Kompetencje i odpowiedzialność organów SP ZOZ-u

W strukturze organizacyjnej każdego SP ZOZ-u można wyróżnić następujące organy:
1) -organ założycielski, sprawujący zarazem funkcję nadzorującego - minister lub centralny organ administracji rządowej, wojewoda, województwo, powiat, gmina, państwowa uczelnia medyczna;
2) -organ zarządzający - kierownik (dyrektor) zakładu;
3) -organ inicjujący i opiniodawczy - rada społeczna;
4) -organ kontrolny - minister zdrowia i właściwy wojewoda.
Organ założycielski, określany w ustawie jako ,podmiot, który utworzył zakład", odpowiada za utworzenie i utrzymywanie zakładu. Tworząc zakład, organ założycielski wyposaża go w wydzielony majątek oraz odpowiednie środki finansowe, a następnie nadaje mu statut. Odpowiedzialność organu założycielskiego obejmuje również przekształcenia i likwidację zakładu. Decyzje w tym zakresie wydawane są w drodze rozporządzenia ministra lub innego właściwego organu administracji rządowej, uchwały senatu uczelni albo uchwały właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego (sejmiku wojewódzkiego, rady powiatu lub rady gminy).
Uprawnienia organu założycielskiego
Organ założycielski (w przypadku zakładów samorządowych reprezentowany w relacjach z kierownikiem przez właściwy zarząd) obsadza stanowisko kierownika zakładu. W tym celu ogłasza konkurs i nawiązuje z wybranym kandydatem stosunek pracy na podstawie powołania lub umowy o pracę albo zawiera z nim umowę cywilnoprawną (kontrakt menedżerski). Następnie sprawuje wobec kierownika i zakładu funkcję organu nadzorującego. W tym zakresie dokonuje kontroli i oceny działalności zakładu oraz pracy kierownika zakładu, która m.in. obejmuje:
1) -realizację zadań statutowych,
2) -dostępność i poziom udzielanych świadczeń,
3) -prawidłowość gospodarowania mieniem,
4) -gospodarkę finansową.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru, dotyczy on takich spraw, jak liczba i zgodność ze standardami udzielanych świadczeń, okres oczekiwania na nie, liczebność i kwalifikacje personelu, wyposażenie w sprzęt i specjalistyczne środki transportu.
W zakresie gospodarki mieniem nadzór dotyczy wykorzystania aparatury i sprzętu oraz rozpatrywania wniosków o ich zakup lub przyjęcie w darowiźnie, a także zbycia, wydzierżawienia, wynajęcia albo wniesienia do spółek czy fundacji środków trwałych zakładu. Obrót majątkiem odbywa się na zasadach określonych przez organ założycielski, a wniesienie majątku do spółki lub fundacji wymaga osobnej zgody. Organ założycielski może pozbawić zakład składników przydzielonego lub nabytego mienia w przypadku połączenia lub podziału albo przekształcenia zakładu.
Od strony finansowej poddaje się analizie kwartalne sprawozdania o przychodach, kosztach i wyniku finansowym, roczne plany i sprawozdania rzeczowo-finansowe oraz roczne sprawozdania z działalności. Jeżeli organ nadzorujący uzna, że zagrożona jest płynność finansowa zakładu, może żądać przekazywania comiesięcznych sprawozdań o przychodach, kosztach i wyniku finansowym. Jeżeli ujemny wynik finansowy nie może być pokryty przez zakład we własnym zakresie, pokrywa go organ założycielski ze środków publicznych i wydaje rozporządzenie lub podejmuje uchwałę o zmianie formy gospodarki finansowej zakładu lub o jego likwidacji. Ujemny wynik finansowy nie może być podstawą do zaprzestania działalności, jeżeli dalsze istnienie zakładu uzasadnione jest celami i zadaniami, do których realizacji został utworzony, a których nie może przejąć inny zakład w sposób zapewniający nieprzerwane sprawowanie opieki zdrowotnej nad ludnością.
