Partenoty ludzkie mogą być wykorzystywane w biotechnologii – aspekty prawne

Dyrektywa unijna w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych wyklucza opatentowanie wynalazków, których wykorzystanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami. Jako przykład podaje wykorzystywanie embrionów ludzkich do celów przemysłowych lub handlowych. Ponieważ pojęcie "embrionu ludzkiego" nie zostało określone przez dyrektywę, odpowiednia definicja została sformułowana przez ETS. W wyroku, który zapadł przed trzema laty, za embrion ludzki została uznana m.in. każda partenota, czyli niezapłodniona ludzka komórka jajowa, która została pobudzona do podziału i dalszego rozwoju w drodze partenogenezy. 

Taka definicja wykluczyła możliwość wykorzystywania partenot w procesach pozyskiwania ludzkich komórek macierzystych. Formułując ją, Trybunał oparł się jednak na danych naukowych, które wkrótce okazały się nieaktualne. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy, partenota ludzka, na skutek techniki użytej do jej pozyskania, nie może jako taka zapoczątkować procesu rozwoju prowadzącego do powstania jednostki ludzkiej. Nie posiada więc wrodzonej zdolności rozwinięcia się w jednostkę ludzką. Tymczasem od oceny posiadania takiej zdolności zależy to, czy daną komórkę należy uznać za embrion ludzki. W związku z tym Trybunał Europejski zmienił swoje stanowisko. W wyroku z 18 grudnia br. uznał, że partenota nie stanowi embrionu ludzkiego, jeżeli w świetle aktualnej wiedzy naukowej nie ma ona jako taka wrodzonej zdolności rozwinięcia się w jednostkę ludzką. Wobec ciągłego rozwoju nauki ocena tej okoliczności została pozostawiona sądom krajowym.

Omawiane rozstrzygnięcie jest sprzeczne z oficjalnym stanowiskiem Polski, która opowiedziała się przeciwko zmianie dotychczasowej definicji embrionu. Polska uważa, że chociaż partenoty nie są w stanie rozwinąć się w jednostki ludzkie, to początkowo przechodzą te same fazy rozwoju, co zapłodnione komórki jajowe, i z tego względu powinny być uznawane za embriony ludzkie. 

PODSTAWA PRAWNA:

1. art. 6 ust. 1 i 2 lit. c dyrektywy 98/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 6 lipca 1998 r. w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych (Dz. Urz. L 213/13);

2. wyrok Trybunału z 18 października 2011 r. w sprawie C-34/10;

3. wyrok Trybunału z 18 grudnia 2014 r. w sprawie C-364/13.