Praca naukowa jako pasja

Beata Pepłońska z Zakładu Badawczo-Leczniczego Chorób Zwyrodnieniowych CUN Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN w Warszawie i Joanna Narbutt z Kliniki Dermatologii i Wenerologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi są laureatkami prestiżowych Stypendiów dla Kobiet i Nauki przyznawanych od pięciu lat przez firmę L'Oréal Polska i Polski Komitet ds. UNESCO. O dwa roczne stypendia w wysokości 22 tys. przeznaczone dla habilitantek i trzy w wysokości 18 tys. zł dla doktorantek ubiegać się mogą badaczki specjalizujące się w dziedzinach biologiczno-medycznych, których prace odznaczają się aplikacyjnym charakterem oraz wyróżniają nowatorstwem i międzynarodowym znaczeniem. Warunkiem otrzymania stypendium L'Oréala jest młody wiek - nie więcej niż 35 lat dla doktorantek i nie więcej niż 45 lat dla habilitantek.
Drugą nagrodzoną przez L'Oréal habilitantką w 2005 roku była dr Maria Anna Ciemerych-Litwinienko z Zakładu Embriologii Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, badająca rolę cyklin D w rozwoju zarodkowym myszy i nowotworzeniu. Stypendia doktoranckie w 2005 r. otrzymały także Magdalena lusarz z Zakładu Modelowania Molekularnego Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego za pracę nad modelowaniem białek GPCR i ich oddziaływaniami z bioligandami oraz Małgorzata Zakrzewska z Zakładu Inżynierii Białka Instytutu Biochemii i Biologii Molekularnej Uniwersytetu Wrocławskiego za analizę mutacyjną ludzkiego kwaśnego czynnika wzrostu fibroblastów - FGF-1.

Niebezpieczny ultrafiolet

Laureatka 2005 roku w kategorii habilitantek, dr Joanna Narbutt zajmuje się badaniem zaburzeń układu immunologicznego leżących u podłoża chorób autoimmunologicznych - pęcherzowych oraz tkanki łącznej. W pracy nagrodzonej przez jury konkursowe skupiła się na wpływie niskich, uważanych za bezpieczne, dawek promieniowania ultrafioletowego na układ immunologiczny zdrowej skóry, czyli na problemie traktowanym na świecie dość marginalnie. Większość z dotychczasowych światowych eksperymentów prowadzona była na zwierzętach bądź w warunkach in vitro, głównie z zastosowaniem pojedynczych, wysokich dawek UVB, lub u ludzi w przebiegu różnych stanów chorobowych.
Mechanizmy reakcji odpornościowej na działanie światła UV dr Joanna Narbutt badała na 295-osobowej grupie zdrowych wolontariuszy, poddawanych ekspozycji na promieniowanie w dawkach imitujących różne warunki życia codziennego. Okazało się, że nawet niskie, subrumieniotwórcze dawki promieniowania UV wywołują zmiany w układzie immunologicznym skóry, o czym świadczyło wykazane zahamowanie reakcji nadwrażliwości kontaktowej.
Zaburzenia spowodowane działaniem promieni UV sprzyjają zakażeniom bakteryjnym i wirusowym, rozwojowi nowotworów, a także mogą stanowić mechanizm spustowy w rozwoju kolagenoz i innych chorób układowych. Uzyskane przez dr J. Narbutt wyniki badań wskazują na konieczność stałego stosowania przez ludzi filtrów UVB/UVA, nawet w miesiącach zimowych.

Słońce dało jednak satysfakcję

Dr Joanna Narbutt jest 34-letnią szczęśliwą łodzianką, zadowoloną ze swojej pracy, życia towarzyskiego, a przede wszystkim z rodziny - męża-chirurga, 12-letniej córki Ewy i 6-letniego syna Michała. "Mam także doskonałych rodziców, którzy wszczepili we mnie pozytywną pewność siebie i przekonanie, że wszystko jest możliwe - mówi dr J. Narbutt. - Przyglądając się mojemu życiu, uważam, że szczęście i sprzyjające zbiegi okoliczności jak na razie mnie nie opuszczają. Najpierw był okres nauki w łódzkim XII LO, który wspominam jako jeden z najmilszych w moim życiu, potem studia na Wydziale Lekarskim łódzkiej AM, podczas których zrodziło się we mnie pytanie: dlaczego jest tak wiele ludzkich nieszczęść i tragedii, a następnie studia doktoranckie przy Samodzielnej Pracowni Immunodermatologii Kliniki Dermatologii UM w Łodzi, na które zdecydowałam się w poszukiwaniu odpowiedzi na to pytanie".
Rozprawę doktorską "Pęcherzyca opryszczkowata w aspekcie zjawisk immunologicznych w skórze" Joanna Narbutt obroniła w 2000 r. Za przełom w swojej karierze naukowej uważa możliwość lokalnego koordynowania projektu badawczego Unii Europejskiej w ramach 5 Programu Ramowego "Immunological health and adaptation following chronic exposure to environmental ultraviolet radiation", prowadzonego od 2001 r. we współpracy z ośrodkami w Szkocji, Holandii i Finlandii.
"Współpraca z wybitnymi europejskimi fotobiologami umożliwiła mi wymianę poglądów, nauczyła krytycznej analizy uzyskiwanych wyników, a przede wszystkim sumiennego planowania badań naukowych. Wyniki uzyskane w czasie realizacji tego projektu stanowią podstawę mojej rozprawy habilitacyjnej - mówi dr J. Narbutt. - Przeprowadzone badania i ich rezultaty skłaniają mnie do powtarzania słów prof. J.-P. Ortonne'a: Sunlight does not give happiness. Prawdziwa szkoda!".
Wśród ważnych nagród zdobytych przez dr J. Narbutt, oprócz stypendium L'Oréala, wymienić można nagrodę naukową 2004 r. przyznaną jej przez Prezydium Oddziału PAN w Łodzi i Konferencję Rektorów Państwowych Uczelni Wyższych w Łodzi za całokształt osiągnięć badawczych.
Badaczka lubi podróże po Europie, literaturę faktu i pogaduszki przez telefon.

