Rozwarstwienie tętnic szyjnych lub kręgowych zwiększa ryzyko udaru mózgu

Chorzy ze stwierdzonym rozwarstwieniem tętnic szyjnych są zazwyczaj w wieku 30-50 lat (średnia wieku wynosi ok. 45 lat).

Do rozwarstwienia dochodzi na skutek pęknięcia błony wewnętrznej tętnicy, a następnie odwarstwienia jej przez napływającą krew. Pod błoną wewnętrzną tworzy się krwiak, dając obraz fałszywego podwójnego światła. Naczynie ulega zwężeniu, zmniejsza się przepływ krwi, a w niektórych przypadkach dochodzi do całkowitej niedrożności i utworzenia tętniaka rzekomego. Konsekwencją uszkodzenia naczynia może być również wytworzenie się dodatkowej skrzepliny w jego świetle.

Przyczyny CAD - uwaga na manipulacje w obrębie szyi

Rozwarstwienie tętnic szyjnych może być samoistne (SCeAD), gdy nie ma bezpośredniej przyczyny uszkodzenia ściany naczynia. W innych przypadkach może być wywołane przez poważne urazy szyi czy głowy, ale również przez mikrourazy, które mogą wystąpić podczas czynności wykonywanych z dużą częstością, takich jak podnoszenie ciężarów, gra w golfa, breakdance lub ekscentryczne ustawienia szyi (np. przeprost szyi podczas zabiegów fryzjerskich). W jednym z badań 1/4 chorych miała rozwarstwienie tętnic szyjnych czasowo związane z zabiegami manipulacyjnymi w obrębie szyi. Choroba może być również związana z zaburzeniami tkanki łącznej, takimi jak zespół Marfana i Ehlersa-Danlosa, oraz z dysplazją włóknisto-mięśniową (FMD). 

Zróżnicowany obraz kliniczny rozwarstwienia tętnic szyjnych lub kręgowych

Niektórzy pacjenci mogą nie odczuwać objawów, inni zgłaszają ból głowy, ból szyi i szum w uszach. Jedynym objawem może być również bolesny zespół Hornera, wynikający z bezpośredniego uszkodzenia splotu współczulnego w ścianie tętnicy szyjnej. Największe zaniepokojenie budzi możliwość wystąpienia udaru niedokrwiennego, którego mechanizm może polegać na nagłym zmniejszeniu przepływu krwi przez tętnicę szyjną lub wynikać z zatorów spowodowanych tworzącymi się skrzeplinami w świetle rozwarstwionej tętnicy.

Rozpoznanie CAD można postawić na podstawie obrazu rozwarstwienia tętnicy w badaniu USG tętnic szyjnych i angiografii tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Diagnostyka obejmuje ponadto badania w kierunku chorób mogących spowodować uszkodzenie ściany naczyń. Oprócz miażdżycy, zapalenia naczyń w przebiegu chorób tkanki łącznej, jedną z ważnych przyczyn CAD jest dysplazja włóknisto-mięśniowa (FMD).

W badaniu, którego wyniki opublikowano w 2019 r. w ramach rejestru ARCADIA-POL, oceniono częstość występowania FMD u pacjentów z rozpoznaniem samoistnego rozwarstwienia tętnic szyjnych (SCeAD) lub kręgowych (VAD) w populacji polskiej. Spośród 43 pacjentów z rozwarstwieniem tętnic dogłowowych u 17 (39,5 proc.) zdiagnozowano FMD. Stanowi to znacznie większy odsetek niż w innych podobnych badaniach. Zmiany o charakterze FMD były obecne głównie w tętnicach nerkowych (20,9 proc.) oraz wewnątrzczaszkowych (23,3 proc.) i w większości przypadków były ograniczone do jednego łożyska naczyniowego. Pacjenci z SCeAD i VAD mieli podobne cechy kliniczne, niezależnie od rozpoznania lub nie FMD. Jedynym czynnikiem zwiększającym podejrzenie FMD było wielokrotne, nawracające rozwarstwienie tętnic. Wskazuje to potrzebę przeprowadzenia ukierunkowanej na FMD diagnostyki u wszystkich pacjentów z SCeAD i VAD.

Prewencja przeciwzakrzepowa lub przeciwpłytkowa

Z niedawno opublikowanych wyników badania CADISS wiadomo, że ryzyko udaru mózgu u pacjentów z rozwarstwieniem tętnic szyjnych lub kręgowych wynosi około 2,5 proc. w skali roku. Leczenie prewencyjne polega na stosowaniu leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych.

W badaniu CADISS wykazano również, że nie ma różnic w zapobieganiu udarowi, śmierci lub szybkości rekanalizacji zwężonego naczynia pomiędzy stosowaniem leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych.

Ekspercka wiedza z zakresu kardiologii - ZAPISZ SIĘ na NEWSLETTER "Pulsu Medycyny" >>