Majątek SP ZOZ-ów: raport NIK

Kontrola trwała od maja do listopada 2002 r. na terenie 9 województw. Inspektorzy NIK-u odwiedzili urzędy wojewódzkie, wojewódzkie ośrodki organizacji i ekonomiki służby zdrowia, urzędy marszałkowskie, starostwa powiatowe oraz 40 SP ZOZ-ów, by sprawdzić gospodarkę majątkiem przejętym w 1999 r. od Skarbu Państwa przez samorządy terytorialne.

Nieuregulowane sprawy własności

Lektura raportu pokontrolnego nie napawa optymizmem. Po 4 latach od utworzenia SP ZOZ-ów jako samorządowych osób prawnych większość zakładów nie została wyposażona w majątek trwały niezbędny do prowadzenia statutowej działalności. Znaczna część tego majątku w dalszym ciągu nie miała uregulowanych kwestii własnościowych. Jako przykład nieuregulowanego stanu prawnego autorzy raportu podają nieruchomości zajmowane przez Specjalistyczny Dermatologiczny ZOZ w Białymstoku. Na cztery działki geodezyjne tylko jedna ma założoną księgę wieczystą, a druga zbiór dokumentów. Nieruchomości użytkowane przez ten zakład nadal figurują w ewidencji gruntów jako własność Skarbu Państwa.
Samorządy terytorialne nie przejawiały również dostatecznego zainteresowania stanem technicznym i estetycznym nieruchomości. Zarzut ten dotyczy 16 z 22 jednostek samorządowych objętych kontrolą, w tym wszystkich 9 samorządów wojewódzkich. W znikomym stopniu wydatki związane z odtworzeniem majątku trwałego eksploatowanego przez SP ZOZ-y finansowało np. starostwo warszawskie, które w latach 2000-2002 w swoim budżecie nie przewidziało żadnych pieniędzy na ten cel, mimo że potrzeby oszacowano na ok. 60 mln zł, w tym najpilniejsze na remonty dachów - 4,5 mln zł. Dopiero w drodze zmian budżetu, z rezerwy budżetowej udało się wygospodarować 1,7 mln zł.
Raport NIK-u dowodzi też, że organy założycielskie, formalnie odpowiadające za wyniki finansowe SP ZOZ-ów, sporadycznie podejmowały działania dyscyplinujące placówki służby zdrowia. 75 proc. skontrolowanych zakładów generowało straty, systematycznie powiększając skalę zobowiązań wymagalnych. Jako główną przyczynę pogarszania się kondycji finansowej publicznych ZOZ-ów, inspektorzy NIK wskazali niezrównoważenie kosztów i zmniejszające się przychody z powodu ograniczenia liczby oraz cen świadczeń kontraktowanych przez kasy chorych.

Cesje wierzytelności

Kontrola wykazała, że część zadłużenia 11 kontrolowanych SP ZOZ-ów została wykupiona przez firmy specjalizujące się w obrocie zobowiązaniami jednostek państwowych i samorządowych. Tak się stało m.in. w przypadku Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Lesznie. Według stanu na koniec czerwca 2002 zobowiązania wymagalne 15 pierwotnych wierzycieli na kwotę ok. 2 mln 255 tys. zł zostały przejęte w drodze cesji przez inne podmioty. Przejmowane przez cesjonariuszy zobowiązania zostały obciążone odsetkami w wysokości 13,5-21 proc., natomiast odsetki zobowiązań wymagalnych innych 8 wierzycieli, z którymi szpital zawarł korzystne porozumienia, wynosiły tylko 2 proc.
W opinii NIK, z uprawnień do kontroli zakładów opieki zdrowotnej, przysługujących im z racji prowadzenia rejestru, niedostatecznie korzystają też wojewodowie. Na 9 skontrolowanych urzędów wojewódzkich aż 6 bezpodstawnie przekazało je innym jednostkom, takim jak wojewódzkie ośrodki organizacji i ekonomiki ochrony zdrowia lub wojewódzkie centra zdrowia publicznego. Wiele nieprawidłowości, polegających na braku wniosków, niepełnych wnioskach, nieaktualnych danych itd., stwierdzono także w samych rejestrach. Kontrola wykazała, że mimo upływu półtora roku od ustawowego terminu (30 kwietnia 2001 roku) znaczna część zakładów nie wywiązała się z obowiązku złożenia wniosku o wpis zmian w rejestrze (w woj. łódzkim blisko 40 proc.).