Fascynacja światem cząstek

29-letnia Beata Pepłońska pracuje w Instytucie Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN w Warszawie, gdzie bada wpływ czynników genetycznych na ryzyko zachorowania i przebieg kliniczny otępienia czołowo-skroniowego.
Jak przyznaje, wybór kierunku studiów nie był dla niej łatwy. Długo wahała się między psychologią a medycyną, aby ostatecznie wybrać biologię. Opuściła więc rodzinną Częstochowę i rozpoczęła studia na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Łódzkiego "Wtedy po raz pierwszy zetknęłam się z tajemnicami laboratorium i fascynującym światem cząstek organicznych. Już na pierwszym roku studiów byłam przekonana o słuszności mojej decyzji i wiedziałam, że biologia molekularna może być nie tylko pracą, ale również pasją - opowiada Beata Pepłońska. - Gdy już w okresie studiów zaangażowałam się w badania nad ekspresją receptorów hormonalnych w przypadkach raka macicy, przekonałam się o praktycznej wartości pracy laboratoryjnej. Bardzo wiele satysfakcji daje świadomość, że godziny spędzone w towarzystwie probówek przełożyć się mogą na powstanie nowych strategii terapeutycznych bądź choćby w niewielkim stopniu przyczynią się do zrozumienia patologii utrudniających, a niekiedy uniemożliwiających ludzkie życie. Ten aspekt praktyczny stał się motywem przewodnim moich dalszych poszukiwań".

Tajniki chorób neurozwyrodnieniowych

Beata Pepłońska prowadzi obecnie badania nad charakterystyką częstości i rodzaju zmian pojawiających się u chorych na otępienie czołowo-skroniowe w genie MAPT kodującym białko tau - istotny strukturalny i funkcjonalny komponent komórek nerwowych. Sugeruje się, że patologia białka tau może prowadzić do utraty funkcji neuronów i ostatecznie skutkować zanikiem mózgu. Dotychczasowe prace B. Pepłońskiej wykazały, że dziedziczone łącznie polimorfizmy wewnątrz genu MAPT znajdują swoje odbicie w przebiegu klinicznym otępienia czołowo-skroniowego, chociaż samo zachorowanie rzadko związane jest wyłącznie z mutacjami tego genu.
Osiągnięcia naukowe B. Pepłońskiej doceniła także Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, przyznając jej jedno z ubiegłorocznych stypendiów dla młodych naukowców.
"Otępienie czołowo-skroniowe jest drugą co do częstości chorobą neurozwyrodnieniową, po chorobie Alzheimera. Jest jednak schorzeniem znacznie słabiej scharakteryzowanym, często nie rozpoznawanym i mniej nagłośnionym medialnie, chociaż równie uciążliwym dla chorego i jego bliskich. Ze względu na swój przebieg bywa mylone nie tylko z chorobą Alzheimera, ale również z chorobami psychicznymi - wyjaśnia B. Pepłońska. - Znalezienie genetycznego czynnika ryzyka rozwoju i jednocześnie markera diagnostycznego zwiększyłoby poprawność stawianych rozpoznań i mogłoby przyczynić się do zwiększenia skuteczności leczenia tej choroby. Poznanie patogenezy otępienia czołowo-skroniowego miałoby też wpływ na zrozumienie procesów degeneracyjnych w innych schorzeniach zwyrodnieniowych mózgu, związanych z kumulacją białka tau, w tym również choroby Alzheimera".
Tak wyraźną w jej pracy pasję młoda badaczka zawdzięcza atmosferze domu rodzinnego, w którym nauka była stale obecna, oraz długim dyskusjom prowadzonym z mamą-lekarzem.
"Lekarzem jest również mój mąż Artur, który wspiera mnie od czasów studenckich. Półtora roku temu zostaliśmy szczęśliwymi rodzicami. Córeczka Asia całkowicie wypełnia każdą wolną od pracy chwilę i jest najczęstszą ofiarą mojego zamiłowania fotograficznego. Mam nadzieję, że wkrótce stanie się wdzięcznym towarzyszem uwielbianych przez nas wędrówek po Bieszczadach i rowerowych eskapad, a może nawet wirtuozem jazdy na rolkach".