Prawne aspekty opuszczenia szpitala przez pacjenta

W praktyce spotykamy sytuacje, że poszczególne zakłady lecznicze porozumiewają się odnośnie do przekazywania pomiędzy sobą pacjentów. W kontekście różnych stanów faktycznych może powstać kilka sytuacji prawnych związanych z opuszczeniem szpitala przez pacjenta. Zanim jednak zajmiemy się ściśle opisaną tematyką, warto przypomnieć ogólne przepisy traktujące o lecznictwie szpitalnym.

Przede wszystkim, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 11) ustawy o działalności leczniczej z 15 kwietnia 2011 r. (u.d.l.) świadczenie szpitalne to wykonywane całą dobę kompleksowe świadczenia zdrowotne polegające na diagnozowaniu, leczeniu, pielęgnacji i rehabilitacji, które nie mogą być realizowane w ramach innych stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych lub ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych; świadczeniami szpitalnymi są także świadczenia udzielane z zamiarem zakończenia ich udzielania w okresie nieprzekraczającym 24 godzin. Z definicji ustawowej wynika, że leczenie szpitalne jest kompleksowe. Jest to zasada udzielania tego typu świadczenia. Kompleksowość oznacza więc, że leczenie szpitalne musi obejmować co do zasady całość problemów zdrowotnych pacjenta, a nie tylko ich określony fragment, który np. łączy się z funkcjonowaniem jednego z oddziałów szpitala jako jego jednostki organizacyjnej.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Przeniesienie pacjenta do innego szpitala - kiedy decyzję może podjąć lekarz?

Kiedy pacjent ma prawo wyboru szpitala

Kolejno, istotny przepis to art. 30 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej jako: u.ś.o.z.). Stanowi on, że co do zasady (przewiduje wyjątki, które są nieistotne z punktu omawianego tematu) świadczeniobiorca (czyli pacjent korzystający z opieki finansowanej w ramach NFZ) ma prawo wyboru szpitala spośród szpitali, które zawarły umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Przedmiotowego wyboru można dokonać niezależnie od miejsca zamieszkania, nie ma tutaj bowiem wymogów rejonizacji. Oczywiście, za wyjątkiem przypadków nagłych lub ratowania zdrowia lub życia, gdy zwłoka w udzieleniu świadczeń powodowałaby zagrożenie dla pacjenta, może on spotkać się z odmową udzielenia świadczeń przez wzgląd np. na wyczerpanie limitu świadczeń w ramach umowy szpitala z NFZ.

Powołane przepisy wskazują jednoznacznie, że szpital nie może odesłać pacjenta do innej placówki, jeżeli nie może zapewnić mu jedynie określonego badania, które składa się na całą, kompleksową opiekę. Np. to, że szpital nie może wykonać określonego badania diagnostycznego względem przyjętego już pacjenta, nie oznacza, że może go wypisać bez zgody pacjenta z zaleceniem badania w innym szpitalu. Prowadziłoby to do naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających zasadom aktualnej wiedzy medycznej, a nadto naruszałoby zasadę kompleksowości świadczeń.

Opuszczenie szpitala w celu zapewnienia ciągłości świadczeń

Opuszczenie szpitala przez pacjenta może więc nastąpić, gdy pacjent zleconym transportem udaje się do innego podmiotu leczniczego celem wykonania badania innego rodzaju świadczenia zdrowotnego, którego nie zapewnia szpital, w którym chory jest hospitalizowany. Jest to wtedy sytuacja, w której pacjent nie zostaje wypisany, a jest transportowany celem zapewnienia ciągłości świadczeń. Wtedy na mocy art. 41 ust. 1 u.ś.o.z. przysługuje pacjentowi bezpłatny przejazd środkami transportu sanitarnego, w tym lotniczego, do najbliższego podmiotu leczniczego, który zapewni mu wymagane świadczenie. Powrotnie pacjent jest wtedy transportowany do szpitala, pod którego opieką pozostaje w ramach hospitalizacji.

