Pobieranie narządów: potrzebne są zmiany w polskim prawie? “Brak sprzeciwu to nie to samo co zgoda”

– Nie ma transplantacji bez narządów do transplantacji. Zwiększenie liczby pobranych narządów koniecznością - podkreśliła posłanka Alicja Chybicka podczas poniedziałkowego (28 sierpnia) posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Transplantacji.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Eksperci: trzeba przełamać niechęć Polaków do dawstwa. Bez tego transplantologia nie będzie się rozwijać

Przeszczepianie narządów: potrzebne są zmiany w polskim prawie

Prof. Chybicka, przewodnicząca zespołu, zwróciła uwagę, że polskie prawo w zakresie dawstwa narządów jest nieklarowne.

– Potrzebna jest zgoda na pobranie narządów. Zanegowanie niepobrania narządów jest niewystarczające. W takiej sytuacji rodziny osoby, której narządy można by pobrać do przeszczepu, często wchodzą na drogę prawną. Dlatego potrzebna jest zmiana polskiego prawa, tak aby w ustawie transplantacyjnej był zapis dotyczący zgody na pobranie narządów. Obecnie jest zapis dotyczący wyrażenia “brak sprzeciwu”, a to nie to samo co zgoda - wyjaśniła Alicja Chybicka.

W ustawie transplantacyjnej mamy wszystkie rodzaje wyrażania formuł swojej woli

W polemikę z posłanką wszedł prof. Roman Danielewicz, przewodniczący Krajowej Rady Transplantacyjnej, zdaniem którego ustawa transplantacyjna dość precyzyjnie wskazuje sposób wyrażenia swojej woli co do donacji.

Ekspert przedstawił zasadę pobierania narządów według WHO, zgodnie z którą narządy mogą być pobierane od osób zmarłych w celu transplantacji, jeśli zostały uzyskane wszelkie zgody wymagane przez prawo danego państwa i nie ma podstaw, żeby przypuszczać, że osoba zmarła wyraziła sprzeciw za życia na pobranie komórek, tkanek i narządów.

– W tym jednym zdaniu mamy obie formuły potwierdzone. Mamy uzyskać wszelkie zgody, które są wymagane i mogą być one wyrażone różnie w każdym z państw. Każdy kraj sam decyduje, jaki to sposób, ale na końcu musimy być pewni, że dana osoba nie wyraziła sprzeciwu, nawet jeśli nie wyraziła wprost swojej woli. Tak mówi Światowa Organizacja Zdrowia - wyjaśnił prof. Roman Danielewicz.

A co mówi ustawa transplantacyjna?

– W naszej ustawie transplantacyjnej mamy wszystkie rodzaje wyrażania formuł swojej woli. Mamy zgodę domniemaną, opinię rodziny (w przypadku małoletnich), zgodę wprost i dawstwo altruistyczne - powiedział prof. Roman Danielewicz, zwracając uwagę, że oczywiście są pewne niuanse.

– Pobrania komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich można dokonać, jeśli osoba zmarła nie wyraziła za życia sprzeciwu, a w przypadku małoletniego ten sprzeciw mają wyrazić przedstawiciele ustawowi - wyjaśnił.

Podał przykład Wielkiej Brytanii, gdzie jeszcze do niedawna obowiązywało wyrażenie zgody wprost na pobranie narządów w specjalnym rejestrze.

– W 2020 r. Anglia zdecydowała, że przechodzi na system opt-out, czyli zgody domniemanej. Każdy może myć dawcą, o ile nie zastrzeże swojego sprzeciwu.

Domniemana zgoda to nie zgoda?

Te argumenty nie przekonały posłanki Chybickiej:

– Domniemana zgoda to nie zgoda. [...] Niewyrażenie sprzeciwu nie oznacza zgody danej osoby na pobranie komórek, tkanek i narządów. Decyzja musi być taka, jaką podjęła ją rodzina, a ta może wyrazić sprzeciw. W sytuacji, gdy jest zgoda, a nie ma sprzeciwu, rodzina nie ma już nic do powiedzenia. Tak twierdzą prawnicy - wyjaśniła.

Część osób biorących udział w posiedzeniu uważa, że apel, aby brak sprzeciwu zastąpić zgodą wprost, należy dopracować. Z sali padło także stwierdzenie, że takie rozwiązanie cofa polską transplantację “do średniowiecza”.

Ostatecznie posłanka Chybicka zaapelowała o społeczną akceptację komórek, tkanek i narządów w celu przeszczepienia ich osobom chorym. Jednocześnie poprosiła przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, zawodów medycznych, mediów, organizacji pozarządowych, władz kościelnych i związków wyznaniowych i placówek oświatowo-wychowawczych o działania propagujące ideę transplantacji.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Poltransplant: zwiększa się liczba przeszczepianych narządów, a także pobrań wielonarządowych