„Z rozporządzenia dotyczącego świadczeń gwarantowanych wynika, że lekarz pediatra może przyjmować deklarację wyboru lekarza poz tylko od świadczeniobiorcy do ukończenia 18. roku życia. Po uzyskaniu pełnoletniości znajdzie się w sytuacji przymusu dokonania wyboru innego lekarza, pomimo iż jest uczniem szkoły ponadgimnazjalnej, a kategoria wiekowa NFZ, która obejmuje dzieci i młodzież szkolną zawiera się w przedziale 7-19 lat, czyli do ukończenia nauki w szkole ponadgimnazjalnej. Jaki przyjąć tryb postępowania w sytuacji, gdy świadczeniobiorca po ukończeniu 18. r.ż. odmówi wyboru innego lekarza niż dotychczasowy lekarz pediatra? Zwłaszcza gdy ten lekarz jest również wybranym przez tego pacjenta (mającego obecnie np. 22-24 lata) lekarzem dla jego nieletnich dzieci? Jakie konsekwencje, poza skreśleniem z listy pacjentów, mogą ponieść lekarz pediatra oraz zakład opieki zdrowotnej, który go zatrudnia?” — pyta czytelnik.

„Z rozporządzenia dotyczącego świadczeń gwarantowanych wynika, że lekarz pediatra może przyjmować deklarację wyboru lekarza poz tylko od świadczeniobiorcy do ukończenia 18. roku życia. Po uzyskaniu pełnoletniości znajdzie się w sytuacji przymusu dokonania wyboru innego lekarza, pomimo iż jest uczniem szkoły ponadgimnazjalnej, a kategoria wiekowa NFZ, która obejmuje dzieci i młodzież szkolną zawiera się w przedziale 7-19 lat, czyli do ukończenia nauki w szkole ponadgimnazjalnej. Jaki przyjąć tryb postępowania w sytuacji, gdy świadczeniobiorca po ukończeniu 18. r.ż. odmówi wyboru innego lekarza niż dotychczasowy lekarz pediatra? Zwłaszcza gdy ten lekarz jest również wybranym przez tego pacjenta (mającego obecnie np. 22-24 lata) lekarzem dla jego nieletnich dzieci? Jakie konsekwencje, poza skreśleniem z listy pacjentów, mogą ponieść lekarz pediatra oraz zakład opieki zdrowotnej, który go zatrudnia?” — pyta czytelnik.

Ukończenie 18. roku życia nie obliguje świadczeniobiorcy (pacjenta) do wyboru innego lekarza poz. Może on pozostać przy dotychczasowym lekarzu pediatrze, który zachowuje uprawnienie do udzielania mu świadczeń poz w zakresie praw nabytych bądź swoich kwalifikacji. Pacjent nie może zostać skreślony z listy do czasu wyboru innego lekarza.Deklaracja zachowuje ważnośćWybór lekarza poz jest ustawowym prawem pacjenta, co oznacza, że dokonywany jest dobrowolnie. Wybór następuje poprzez złożenie świadczeniodawcy pisemnego oświadczenia woli, zwanego deklaracją wyboru. Deklaracja zachowuje ważność do czasu dobrowolnego wyboru innego lekarza poz. Reguła ta obowiązuje również w przypadku zaprzestania udzielania świadczeń przez wybranego lekarza. Wówczas deklaracja zachowuje ważność w odniesieniu do wyboru świadczeniodawcy do czasu wyboru nowego lekarza. Przepisy ustawy nie przewidują możliwości zobligowania pacjenta do dokonania nowego wyboru także w tym przypadku. Nie sposób zatem przyjąć, że jakikolwiek przymus wyboru może wynikać z przepisów aktu niższego rzędu, jakim jest rozporządzenie.Przywołane rozporządzenie reguluje warunki realizacji świadczeń gwarantowanych, czyli przysługujących pacjentom. Określa więc uprawnienia świadczeniobiorców i odpowiadające im obowiązki świadczeniodawców, m.in. w zakresie zapewnienia personelu o odpowiednich kwalifikacjach. Rozporządzenie stanowi, iż świadczenia przypisane lekarzom poz mogą być udzielane przez lekarzy przyjmujących deklaracje wyboru oraz lekarzy pracujących pod ich nadzorem. Przyjmujących deklaracje dzieli na dwie kategorie: specjalistów, o których mowa w art. 55 ust. 2a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, oraz lekarzy, którzy zachowali prawo do udzielania świadczeń poz na podstawie art. 14 ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach opieki zdrowotnej. Specjaliści z ograniczeniamiPierwsza kategoria oprócz specjalistów z medycyny rodzinnej i ogólnej obejmuje również internistów i pediatrów, ale