Odchudzanie w starszym wieku: więcej szkody czy pożytku

U osób młodych i w średnim wieku korzyści zdrowotne wynikające ze zrzucenia zbędnych kilogramów są oczywiste. Jednak u pacjentów powyżej 65. roku życia istnieje obawa, że w wyniku intensywnego odchudzania wraz z tkanką tłuszczową zostanie utracona spora część masy mięśniowej i kostnej, co może przyspieszyć proces starzenia się. Istnieją nawet wyniki badań sugerujące, że redukcja masy ciała u osób starszych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem śmierci. Ponadto u osób tych nawyki dotyczące diety i aktywności fizycznej są tak mocno zakorzenione, że bardzo trudno o ich zmianę i co za tym idzie o trwałą redukcję masy ciała. Z drugiej strony wiadomo, że otyłość wzmaga niedołężność i niepełnosprawność seniorów.

W prospektywnym, randomizowanym badaniu klinicznym przeprowadzonym przez amerykańskich naukowców uczestniczyło 107 otyłych pacjentów (z BMI powyżej 30), mających 65 lub więcej lat. W badanej grupie znalazło się kilka osób, które ukończyły 85. rok życia, a średnia wieku uczestników wyniosła 70 lat. Pacjentów losowo przydzielono do czterech grup: grupy leczonej wyłącznie dietą, grupy leczonej ćwiczeniami fizycznymi (w skład których wchodził trening aerobowy i siłowy), grupy leczonej zarówno dietą, jak i ćwiczeniami lub grupy kontrolnej, w której nie podjęto żadnych interwencji. Leczenie i obserwacja pacjentów trwały przez 1 rok. W końcowej ocenie efektów wdrożonych terapii brano pod uwagę nie tylko redukcję masy ciała, ale także m.in. poprawę sprawności fizycznej (według Physical Performance Test) i tolerancji wysiłku, wydolność tlenową (parametr VO2max), gęstość mineralną kości oraz ubytek suchej masy mięśniowej. Pacjentów pytano również o ewentualne zmiany w odczuwaniu jakości życia.

Znamienną redukcję masy ciała odnotowano u pacjentów leczonych dietą i wysiłkiem fizycznym oraz samą dietą (pacjenci ci schudli odpowiednio o 9 i 10 proc. wyjściowej masy ciała). W pozostałych dwóch kohortach nie stwierdzono istotnej z punktu widzenia statystyki redukcji masy ciała. W teście sprawności ruchowej — który obejmował m.in. wykonywane codziennie zadania, takie jak: wstanie z krzesła, podniesienie z podłogi długopisu, powieszenie płaszcza czy wejście po schodach – największą, 21-procentową poprawę zaobserwowano w grupie stosującej dietę wraz z aktywnością fizyczną. Wśród osób leczonych samą aktywnością fizyczną poprawa wyniosła 15 proc., a wśród leczonych samą dietą — 12 proc. Wydolność tlenowa najmocniej wzrosła w grupie diety połączonej z ruchem (o 17 proc.), znacznie mniej w grupie samej diety (10 proc.) i jeszcze mniej w grupie samej aktywności fizycznej (8 proc.). Podobnie wskaźniki jakości życia najistotniej poprawiły się w grupie stosującej jednocześnie trening i dietę. Wśród tych pacjentów odnotowano także najmniejsze ubytki suchej masy mięśniowej i gęstości mineralnej kości.

Podsumowując, wykazano, że osoby starsze mogą odnieść z odchudzania istotne korzyści zdrowotne. Najlepszą metodą pozbycia się nadmiaru kilogramów jest połączenie diety z umiarkowaną aktywnością fizyczną.

Źródło: NEJM 2011, 364:1218-1229.