Osteoporoza: lepsza identyfikacja pacjentów

W przebiegu osteoporozy najczęściej dochodzi do patologicznych złamań w obrębie kręgosłupa, bliższego końca kości udowej i dalszych końców kości przedramienia. Chociaż skutki tych złamań mogą być niewielkie, większość osób starszych cierpi później z powodu przewlekłego bólu, staje się niepełnosprawna fizycznie, a powikłania złamania i długie unieruchomienie niekiedy prowadzą do zgonu. Nie bez znaczenia jest również pogorszenie stanu psychicznego pacjentów, którzy cierpią z powodu niskiej samooceny i depresji wskutek ograniczeń fizycznych i uzależnienia od pomocy innych osób. Nowe wytyczne, wydane przez amerykańską Narodową Fundację Osteoporozy (National Osteoporosis Foundation, NOF), modyfikują zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia i jednoznacznie określają grupę docelową: kobiety po menopauzie oraz mężczyźni w wieku 50 i więcej lat. Według NOF, zalecana metodologia oceny ryzyka złamania umożliwia identyfikację najbardziej zagrożonych osób, które powinny rozpocząć leczenie.
NOF ocenia, że największe ryzyko złamania dotyczy kobiet w wieku pomenopauzalnym i starszych mężczyzn, u których zdiagnozowano osteoporozę na podstawie pomiaru gęstości mineralnej kości (bone mineral density, BMD, T-score -2,5 lub niższy) oraz tych osób, u których chorobę tę zdiagnozowano na podstawie oceny klinicznej dokonanej po patologicznym złamaniu szyjki kości udowej lub kręgu kręgosłupa.

Szczegółowe rekomendacje

Autorzy rekomendacji zalecają stosowanie następującego algorytmu postępowania wobec kobiet po menopauzie i mężczyzn po 50 r.ż.:
1. Ocena ryzyka i przeprowadzenie rozmowy wyjaśniającej ryzyko osteoporozy i patologicznych złamań.
2. Sprawdzenie, czy istnieją choroby lub inne czynniki, które mogą być przyczyną osteoporozy wtórnej.
3. Zalecenie przyjmowania odpowiedniej dawki wapnia (co najmniej 1200 mg/dobę, nie więcej niż 1500 mg/dobę, w tym wapń z suplementów diety, jeśli podaż w produktach żywnościowych nie jest wystarczająca) oraz witaminy D [800-1000 IU witaminy D3 na dobę u osób narażonych na jej niedobory; należy pamiętać, że niedobory witaminy D są bardzo rozpowszechnione. Taka dawka leku powinna utrzymać 25(OH)D na poziomie około 30 ng/ml (75 nmol/l) lub wyższym].
4. Zalecenie regularnego wykonywania ćwiczeń fizycznych w celu wzmocnienia mięśni, co zmniejsza ryzyko upadku. Należy również wziąć pod uwagę inne czynniki ryzyka upadku, takie jak zaburzenia widzenia i słuchu, problemy neurologiczne oraz objawy niepożądane przyjmowanych leków, jak również zalecić wprowadzenie odpowiednich zabezpieczeń i udogodnień w domu pacjenta.
5. Zalecenie rzucenia palenia oraz unikanie nadużywania alkoholu.
6. Wykonanie badania BMD u kobiet 65-letnich i starszych oraz u mężczyzn 70-letnich i starszych.
7. Wykonanie badania BMD u kobiet w okresie pomenopauzalnym i u mężczyzn w wieku 50-70 lat wtedy, gdy ryzyko wystąpienia osteoporozy jest podwyższone.
8. Wykonanie badania BMD u osób, które doznały złamania - w celu oceny zaawansowania choroby.
9. Rozpoczęcie leczenia u osób ze złamaniem szyjki kości udowej lub kręgosłupa.
10. Rozpoczęcie leczenia u osób z BMD T-score <-2,5 w obszarze szyjki kości udowej, całego biodra albo kręgosłupa.
11. Rozpoczęcie leczenia u kobiet po menopauzie i u mężczyzn w wieku 50 lat i starszych, jeżeli badanie BMD wykazało, że gęstość mineralna kości jest obniżona (T-score -1 do -2,5) w zakresie szyjki kości udowej, całego biodra albo kręgosłupa i jeśli prawdopodobieństwo złamania szyjki kości udowej w ciągu 10 lat wynosi ≥3 proc. lub prawdopodobieństwo doznania jakiegokolwiek złamania osteoporotycznego w ciągu 10 lat wynosi ≥20 proc. Ocena ryzyka przeprowadzona jest zgodnie z modelem WHO zaadaptowanym przez NOF dla populacji amerykańskiej. Elementy, które bierze się pod uwagę przy ocenie ryzyka złamań to: wiek, złamania osteoporotyczne w wywiadzie, BMD szyjki kości udowej, niskie BMI (body mass index), doustne przyjmowanie glikokortykoidów, osteoporoza wtórna (np. towarzysząca reumatoidalnemu zapaleniu stawów), złamanie szyjki kości udowej u rodzica, palenie papierosów i nadużywanie alkoholu (3 lub więcej standardowych porcji dziennie).
12. Zastosowanie następujących leków: bisfosfonianów, kalcytoniny, estrogenu, agonistów/antagonistów estrogenu (raloksyfen) lub parathormonu (PTH 1-34, PTH 1-84),
13. Wykonywanie badania BMD co 2 lata.

Pełny tekst rekomendacji: http://www.nof.org/professionals/
NOF_Clinicians_Guide.pdf