Jeszcze inna sytuacja następuje, gdy chory został skierowany do niewłaściwego podmiotu (np. przez Zespół Ratownictwa Medycznego) i po doraźnym zaopatrzeniu jest kierowany do innej placówki medycznej z powodu braku podstaw hospitalizacji. Wtedy podmiot leczniczy jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo chorego, a nadto po wyrażeniu przez niego zgody na przetransportowanie, jest obowiązany zapewnić mu dojazd do innej placówki. Obowiązany jest też skierować formalnie pacjenta do tej placówki, a w przypadku ewentualnej odmowy, dokładnie poinformować o ewentualnych konsekwencjach i odebrać stosowne oświadczenie lub adnotację o braku woli pacjenta do podpisania tego oświadczenia w świetle udzielonej przez personel medyczny informacji.

Wypisanie pacjenta ze szpitala albo innego zakładu leczniczego

Wypisanie pacjenta następuje, gdy pacjent formalnie opuszcza placówkę. Następuje to także wtedy, gdy po wypisie odbywa się transport do innego zakładu leczniczego celem „dalszej hospitalizacji”, która jest de iure rozpoczęciem leczenia w innej placówce (przyjęciem do szpitala), a nie „kontynuacją leczenia”). Zgodnie z art. 29 ustawy o działalności leczniczej wypisanie pacjenta ze szpitala albo innego zakładu leczniczego podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju całodobowe i stacjonarne świadczenia zdrowotne, jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, następuje:

1. 
gdy stan zdrowia pacjenta nie wymaga dalszego udzielania świadczeń zdrowotnych w tym zakładzie leczniczym;
2. 
na żądanie pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego;
3. 
gdy pacjent w sposób rażący narusza porządek lub przebieg procesu udzielania świadczeń zdrowotnych, a nie zachodzi obawa, że odmowa lub zaprzestanie udzielania świadczeń zdrowotnych może spowodować bezpośrednie niebezpieczeństwo dla jego życia lub zdrowia albo życia lub zdrowia innych osób.

Chciałbym w szczególności w tym tekście odnieść się do punktu 1 powyżej. W pierwszej kolejności dodatkowo trzeba podkreślić, że istotnym przepisem odnośnie do hospitalizacji pacjentów jest art. 15 u.d.l., stanowiący że podmiot leczniczy nie może odmówić udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia. Co prawda stricte ten przepis odnosi się do przyjęcia pacjenta do szpitala, ale także musimy mieć go na myśli w procedurze wypisowej.

Kiedy wypis jest niedopuszczalny

Jak wskazuje art. 2 ust. 1 pkt 14 u.d.l. zakład leczniczy to zespół składników majątkowych, za pomocą którego podmiot leczniczy wykonuje określony rodzaj działalności leczniczej. Szpital w rozumieniu punktu 9 tej ustawy to zakład leczniczy, w którym podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne. Wobec powyższego, wypis w rozumieniu art. 29 u.d.l. może nastąpić w sytuacji, gdy pacjent nie wymaga z przyczyn medycznych dalszego udzielania świadczeń w całym zakładzie (czyli przykładowo nie wymaga leczenia neurologicznego, ani też kardiologicznego czy chirurgicznego).

W sytuacji, gdy pacjenta dotyczyły dolegliwości, którymi zajmują się poszczególne specjalizacje z zakresu medycyny, stosowne adnotacje o braku konieczności hospitalizacji winny znaleźć się w dokumentacji medycznej. Niedopuszczalny jest wypis pacjenta, który przebywa na jednym oddziale i w zakresie działania tego oddziału otrzymał niezbędną pomoc, jednak potrzebuje przeniesienia na inny oddział celem dalszej hospitalizacji. Pacjent, który trafia pod opiekę szpitalną podmiotu leczniczego (zakładu), a więc zostaje przyjęty do tego podmiotu, podlega jego opiece i personel tego zakładu oraz cały zakład jako całość, ponoszą za niego odpowiedzialność. Dopiero w sytuacjach ekstraordynaryjnych będzie możliwe wypisanie pacjenta, pomimo konieczności dalszego leczenia. Zawsze jednak pierwszym nakazem podmiotu leczniczego musi być dobro tego właśnie pacjenta. Nie można go bowiem pozostawić samemu sobie.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Konsekwencje wyrażenia przez pacjenta zgody uświadomionej