Kwestionariusz HAMD dla lekarzy rodzinnych

Kwestionariusz zwany skalą depresji Hamiltona (Hamilton Depression Rating Scale - HAMD) uznawany jest obecnie za złoty standard wśród narzędzi psychometrycznych służących do oceny stopnia nasilenia depresji. Zastosowanie testu psychiatrycznego wspomaga proces diagnostyczny, ułatwia określenie ciężkości zaburzeń i pozwala na precyzyjne monitorowanie stanu psychicznego pacjenta w trakcie leczenia antydepresyjnego. Dzięki temu możliwa jest ocena skuteczności zastosowanej terapii.

Skala Hamiltona

Skala depresji Hamiltona została opracowana w 1960 r. Należy ona do tzw. skali obserwacyjnych (w odróżnieniu skal samoobserwacyjnych), co oznacza, że badanie przeprowadza doświadczony obserwator, czyli lekarz znający standardy oceny nasilenia objawów. Kwestionariusz ten jest złożony z 17 pozycji (HAMD-17) i umożliwia ocenę takich objawów depresji, jak: obniżenie nastroju, niepokój, zaburzenia rytmu dobowego, zaburzenia snu, spowolnienie psychomotoryczne, obniżenie libido, zaniżenie samooceny, poczucie winy, hipochondria, spadek masy ciała, lęk psychiczny i somatyczny oraz współistniejące dolegliwości somatyczne. Lekarz wykonujący test może zastosować 3- lub 5-stopniową gradację oceny ilościowej objawów klinicznych.
Chociaż kwestionariusz HAMD-17 jest bardzo przydatny do oceny głębokości depresji i odpowiedzi na podjęte leczenie, rzadko jest wykorzystywany przez lekarzy rodzinnych. Głównym powodem niesięgania po to narzędzie jest fakt, że przeprowadzenie testu zabiera dużo czasu. Sugestie o konieczności skrócenia kwestionariusza HAMD i usunięcia z niego pozycji, które odnoszą się do objawów niespecyficznych dla depresji, pojawiały się już od wielu lat. Obecnie dostępny jest już kwestionariusz opracowany przez psychiatrów z Kanady, zawierający tylko 7 pozycji wybranych z pierwotnej wersji skali depresji Hamiltona, nazwany HAMD-7.

Tylko 4 minuty na test

Test HAMD-7 przeprowadza się znacznie szybciej; 85 proc. lekarzy uczestniczących w badaniu weryfikującym przydatność kwestionariusza HAMD-7 wykonywało go w ciągu 3-4 minut, a uzyskiwane z jego pomocą wyniki są zgodne z wynikami otrzymywanymi przy wykorzystaniu testu HAMD-17. Ponieważ HAMD-7 jest wyczulony na zmiany w zdrowiu psychicznym pacjenta zachodzące w trakcie terapii, autorzy zalecają jego stosowanie przede wszystkim w celu oceny wyników leczenia i zbadania, czy następuje remisja choroby.
Badanie sprawdzające poprawność testu HAMD-7 w stosunku do wersji HAMD-17 przeprowadzono w 47 kanadyjskich ośrodkach podstawowej opieki zdrowotnej, w grupie 424 pacjentów z dużymi zaburzeniami depresyjnymi (major depressive disorder - MDD), leczonych w tym czasie antydepresyjnie. Większość z uczestniczących w badaniu lekarzy była zadowolona z możliwości zastosowania nowego, prostszego narzędzia pomiarowego.

Źródło: Can. Med. Assoc. J. 2005, 173: 1327-1334.

Siedem ważnych pytań
Opracowany przez kanadyjskich specjalistów kwestionariusz
HAMD-7 zawiera pytania o:
1. Nastrój depresyjny (smutek, płaczliwość, poczucie beznadziejności):
- Czy w ostatnim tygodniu czuł się pan/pani smutny, przygnębiony?
2. Poczucie winy i samokrytycyzm:
- Czy w ostatnim tygodniu czuł się pan/pani winny z powodu czegoś co pan/pani zrobił? Czy miał pan/pani poczucie, że kogoś pan/pani zawiódł?
3. Poziom aktywności społecznej, zainteresowania, zdolność do odczuwania przyjemności:
- Czy w ostatnim tygodniu był pan/pani tak samo aktywny w domu i w pracy jak zazwyczaj? Czy był pan/pani zainteresowany robieniem rzeczy, które zazwyczaj sprawiają panu/pani przyjemność?
4. Psychiczne objawy lęku (nerwowość, napięcie):
- Czy w ostatnim tygodniu był pan/pani podenerwowany i martwił się czymś?
5. Fizyczne objawy lęku:
- Czy w ostatnim tygodniu występowały u pana/pani któreś z następujących objawów: suchość w jamie ustnej, niestrawność, gazy, biegunka, bóle brzucha, palpitacje serca, bóle głowy, hiperwentylacja, konieczność częstego oddawania moczu?
6. Pobudzenie i poziom energii:
- Czy w ostatnim tygodniu czuł się pan/pani zmęczony? Czy odczuwał pan/pani bóle mięśni, ciężkość nóg lub rąk, bóle głowy lub pleców?
7. Myśli i próby samobójcze:
- Czy myślał pan/pani o tym, że nie warto żyć i że wolałby pan/pani nie żyć? Czy myślał pan/pani o tym, żeby się skrzywdzić fizycznie lub zabić? Czy robił pan/pani coś w tym kierunku?

Wszystkie pytania dotyczą stanu pacjenta w ciągu ostatniego tygodnia przed wizytą u lekarza.