• postępowania w dyslipidemiach,
• cukrzycy w aspekcie chorób sercowo-naczyniowych, diagnostyki i leczenia przewlekłego zespołu wieńcowego,
• diagnostyki i leczenia ostrej zatorowości płucnej, postępowania w częstoskurczach nadkomorowych.

Najważniejsze wydają się wytyczne postępowania w dyslipidemiach, ponieważ jako zalecenia głównie profilaktyczne dotyczą największych populacji. Zostały jasno sprecyzowane kategorie ryzyka sercowo-naczyniowego, uwzględniając dodatkowo kategorię ekstremalnie wysokiego ryzyka, którą już wcześniej wyodrębniono w Polsce (tzw. Deklaracja Sopocka). Zmianie uległy cele terapeutyczne w poszczególnych kategoriach ryzyka. Dla bardzo wysokiego ryzyka przyjęto obecnie wartość cholesterolu LDL <55 mg/dl (było <70 mg/dl), dla ryzyka ekstremalnego <40 mg/dl (wcześniej tej kategorii i takiego celu terapeutycznego nie było). Zalecenia nie wskazują dolnej granicy stężenia LDL-C, ale dotychczasowe badania wykazały, że im jest ono niższe, tym lepiej oraz to, że niskie jego poziomy są bezpieczne.

W 2019 r. ukazały się przełomowe badania dające szansę na poprawę leczenia i tym samym rokowania u pacjentów z niewydolnością serca (DAPA-HF Trial). Lek dapagliflozyna, stosowany w cukrzycy, wykazuje także działanie poprawiające wydolność serca i wydłuża życie nawet u pacjentów bez cukrzycy. O korzystnym działaniu flozyn na układ sercowo-naczyniowy (np. empagliflozyny) wiedzieliśmy już wcześniej.

Rok 2019 to drugi pełny rok realizacji programu koordynowanej opieki po zawale serca (KOS-zawał), wprowadzonego w październiku 2017 r. Program jest prowadzony przez ok. 60 szpitali, najwięcej w województwie śląskim (10), dolnośląskim (9), mazowieckim (7). Niestety, w dwóch województwach: świętokrzyskim i warmińsko-mazurskim KOS-zawał jeszcze nie zaistniał.

Według kompletnych danych z 2018 r., w skali całego kraju objęto programem tylko 14 proc. pacjentów po nowym zawale serca, czyli ok. 10 tys. na ponad 70 tys. wszystkich nowych przypadków zawału. Z nierównomiernego rozkładu ośrodków prowadzących KOS-zawał wynikają duże różnice w odsetkach pacjentów z nowym zawałem serca, objętych opieką w programie. Najwyższe odsetki osiągnięto w województwach lubelskim (40 proc.), śląskim (33 proc.), opolskim (25 proc.), dolnośląskim (21 proc.), zachodniopomorskim (14 proc.).

Wyniki programu KOS-zawał pozytywnie zaskoczyły wszystkich, począwszy od kardiologów po urzędników Ministerstwa Zdrowia, w tym samego ministra Łukasza Szumowskiego, także kardiologa. Podczas kongresu Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Katowicach we wrześniu 2019 r. stwierdził on, że program KOS-zawał powinien być obligatoryjny dla każdego szpitala, w którym leczeni są pacjenci ze świeżym zawałem serca. Analizy statystyczne, przeprowadzone przez AOTMiT wspólnie z NFZ i PTK, pokazały 36-procentową względną redukcję ryzyka zgonu w ciągu roku od zawału. Rzeczywista roczna śmiertelność wśród pacjentów nieobjętych programem KOS-zawał wynosiła 9,3 proc., zaś objętych programem — 4,3 proc. Analiza porównawcza (tzw. propensity score matching) wykazała, że gdyby pacjentów rzeczywiście włączonych do programu KOS-zawał, nie włączać do niego, to roczna śmiertelność wynosiłaby 6,1 proc. (a nie jak osiągnięto realnie 4,3 proc.).

PTK wspólnie z AOTMiT opracowało program kompleksowej opieki nad pacjentami z niewydolnością serca — KONS. Miał on być w formie pilotażu wprowadzony w 2019 r. w sześciu ośrodkach. Niestety, prace legislacyjne przedłużyły się i oczekujemy wdrożenia pilotażu najpóźniej do połowy 2020 r. To kolejny bardzo ważny program poprawy opieki kardiologicznej. Szacunki mówią o 600-800 tys. chorych w skali kraju. Rocznie z powodu niewydolności serca umiera ok. 60 tys. Polaków.

Rok 2019 to także pierwszy pełny rok funkcjonowania programu leczenia hipercholesterolemii rodzinnej (FH) innowacyjnymi lekami z grupy inhibitorów PCSK9 — alirokumabem i ewolokumabem. Obecnie program jest prowadzony przez ok. 30 ośrodków. Inhibitory PCSK9 dają chorym z FH szansę na obniżenie stężenia cholesterolu LDL z poziomu przekraczającego nieraz 200-500 mg/dl do wartości uznanych za cel terapeutyczny.

W tym roku zakończyło się jedno z największych badań epidemiologicznych w dziedzinie kardiologii (zainicjowane przez Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu), które oceniało występowanie migotania przedsionków w polskiej populacji powyżej 65. roku życia (akronim badania NOMED-AF). Aby wykryć arytmię, stosowano specjalnie zaprojektowaną na potrzeby badania kamizelkę i rejestrator, które umożliwiły długoterminową rejestrację EKG, średnio 21 dni. Okazało się, że migotanie przedsionków występuje u 19,2 proc. populacji powyżej 65. roku życia, częściej u mężczyzn. Na przykład w przedziale wiekowym 65-69 lat migotanie przedsionków ma 15 proc. mężczyzn i 7 proc. kobiet. Oznacza to, że obecnie ok. 1,25 mln Polaków cierpi na jedną z form migotania przedsionków, a prognozy wskazują, że liczba ta wzrośnie do ok. 1,7 mln w 2030 r. i nawet do 2,3 mln w 2050 r. Ważne jest także to, że ok. 40 proc. ma tzw. nieme migotanie przedsionków.

W 2019 roku minister zdrowia powołał Agencję Badań Medycznych. Ogłoszono już pierwszy konkurs na niekomercyjne badania kliniczne. Pula środków to ok. 100 mln zł. Na pierwszy konkurs złożono ponad 70 wniosków, kilkanaście z dziedziny kardiologii. Tak duże zainteresowanie świadczy o potrzebie rozwoju badań klinicznych i dużym rodzimym potencjale badawczym. Czekamy na rozstrzygnięcie konkursu.