Coraz więcej zakażeń

Zakażenia wywoływane przez pneumokoki są główną przyczyną zachorowalności i śmiertelności na świecie. Według WHO, szacunkowe dane dla Polski z 2010 r. pokazują, że rocznie w naszym kraju na inwazyjną chorobę pneumokokową (IChP) zapada 25 razy więcej dzieci w porównaniu z danymi z badania przeprowadzonego w latach 2003-2004. Bezobjawowe nosicielstwo Streptococcus pneumoniae wśród polskich dzieci w wieku 6 miesięcy-5 lat osiąga 80-98 proc. tej populacji.

Z publikowanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny danych wynika, że w 2013 r. odnotowano na terenie Polski 494 przypadki inwazyjnej choroby pneumokokowej, a od 1 stycznia do 30 listopada 2014 r. liczba zachorowań wzrosła do 538 przy zapadalności 1,4/100 000. Zapadalność na tę chorobę w naszym kraju ciągle wzrasta — w 2011 r. wynosiła 1,12/100 000, w 2012 r. — 1,13/100 000, a w roku 2013 –1,28/100 000. Dane te mogą wskazywać na poprawę diagnostyki laboratoryjnej chorób pneumokokowych, ale i tak w opinii specjalistów są one niedoszacowane.

Narasta oporność na antybiotyki

Na poważne choroby wywołane przez pneumokoki chorują najczęściej dzieci do 5. roku życia, ale najwięcej powikłań i ciężkich zakażeń inwazyjnych zdarza się w pierwszych dwóch latach życia. Do chorób inwazyjnych wywoływanych przez pneumokoki należą m.in. zapalenie płuc z bakteriemią, posocznica i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, określane mianem inwazyjnej choroby pneumokokowej. Drobnoustroje te mogą odpowiadać również za łagodniejsze postacie zakażeń, które występują nieporównanie częściej niż IChP, takie jak zapalenie ucha środkowego, zatok, oskrzeli czy płuc przebiegające bez bakteriemii.

Pneumokoki powodują także takie choroby, jak zapalenie wyrostka robaczkowego, stawów, kości, szpiku, ślinianek, pęcherzyka żółciowego, otrzewnej, wsierdzia, osierdzia, jądra, najądrza, prostaty, pochwy, szyjki macicy i jajowodów.
Poważnym i narastającym problemem jest oporność pneumokoków na antybiotyki. Do niedawna była to głównie oporność na penicylinę, obecnie coraz częściej za zakażenia odpowiadają szczepy wielooporne.

Przykład Kielc wskazuje korzyści

Wieloletnia, ugruntowana naukowo praktyka zwalczania IChP w Europie, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii wskazuje, że najskuteczniejszą metodą redukcji liczby zachorowań na tę chorobę są powszechne szczepienia ochronne. Niestety, nadal nie znalazły się one w PSO jako powszechne dla całej populacji dzieci nowo urodzonych, a ze względu na brak refundacji — mimo iż zalecane — dla wielu rodziców są nieosiągalne.

Samorząd Kielc ma już 10-letnie obserwacje po wprowadzeniu powszechnych szczepień noworodków, początkowo szczepionką PCV7, a obecnie PCV13. Spowodowały one statystycznie znamienny spadek liczby wymagających hospitalizacji zapaleń płuc u najmłodszych dzieci. Pośrednim efektem była istotna redukcja zachorowań z powodu zapalenia płuc wśród osób między 30. a 49. rokiem życia o 16,5 proc., w grupie osób od 50. do 60. roku życia spadek wynosił 40,4 proc., a w populacji 65+ zmniejszenie liczby hospitalizacji z powodu zapalenia płuc doszło nawet do 43,5 proc.

Obserwowany w Kielcach efekt populacyjny szczepień wskazuje jednoznacznie, że szczepienie całej populacji noworodków to jedyna skuteczna prewencja z epidemiologicznego punktu widzenia, jak też ze względu na interes zdrowia publicznego.

W Małopolsce od sierpnia 2014 r. realizowany jest „Program zdrowotny dotyczący profilaktyki zakażeń pneumokokowych”, finansowany przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego. Program obejmuje nie tylko podanie szczepionki przeciwko pneumokokom, ale także kampanię edukacyjno-informacyjną, którą wspierają fundacje: „Zdrowie Dziecka” i „Parasol dla życia”. W 39 miejscowościach woj. małopolskiego w żłobkach i placówkach opiekuńczo-wychowawczych pracownicy Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. św. Ludwika w Krakowie podali dzieciom 578 dawek szczepionki.

Program realizowany jest także w Tarnowie przy częściowej partycypacji finansowej Urzędu Miasta Tarnowa.

Dla kogo bezpłatne szczepienie

Szczepienia przeciw pneumokokom są finansowane przez Ministerstwo Zdrowia w przypadku dzieci o podwyższonym ryzyku zachorowania i w określonym przedziale wiekowym — od 2. miesiąca do ukończenia 5. roku życia. Choroby i sytuacje kwalifikujące do bezpłatnego szczepienia to m.in. cukrzyca, astma, przewlekła niewydolność nerek, przewlekłe choroby serca, przeszczep szpiku, zakażenie HIV. Obowiązkowe i darmowe szczepienie przeciw pneumokokom obejmuje też wszystkie wcześniaki urodzone przed 37. tygodniem życia oraz dzieci z masą urodzeniową poniżej 2500 g.

Według danych z lat 2008-2012, przedstawionych przez Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego, z dwóch dostępnych szczepionek przeciwko pneumokokom szczepionka PCV10 zawiera serotypy odpowiedzialne za 63,3 proc. przypadków zachorowań na inwazyjną chorobę pneumokokową u dzieci poniżej 2. r.ż., a szczepionka PCV13 zapewnia ochronę przed 81,3 proc. wszystkich inwazyjnych zakażeń.

Aktualne dane wykazują, że w grupie wiekowej poniżej 5. r.ż. PCV13 pokrywa 100 proc. szczepów niewrażliwych na penicylinę, a PCV10 — 81,8 proc. Utrzymuje się duża, prawie 20-procentowa różnica w pokryciu serotypów odpowiedzialnych za IChP, przy czym serotyp 3, który znajduje się w PCV13, jest główną przyczyną zgonu we wszystkich grupach wiekowych.