Z roku na rok słyszymy o nowościach w diagnostyce i terapii chorób alergicznych. Jakie gorące tematy dominują w 2023 r.?

To prawda, alergologia jest dziedziną medycyny, która prężnie się rozwija na wielu polach. O nowościach w diagnostyce czy terapii chorób alergicznych dyskutowaliśmy szeroko podczas 15. Konferencji Szkoleniowej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. W maju, na kilka dni, Toruń stał się stolicą alergologii w Polsce. W spotkaniu naszego środowiska wzięło udział ponad 800 uczestników, prawie 70 wykładowców, odbyły się liczne sesje. Postawiliśmy głównie na szkolenia praktyczne i formę warsztatową, a tematem przewodnim była nowoczesna alergologia w codziennej praktyce klinicznej.

Podczas konferencji uhonorowaliśmy prof. Piotra Kunę, który przed laty był jej pomysłodawcą. Przyznaliśmy także nagrody: za najlepszą pracę doktorską, najlepszą publikację oryginalną w 2022 r. i grant naukowo-badawczy na przygotowanie pracy w zakresie alergologii.

Nasze tegoroczne spotkanie zbiegło się z 50-leciem specjalizacji z alergologii, co przypomniał prof. Jerzy Kruszewski. Z kolei prof. Karina Jahnz-Różyk, konsultant krajowa, mówiła o obrazie alergologii współczesnej i o tym, co przed nami. Gościliśmy prof. Rudolfa Valente z Wiednia, wybitnego badacza, specjalizującego się w nowoczesnej diagnostyce molekularnej chorób alergicznych.

Można powiedzieć, że alergologia jest specjalizacją „ekumeniczną”, bo dotyka problemów z zakresu także innych specjalizacji, takich jak pediatria, pulmonologia czy dermatologia.

To prawda, alergologia jest specjalizacją wielodyscyplinową, bo u naszych pacjentów: dzieci, młodzieży i dorosłych,współwystępują różne stany chorobowe. Alergie to także problem narastający w populacji Polski, co zresztą znalazło odzwierciedlenie w mapie potrzeb zdrowotnych na lata 2022-2026. W dokumencie tym alergia i astma są wymieniane wśród najistotniejszych problemów zdrowotnych.

Skoro wspomniał pan o astmie, to muszę zapytać o tegoroczne wytyczne GINA, które ukazały się na początku maja. Co nowego przynoszą?

To bardzo ważny dokument dla środowiska lekarzy i pacjentów z astmą, aktualizowany co roku. Wytyczne Global Initiative for Asthma to kompleksowe, praktyczne i najbardziej aktualne standardy diagnostyki i terapii tej choroby, przygotowywane przez światowej klasy ekspertów. Tegoroczna edycja nie wprowadza radykalnych zmian, zostały utrzymane podstawowe zalecenia dotyczące diagnostyki i terapii.

Co do terapii chorych na astmę, to u pacjentów od 12. roku życia preferowane jest leczenie według schematu MART (ang. maintenance and reliever therapy), czyli preparatem będącym połączeniem wziewnego glikokortykosteroidu i formoterolu. Taką ścieżkę postępowania zalecono w 2019 r. i każde kolejne standardy GINA podkreślają, że to najlepsze, optymalne postępowanie u większości pacjentów.

W raporcie GINA przytoczono wyniki metaanalizy badań, w których oceniano skuteczność takiego połączenia. Jego stosowanie procentuje spadkiem liczby zaostrzeń choroby i mniejszym zapotrzebowaniem na posiłkowanie się steroidami systemowymi. Nowością w tegorocznej edycji raportu była modyfikacja ścieżki alternatywnej, gdzie jako lek ratunkowy pojawiło się połączenie SABA z wziewnym glikokortykosteroidem. W Polsce taki lek nie jest jednak dostępny.

W przychodniach lekarzy rodzinnych w Polsce upowszechnia się opieka koordynowana. Jakie rozwiązania przewidziano w tym modelu dla pacjentów z astmą i POChP?

Także ten temat był jednym z szeroko omawianych podczas 15. Konferencji Szkoleniowej PTA. Dyskutowaliśmy o tzw. ścieżce pacjenta w systemie. Z pewnością nasze środowisko wiąże duże nadzieje z opieką koordynowaną, zresztą współpracujemy na tym polu z Polskim Towarzystwem Medycyny Rodzinnej. W efekcie powstał prosty algorytm diagnostyczny, lekarze rodzinni zyskali możliwość zlecania badań spirometrycznych, a konsultacje z alergologiem w przypadku rozpoznania astmy łagodnej pozwolą na ustalenie planu opieki czy postępowania na wypadek zaostrzenia choroby. Pacjenci z astmą trudną do leczenia i astmą ciężką powinni być kierowani do ośrodków referencyjnych w celu pogłębienia diagnostyki różnicowej, modyfikacji terapii, rozważenia wskazań do terapii biologicznej.

Czym jeszcze żyją alergolodzy A.D. 2023?

Przed rokiem ukazały się nowe standardy postępowania w immunoterapii alergii i to wciąż gorący temat. Najnowsze badania pokazują wpływ immunoterapii na spadek ryzyka rozwoju alergii. U pacjentów, u których zastosowano immunoterapię z powodu alergicznego nieżytu nosa, ryzyko rozwoju astmy jest niższe o 25 proc. Immunoterapia jest najskuteczniejsza u dzieci, zwłaszcza gdy jest stosowana przez minimum trzy lata.

Pojawiły się także nowe standardy leczenia pokrzywki spontanicznej, które były szeroko omawiane. W astmie ciężkiej mamy do dyspozycji nowe przeciwciało monoklonalne: dubilumab, znane z programu leczenia atopowego zapalenia skóry, a w ubiegłym roku weszło do programu lekowego dla pacjentów z astmą. Co więcej, są już prace naukowe pokazujące skuteczność tego leku w terapii pacjentów z przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych z polipami.

Od kilku lat poruszamy zagadnienia dotyczące diagnostyki molekularnej w alergii — tutaj nowość goni nowość. Podsumowując, alergologia to fascynująca dziedzina medycyny, która dynamicznie się rozwija. A my, jako towarzystwo naukowe, staramy się trzymać rękę na pulsie tych zmian i jak najszerzej informować o nich środowisko lekarzy alergologów w Polsce.