Jak powinna wyglądać diagnostyka niepłodności

Sekcja Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego (SPiN PTG) opracowała 5 kroków, które należy wykonać przed rozpoczęciem leczenia niepłodności u kobiety oraz informację na temat badań, jakim powinien poddać się mężczyzna.

Wskazaniem do rozpoczęcia diagnostyki jest sytuacja, w której para po roku starania się o dziecko bez stosowania metod antykoncepcyjnych, nie może zajść w ciążę. Okres ten jest krótszy w uzasadnionych sytuacjach medycznych, np. jeżeli kobieta przekroczyła 35. rok życia.

Krok 1 – wywiad lekarski

Diagnostykę rozpoczyna wizyta pary w gabinecie ginekologicznym. Warto wcześniej przygotować się do spotkania z lekarzem, opracowując odpowiedzi na pytania, które na pewno zostaną zadane. Wywiad ma na celu ustalenie: ogólnego stanu zdrowia obojga partnerów i ich pożycia seksualnego. Ginekolog zapyta również o wiek pacjentów, czas trwania niepłodności, liczbę partnerów seksualnych, choroby wrodzone, przenoszone drogą płciową, przebyte poważne choroby ogólnoustrojowych.

„Lekarz powinien zapytać o styl życia, jaki para prowadzi, nałogi i używki oraz stopień narażenia na stres. Są to czynniki, które również mogą determinować zdolność do posiadania potomstwa.” – mówi prof. Rafał Kurzawa, ekspert Ośrodka Studiów nad Płodnością Człowieka i przewodniczący SPiN PTG.

„Bardzo duże znaczenie w diagnostyce i leczeniu niepłodności ma nastawienie danej pary i to, czy potrafi szczerze rozmawiać o swoim problemie i obawach. Równie ważna jest relacja z lekarzem, który powinien być wsparciem dla swoich pacjentów. Proces diagnostyczny obejmuje zarówno kobietę, jak i mężczyznę, a liczba i rodzaj badań powinny być dostosowane indywidualnie do każdej pary” – dodaje prof. Sławomir Wołczyński, ekspert Ośrodka Studiów nad Płodnością Człowieka i koordynator medyczny Ogólnopolskiego Centrum Badania, Edukacji i Monitorowania Problemów Płodności.

Krok 2 – badania fizykalne

Ginekolog poddaje kobietę badaniu fizykalnemu, by ocenić jej masę ciała, wielkość i położenie macicy, sprawdzić obecność zgrubień i guzków narządów rodnych. Sprawdza, czy nie ma objawów niedoczynności tarczycy i hiperandrogenizacji. Świadczyć mogą o tym m.in. suchość skóry, nadmierne rogowacenie naskórka, łamliwość paznokci, zwolniona czynność serca, obecność cech charakterystycznych dla mężczyzn: maskulinizacji, zmiany proporcji ciała, barwy głosu i owłosienia męskiego typu.

Krok 3 – badania hormonalne

W przypadku zgłoszenia przez pacjentkę nieregularnych miesięcznych krwawień – zbyt częstych bądź zbyt rzadkich – lekarz zleci przeprowadzenie badań hormonalnych. Wyniki wskażą stężenie progesteronu, estradiolu, gonadotropin, prolaktyny, które pozwolą na potwierdzenie lub wykluczenie podejrzewanych zaburzeń owulacji. Rezerwa jajnikowa, czyli określona liczba komórek jajowych potencjalnie gotowych do zapłodnienia, ustalana jest na podstawie oznaczeń hormonalnych – FSH i estradiolu lub AMH oraz badania USG.

W procesie diagnostyki niepłodności bada się również poziom androgenów, czyli hormonów płciowych męskich (szczególnie testosteronu), ponieważ ich nadmiar jest jedną z przyczyn zaburzeń miesiączkowania i może być przyczyną niepłodności.

Krok 4 – USG

Badanie ultrasonograficzne pomaga ocenić funkcję jajników, ich wielkość, położenie i budowę wewnętrzną. Dodatkowo, lekarz na podstawie wyników może ocenić liczbę i wielkość pęcherzyków, w których zachodzi dojrzewanie komórek jajowych.

Krok 5 – badania endoskopowe

Celem badań jest ocena stanu anatomicznego narządu rodnego u kobiety. Na podstawie wyników, lekarz może ocenić drożność jajowodów, nieprawidłowości w kształcie macicy, a także zdiagnozować przegrodę w jamie macicy i mięśniaki, obecność zrostów po interwencjach chirurgicznych czy endometriozę. Do grupy badań endoskopowych należą: histerosalpingografia, laparoskopia i histeroskopia.

Diagnostyka niepłodności męskiej

Przyczyna niepłodności może także tkwić po stronie mężczyzny. Podstawowym badaniem diagnostycznym w przypadku podejrzeń niepłodności partnera jest analiza nasienia, czyli seminogram. Pozwala on ocenić jakość, ruchliwość i liczbę plemników. Jeśli wyniki wykażą wartości poniżej określonej normy, lekarz podejmuje decyzję o dalszej diagnostyce endokrynologicznej, mikrobiologicznej oraz genetycznej.

Właściwy dobór metod diagnostycznych pozwala ustalić przyczynę problemu z zajściem w ciążę i określenie odpowiedniej metody terapii. Według statystyk, ok. 60 proc. osób mających problemy z poczęciem dziecka, wymaga specjalistycznego postępowania lekarskiego. „Jeśli para zastanawia się nad wyborem kliniki leczenia niepłodności, warto sprawdzić, czy dany ośrodek działa w oparciu o krajowe rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia. Do najważniejszych rekomendacji należy stanowisko Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności PTG” – dodaje prof. Rafał Kurzawa.