tylko tych, którzy rozpoczynają bądź świeżo rozpoczęli pracę w poz. Na marginesie przypomnę, że od 2007 r. pediatrzy ani interniści nie mogli zostać lekarzami poz. W zeszłym roku możliwość taka została im przywrócona, lecz z ograniczeniami. Jednym z nich jest podział uprawnień do przyjmowania deklaracji. Interniści mogą przyjmować deklaracje świadczeniobiorców dorosłych, natomiast pediatrzy — deklaracje świadczeniobiorców do ukończenia 18. roku życia. Takie rozwiązanie wynika z założenia, że kwalifikacje internistów i pediatrów uzupełniają się wzajemnie, natomiast traktowane oddzielnie nie dorównują kwalifikacjom specjalistów z medycyny rodzinnej. Dlatego w art. 55 ust. 2a zapisano, że pediatrzy i interniści mogą udzielać świadczeń poz w zakresie swoich kwalifikacji potwierdzonych odpowiednimi dokumentami. Zobowiązano ich ponadto do odbycia na własny koszt kursu w dziedzinie medycyny rodzinnej, organizowanego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Powinni go ukończyć w ciągu 3 lat od rozpoczęcia udzielania świadczeń poz. Program takiego kursu ma być opracowany do 15 maja.Uprawnienia „starszych” pracownikówPowyższe obowiązki i ograniczenia nie dotyczą starszych internistów i pediatrów, którzy udzielali świadczeń poz przed 29 września 2007 r. Oni zachowali swoje uprawnienia na podstawie art. 14 ustawy zmieniającej. Przypomnę, że chodzi o ustawę, która okroiła grono lekarzy uprawnionych do udzielania świadczeń poz wyłącznie do specjalistów medycyny rodzinnej, lekarzy odbywających specjalizację w tej dziedzinie oraz specjalistów II stopnia z medycyny ogólnej. Uniemożliwiła tym samym przystępowanie do poz nowym lekarzom bez wymaganej specjalizacji. Zezwoliła jednak na kontynuowanie pracy tym wszystkim lekarzom, którzy pracowali w poz przed jej wejściem w życie, na zasadzie praw nabytych. Specjaliści I stopnia z medycyny ogólnej oraz pediatrzy i interniści zachowali swoje prawa bezterminowo i bezwarunkowo. Inni lekarze zachowali uprawnienia bezterminowo, ale pod warunkiem przepracowania w poz co najmniej 10 lat. Uprawnienia tych, którzy nie spełnili tego warunku, wygasną z końcem 2017 r.Przystępując do odpowiedzi na zadane pytania, wypadałoby więc ustalić, do której kategorii lekarzy przynależy czytelnik. Jeżeli udzielał świadczeń poz przed 29 września 2007 r., to jest lekarzem, który zachował prawo do ich udzielania na podstawie art. 14 ustawy zmieniającej. W stosunku do tych lekarzy rozporządzenie nie wprowadza ograniczeń wiekowych w przyjmowaniu deklaracji, więc omawiany problem w ogóle ich nie dotyczy. Ograniczenie dotyczy tylko tych pediatrów, którzy rozpoczęli udzielanie świadczeń poz po 15 czerwca 2014 r. To oni są lekarzami, o których mowa w art. 55 ust. 2a ustawy. Rozporządzenie nie może ograniczać praw ustawowychOgraniczenie w przyjmowaniu deklaracji wyboru zostało wprowadzone w związku z przywróceniem możliwości zatrudniania pediatrów i internistów w charakterze lekarzy poz. Trzeba je traktować jako obowiązek nałożony na świadczeniodawców w zakresie zapewnienia pacjentom dostępności lekarzy obu specjalności. Nie wynika z niego żaden przymus w stosunku do pacjenta. Chodzi o zapewnienie możliwości wyboru pediatry dla dzieci, a internisty dla osoby dorosłej u tego samego świadczeniodawcy. Omawiany przepis dotyczy wyłącznie przyjmowania deklaracji. Nie może być odczytywany jako nałożenie na pacjenta obowiązku zmiany specjalisty po osiągnięciu pełnoletności. Taki obowiązek, jako ograniczenie ustawowego prawa wyboru, nie może wynikać z przepisu rozporządzenia. Omawiany przepis nie wyklucza również dalszego pozostawania pod opieką pediatry, który może udzielać świadczeń poz w zakresie swoich kwalifikacji. Obowiązek odbycia kursu doskonalącego wskazuje na to, że pediatra powinien dążyć do uzyskania kwalifikacji umożliwiających mu udzielanie świadczeń poz w pełnym zakresie.