Obowiązek ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej

Ubezpieczenie OC musi spełniać warunki określone przepisami rozporządzenia ministra finansów z 17 listopada 1998 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu przyjmującego zamówienie na świadczenia zdrowotne za szkody wyrządzone przy udzielaniu tych świadczeń (Dz. U. nr 143, poz. 921).
Umowę ubezpieczenia OC zawiera się najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień rozpoczęcia wykonywania zakontraktowanych świadczeń, na czas trwania kontraktu, z wybraną firmą ubezpieczeniową oferującą ubezpieczenia tego typu. Niezawarcie umowy ubezpieczenia w terminie oznacza niewykonanie obowiązku ubezpieczeniowego, co w razie kontroli skutkuje opłatą karną w wysokości trzykrotnej średniej rocznej składki podstawowej na to ubezpieczenie (w tym roku 2700 zł).
Odpowiedzialność za szkodę
Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń rozpoczyna się najpóźniej w dniu przystąpienia do wykonywania przez lekarza świadczeń zdrowotnych i trwa przez okres wskazany w umowie. Jeżeli umowę zawarto na okres dłuższy niż 12 miesięcy, każda ze stron umowy może ją wypowiedzieć najpóźniej na 30 dni przed upływem każdego 12-miesięcznego okresu trwania umowy.
Ubezpieczeniem OC objęta jest odpowiedzialność cywilna lekarza lub osoby (za którą ponosi on odpowiedzialność) za szkody wyrządzone przy udzielaniu świadczeń w zakresie udzielonego zamówienia na świadczenia zdrowotne. Odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej lekarza, najwyżej jednak do ustalonej w umowie sumy gwarancyjnej. Minimalna suma gwarancyjna w odniesieniu do jednego wypadku wynosi 200 tysięcy złotych.
Poza sumą gwarancyjną zakład ubezpieczeń jest zobowiązany do:
1) pokrycia kosztów wynagrodzenia rzeczoznawców powołanych w celu ustalenia okoliczności i rozmiarów szkody,
2) zwrotu niezbędnych kosztów mających na celu zapobieżenie zwiększeniu się szkody i roszczeń, jeżeli uzasadnione są okolicznościami danego wypadku,
3) pokrycia kosztów obrony sądowej lub postępowania pojednawczego.
Łączna wysokość kosztów wymienionych w pkt. 1 i 3 nie może przekroczyć 15 proc. sumy gwarancyjnej, chyba że zakład ubezpieczeń wyrazi zgodę na pokrycie wyższych kosztów. Zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody, których wysokość w dniu ustalenia odszkodowania nie przekracza wysokości dwukrotnego najniższego wynagrodzenia (1520 zł), a także polegające na utracie, uszkodzeniu lub zniszczeniu mienia.
Obowiązkowe ubezpieczenie OC nie obejmuje zdarzeń poza udzielonym zamówieniem. Ubezpieczenie się w szerszym zakresie wymaga zawarcia odrębnej umowy dobrowolnego ubezpieczenia OC.
30 dni na podpisanie umowy
Obowiązek ubezpieczenia OC wynika z przepisu art. 35 ust. 6 ustawy o ZOZ i funkcjonuje od dnia wejścia w życie przepisów o udzielaniu zamówień, tzn. od 5 grudnia 1997 roku.
Jak w sytuacji braku obowiązkowego ubezpieczenia OC należy ocenić ważność zawartej umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne oraz rozłożenie odpowiedzialności odszkodowawczej? Umowa o udzielenie zamówienia powinna zgodnie z § 19 pkt 12 rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej (Dz. U. nr 93, poz. 592) zawierać postanowienie dotyczące rozwiązania umowy bez wypowiedzenia w przypadku nieudokumentowania przez przyjmującego zamówienie zawarcia ubezpieczenia OC w terminie 30 dni od podpisania umowy. Jest to element konieczny umowy, którego nie może zabraknąć i który wyklucza możliwość wykonywania kontraktu bez ubezpieczenia. Nieważność kontraktu funkcjonującego bez ubezpieczenia OC może stwierdzić uprawniony organ nadzoru i kontroli nad realizacją zamówienia albo sąd. W przypadku posiadania dobrowolnego ubezpieczenia OC istotny jest zakres i warunki tego ubezpieczenia. Jeżeli spełnia ono ogólne warunki ubezpieczenia obowiązkowego, to może zostać uznane za wystarczające.
Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń zakontraktowanych ponoszą solidarnie obie strony kontraktu. Obowiązek ubezpieczenia OC gwarantuje wypłatę przez zakład ubezpieczeń odszkodowania w ramach tej odpowiedzialności. Brak ubezpieczenia sprawia, że ryzyko odpowiedzialności spoczywa na lekarzu, a ewentualna wypłata odszkodowania obciąża go bezpośrednio.
Roszczenia regresowe
Odpowiedzialność solidarna daje poszkodowanemu prawo żądania wypłaty pełnego odszkodowania od obu stron kontraktu łącznie lub też od każdej z nich z osobna. Oznacza to, że lekarz pozwany o odszkodowanie, nie może zasłaniać się odpowiedzialnością zakładu, z którym zawarł kontrakt. Dopiero po zaspokojeniu poszkodowanego, kontrahenci mogą rozliczać się z odpowiedzialności pomiędzy sobą, w ramach tzw. roszczeń regresowych, na podstawie art. 376 Kodeksu cywilnego.