Okresowe kontrole powinny być przeprowadzane co najmniej raz w roku. Po przeprowadzeniu kontroli organ nadzorujący przedstawia kierownikowi protokół z kontroli z zaleceniami pokontrolnymi i wyznaczonym terminem przedstawienia informacji o ich realizacji. Realizację zaleceń sprawdza się w trakcie kontroli sprawdzających. W razie stwierdzenia, że decyzja kierownika zakładu jest sprzeczna z prawem, organ założycielski wstrzymuje jej wykonanie oraz zobowiązuje kierownika do jej zmiany lub cofnięcia. Wynika z tego, że organ założycielski uprawniony jest do bieżącego rozliczania kierownika z jego działalności. Jako pracodawca może stosować kary porządkowe. Od warunków danej umowy czy kontraktu zależy zakres i możliwości stosowania dodatkowych gratyfikacji lub pozbawiania ich (nagrody, premie), a także uzależnienie wysokości wynagrodzenia od osiąganych wyników.
Organ założycielski może nałożyć na zakład obowiązek wykonania dodatkowego zadania, jeżeli jest to niezbędne ze względu na potrzeby systemu opieki zdrowotnej, w przypadku klęski żywiołowej lub w celu wykonania zobowiązań międzynarodowych. Zapewnia wówczas odpowiednie środki, chyba że wykonanie zadania następuje odpłatnie na podstawie umowy. W razie poniesienia szkody przez zakład przy wykonywaniu zadania, organ założycielski obowiązany jest do jej naprawienia.
Decyzja o likwidacji SP ZOZ-u powinna określać sposób i formę zapewnienia osobom korzystającym z oznaczonych rodzajowo świadczeń zdrowotnych likwidowanego zakładu dalsze, nieprzerwane udzielanie takich świadczeń, bez istotnego ograniczenia ich dostępności, warunków udzielania i jakości oraz termin zakończenia działalności, nie wcześniej niż 3 miesiące od daty wydania rozporządzenia lub podjęcia uchwały o likwidacji. Projekt rozporządzenia lub uchwały o likwidacji wymaga opinii wojewody oraz opinii właściwych organów gminy i powiatu, których ludności zakład udziela świadczeń zdrowotnych, a także sejmiku województwa, jeśli zasięg działania zakładu obejmuje województwo lub jego znaczną część. Zasady te stosuje się odpowiednio przy wydawaniu decyzji o przekształceniu zakładu, jeżeli w wyniku przekształcenia ma nastąpić likwidacja lub istotne ograniczenie poszczególnych rodzajów działalności zakładu i udzielanych świadczeń zdrowotnych. Zobowiązania i należności SP ZOZ-u po jego likwidacji stają się zobowiązaniami organu założycielskiego.
Za co odpowiada dyrektor
Odpowiedzialność za zarządzanie SP ZOZ-em ponosi kierownik zakładu, powszechnie zatrudniany jako dyrektor. Kieruje on zakładem i reprezentuje go na zewnątrz, co oznacza, że wszędzie tam, gdzie mowa jest o obowiązkach zakładu, odpowiedzialność za ich realizację spoczywa na dyrektorze. Jego odpowiedzialność w stosunkach zewnętrznych nie wyklucza późniejszego wyciągnięcia przez dyrektora konsekwencji wobec winnych zaniedbań wewnątrz zakładu.
Dyrektor odpowiada za zarejestrowanie utworzonego zakładu, zgłaszanie zmian do rejestrów, a następnie prowadzenie działalności zgodnie z przepisami prawa i statutem. Na nim spoczywa odpowiedzialność za jakość świadczeń, stan pomieszczeń i urządzeń oraz za to, żeby świadczenia zdrowotne udzielane były wyłącznie przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach. Odpowiada także za właściwe prowadzenie dokumentacji medycznej i ochronę zawartych w niej danych. Dyrektor wydaje regulamin porządkowy zakładu, w którym określa organizację i porządek procesu udzielania świadczeń, uwzględniając prawa pacjenta. Dyrektor zapewnia dostępność informacji o prawach pacjenta, podaje informacje o zakładzie do publicznej wiadomości, odpowiadając za to, żeby nie miały cech reklamy, a także występuje z wnioskiem o wydanie certyfikatu akredytacyjnego. Dyrektor ustala wysokość opłat za świadczenia udzielane osobom nieuprawnionym do świadczeń bezpłatnych.
