Prof. Rejdak: zachowując aktywność ruchową i intelektualną, dbamy o mózg

W ostatnich latach jesteśmy świadkami znacznego przyrostu chorób mózgu, w tym zaburzeń ze strony układu nerwowego. Wynika to z procesów demograficznych i starzenia się społeczeństwa. Przybywa też nowych problemów zdrowotnych, takich jak: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, otyłość, zaburzenia krzepliwości krwi. Nie bez znaczenia jest przy tym kończąca się szczęśliwie pandemia COVID-19, ale również wciąż tocząca się wojna w Ukrainie oraz coraz szybsze tempo życia i przewlekły stres.

Jednocześnie postęp technologiczny sprawił, że mamy możliwości diagnostyczne, by coraz wcześniej wykrywać niektóre choroby, co jest dobrodziejstwem, ale też stawia przed nami wyzwania związane z leczeniem oraz opieką nad chorymi, a także szukaniem nowych metod terapeutycznych. Wśród chorób mózgu dominują, z jednej strony, stany ostre (np. choroby naczyniowe mózgu, w tym udary), a z drugiej — choroby neurozwyrodnieniowe. Wiążą się z nimi ogromne koszty, zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie. Nie należy przy tym zapominać o zespołach bólowych, takich jak bóle głowy, również migrenowe, ale też bóle obwodowe związane m.in. z siedzącym trybem życia.

W ciągu trzech minionych dekad wyraźny jest przy tym ogromny postępy terapeutyczny. Widoczny jest on szczególnie w leczeniu chorób zapalnych układu nerwowego, w tym stwardnienia rozsianego i pozostałych schorzeń ze spektrum chorób demielinizacyjnych, a także padaczki. W tych jednostkach chorobowych udało się stworzyć leki, które bardzo często w sposób wybiórczy, selektywny oddziałują na mechanizmy leżące u podstaw ich patogenezy. W ostatnich latach przełom nastąpił również w przyczynowym leczeniu chorób naczyniowych mózgu. Dzisiaj specjaliści z powodzeniem udrażniają zatkane naczynia, co daje szanse na przeciwdziałanie uszkodzeniu mózgu, a nawet odwrócenie ubytku neurologicznego.

Jako specjalistów cieszą nas również dokonania terapeutyczne związane z leczeniem bólu, w tym migreny, która dotyka ok. 17 proc. społeczeństwa. Nadal czekamy na postęp w chorobach neurozwyrodnieniowych. W tej dziedzinie mamy już jednak przykłady z obszaru chorób rzadkich, takich jak rdzeniowy zanik mięśni, w których można całkowicie zmienić naturalny przebieg choroby, naprawiając w sposób farmakologiczny błąd genetyczny.

Jednym z narastających problemów globalnych, związanych m.in. ze starzejącym się społeczeństwem, jest choroba Alzheimera oraz inne choroby otępienne. W tym obszarze nie ustają próby leczenia przyczynowego, a przynajmniej hamującego procesy neurozwyrodnieniowe w mózgu. Na horyzoncie są leki, które opóźniają przyrost złogów białkowych, odpowiedzialnych za postęp objawów otępiennych. Substancje czynne będące obecnie w fazie zaawansowanych badań klinicznych wyznaczają pewien obiecujący kierunek rozwoju, chociaż myślę, że w przyszłości mogą pojawić się kolejne.

Pamiętajmy, że zachowując aktywność ruchową i intelektualną, dbamy o mózg. Oczywiście, ważna jest przy tym zdrowa dieta oraz unikanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych, które mają ogromny wpływ na funkcję mózgu. Ważne jest również to, o czym rzadko się wspomina w tym kontekście, a więc minimalizowanie wpływu zanieczyszczenia środowiska, w tym powietrza.