i wysokości zaliczki - powinien wstrzymać się z przekazaniem do urzędu skarbowego pobranej zaliczki do czasu upływu terminu rozliczeń ZUS-owskich. Jeżeli w tym czasie otrzyma informację o opłaconych składkach, to powinien dokonać odpowiedniego pomniejszenia pobranej zaliczki, a nadwyżkę zwrócić pracownikowi. Opłacone składki ubezpieczeniowe, nie uwzględnione przez komornika, będą mogły zostać uwzględnione przez pracownika w rozliczeniu rocznym.