NRL ma zastrzeżenia do wytycznych ws. aborcji: mogą być odbierane jako próba wywarcia presji na lekarzy

Samorząd lekarski odniósł się do szeroko komentowanych wytycznych dotyczących aborcji, przygotowanych przez Ministerstwo Zdrowia i Prokuratora Generalnego.

9 sierpnia 2024 r. Prokurator Generalny Adam Bodnar działając na podstawie art. 13 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze wydał „Wytyczne Nr 9/24 w sprawie zasad postępowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w zakresie prowadzenia spraw dotyczących odmowy dokonania przerwania ciąży oraz tzw. aborcji farmakologicznej”. 30 sierpnia 2024 r. minister zdrowia Izabela Leszczyna wydała „Wytyczne w sprawie obowiązujących przepisów prawnych dotyczących dostępu do procedury przerwania ciąży”.

Wyjaśnienia ministra zdrowia, a nie wytyczne

Jak podsumowuje w stanowisku z 6 września Naczelna Rada Lekarska, wytyczne “stanowią próbę wyjaśnienia lekarzom, pacjentkom i prokuratorom problematyki związanej ze stosowaniem obecnych, wysoce niedoskonałych przepisów prawa dotyczących przerywania ciąży”.

Sam fakt opublikowania wytycznych przez MZ i PG samorząd lekarzy ocenił “wysoce pozytywnie”, zauważył jednak, że o ile w przypadku dokumentu przygotowanego przez Adama Bodnara nadanie pismu nazwy „wytyczne” wydaje się uzasadnione (ich adresatami są prokuratorzy, dla których Prokurator Generalny jest przełożonym, a prawo o prokuraturze przyznaje mu uprawnienie do wydawania wytycznych i poleceń), o tyle nie znajduje uzasadnienia dla nadania przez minister zdrowia nazwy „wytyczne” dla pisma skierowanego do lekarzy - ordynatorów i kierowników oddziałów, ponieważ tutaj nie występuje podległość służbowa lekarzy pełniących te funkcje wobec ministra zdrowia.

“Powinien to być raczej komunikat lub wyjaśnienia ministra zdrowia, a nie wytyczne. Tworzenie wytycznych dla lekarzy jest domeną wyłącznie lekarskich towarzystw naukowych i gremiów naukowych, natomiast wydanie ich przez ministra zdrowia może być odbierane jako próba wywarcia presji na środowisko lekarskie” - zauważa NRL.

Samorząd zaznacza też, że obecne rozwiązanie w zakresie problematyki przerywania ciąży nie może być uznane za wystarczające i docelowe.

“Wytyczne wydane jednoosobowo przez Ministra czy Prokuratora Generalnego mają to do siebie, że w równie szybki sposób mogą zostać uchylone lub znacząco zmienione. Nie wiążą one także sądów w zakresie wykładni prawa i jego stosowania. Dlatego, dostrzegając, że problematyka legalnej terminacji ciąży jest niezwykle wrażliwym społecznie tematem, wokół którego narosło wiele wątpliwości i trudności, a uchylenie niektórych przepisów ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży przez Trybunał Konstytucyjny spowodowało, że aktualne brzmienie ustawy nasuwa wiele problemów interpretacyjnych, Naczelna Rada Lekarska od dawna wnioskuje, aby przyjęte w prawodawstwie rozwiązania dotyczące warunków i kryteriów przerywania ciąży zostały określone w akcie rangi ustawy, a także aby były jasne i jednoznaczne“ - czytamy w stanowisku.

“Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r. ciężar określenia, na jakich warunkach i w jakich okolicznościach możliwe jest przerwanie ciąży, spoczywa w istocie na lekarzach czy placówkach medycznych i ten stan rzeczy należy uznać za daleko niezadowalający w demokratycznym państwie prawa” - podnosi NRL.

Wytyczne zrodziły poważne zastrzeżenia lekarzy

Samorząd podkreśla także, że opublikowane wytyczne nie rozstrzygnęły wszystkich wątpliwości, które pojawiają się w trakcie kwalifikacji pacjenta do procedury przerwania ciąży i jej wykonania, a wręcz zrodziły dodatkowe poważne zastrzeżenia środowiska lekarskiego z uwagi na płynącą z nich sugestię, jakoby lekarz wykonujący zabieg miał ograniczone prawa do zwołania konsylium w tej sprawie oraz analizy zaistnienia wskazań do wykonania tej procedury.

Jak przyznaje samorząd, w dokumencie wydanym przez ministra zdrowia znalazły się też wyjaśniania niektórych zagadnień o charakterze spornym, m.in. wyjaśnienia dotyczące art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o planowaniu rodziny, który stanowi, że przerwanie ciąży może być dokonane przez lekarza w przypadku, gdy ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej. W ocenie ministra zdrowia ustawa o planowaniu rodziny nie określa zamkniętego katalogu wskazań do przerwania ciąży w przypadku, gdy ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej, wskazania mogą więc dotyczyć każdego obszaru zdrowia, zarówno fizycznego jak i psychicznego.

W wytycznych przypomniano także, że tzw. „klauzula sumienia” jest prawem wyłącznie lekarza i nie może się na nią powoływać podmiot leczniczy.

W oczekiwaniu na regulację prawną rangi ustawowej

“Naczelna Rada Lekarska oczekuje, że w najbliższej przyszłości w obszarze problematyki prawnej przerywania ciąży lekarz będzie miał zapewnione warunki do wykonywania swojego zawodu na zasadach określonych w art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, tj. zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością, bez zagrożenia ryzykiem poniesienia odpowiedzialności karnej wynikającego tylko i wyłącznie z rozbieżności interpretacyjnych przepisów ustawy o planowaniu rodziny, a pacjentki będą miały realny dostęp do świadczeń, które w świetle ustawy są legalne. W tym celu musi powstać regulacja prawna rangi ustawowej” - podkreśla NRL.