Dyrektor jest przełożonym pracowników zakładu: zatrudnia ich i zwalnia w imieniu zakładu oraz posiada wszelkie inne kompetencje przypisane pracodawcy. Odpowiada za przestrzeganie przepisów o czasie pracy i terminowe wypłacanie należnego wynagrodzenia. Dyrektor ogłasza konkurs na stanowiska ordynatorów, naczelnej pielęgniarki, przełożonej pielęgniarek zakładu oraz pielęgniarki oddziałowej i nawiązuje z wybranymi kandydatami stosunek pracy.
Dyrektor w imieniu zakładu gospodaruje jego majątkiem i funduszami. Podstawą gospodarki zakładu jest ustalony przez niego plan finansowy zakładu. On decyduje o podziale zysku i odpowiada przed organem założycielskim za ujemny wynik finansowy.
Rada - organ opiniodawczy i doradczy
Przy SP ZOZ-ie działa rada społeczna, która jest organem inicjującym i opiniodawczym organu założycielskiego oraz organem doradczym kierownika zakładu. Najważniejszym zadaniem rady jest uchwalenie statutu zakładu i przedłożenie go do zatwierdzenia organowi założycielskiemu. To samo dotyczy zmian w statucie.
Do zadań rady społecznej należy ponadto przedstawianie organowi założycielskiemu wniosków i opinii w sprawach zbycia środka trwałego oraz zakupu lub przyjęcia darowizny nowej aparatury i sprzętu medycznego, w sprawach związanych z przekształceniem lub likwidacją zakładu, jego przebudową, rozszerzeniem lub ograniczeniem działalności, a także przyznawania dyrektorowi zakładu nagród i rozwiązania z nim stosunku pracy lub umowy. Rada społeczna przedstawia dyrektorowi wnioski i opinie w sprawach planu finansowego i inwestycyjnego, rocznego sprawozdania z realizacji planu inwestycyjnego i finansowego, kredytów bankowych lub dotacji oraz podziału zysku. Ponadto rada zatwierdza regulamin porządkowy, dokonuje okresowych analiz skarg i wniosków wnoszonych przez pacjentów i wykonuje inne zadania określone w statucie zakładu. Od uchwały rady społecznej przysługuje dyrektorowi odwołanie do organu założycielskiego.
Nadzór nie tylko z ministerstwa
Określone uprawnienia kontrolne w stosunku do wszystkich zakładów opieki zdrowotnej przysługują ministrowi zdrowia, a na obszarze danego województwa - wojewodzie. Te uprawnienia rozciągają się w przypadku ministra także na organy założycielskie. Organom kontrolnym przysługuje prawo wizytacji pomieszczeń zakładu, obserwowania czynności związanych z udzielaniem świadczeń, sprawdzania używania zgodnych z wymaganiami wyrobów medycznych, żądania informacji i dokumentacji medycznej. W celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości mogą być wydawane zalecenia pokontrolne, a w miarę potrzeby decyzje administracyjne. Jedną z nich może być decyzja o wykreśleniu zakładu z rejestru w całości lub w części dotyczącej działalności nie odpowiadającej wymaganiom ustawy lub statutu. Przeprowadzenie jednorazowej kontroli lub kontrolowanie zakładu w sposób ciągły może być zlecone konsultantom krajowym i wojewódzkim, a także organom samorządów zawodów medycznych, medycznym towarzystwom naukowym, zakładom opieki zdrowotnej, państwowym uczelniom medycznym oraz specjalistom z poszczególnych dziedzin medycyny.

Podstawa prawna:
1) ustawa z 30 sierpnia 1999 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. nr 91, poz. 408 ze zm.),
2) rozporządzenie ministra zdrowia z 18 listopada 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru nad samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej i nad jednostkami transportu sanitarnego (Dz. U. nr 94, poz. 1097).