Czas wprowadzić telemonitoring kardiologiczny pacjentów onkologicznych

27-29 września 2023 r. w Madrycie (Hiszpania) odbył się Global Cardio Oncology Summit – kongres Międzynarodowego Towarzystwa Kardio-Onkologicznego (International Cardio-Oncology Society, IC-OS). Pierwszego dnia zaplanowano Basic and Translational Research Symposium in Cardio-Oncology, a więc spotkanie dedykowane naukom podstawowym. Sesje stricte kliniczne rozpoczęły się 28 września. Wówczas pierwszy wykładowca - prof. Michael Ewer z The University of Texas MD Anderson Cancer Center (USA) - podczas sesji pt. „Old and new directions of Cardio-Oncology” przedstawił początki rozwoju kardioonkologii na świecie.

– Wybór eksperta nie był przypadkowy, ponieważ w ośrodku, który reprezentuje prof. Michael Ewer, zaczęła się historia kardioonkologii. Ponad 20 lat temu, bo w 2000 r., w The University of Texas MD Anderson Cancer Center stworzono pierwszą na świecie klinikę kardioonkologiczną – wyjaśnił dr hab. n. med. Sebastian Szmit, prof. CMKP, kierownik Zakładu Kardioonkologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie, pierwszy polski kardioonkolog certyfikowany przez Międzynarodowe Towarzystwo Kardioonkologiczne (ang. International Cardio-Oncology Society, IC-OS), specjalista chorób wewnętrznych, kardiologii i onkologii klinicznej.

Następnie odbyła się sesja pod patronatem czasopisma „European Heart Journal” i pod kierownictwem redaktora naczelnego - prof. Filippo Crea. W jej trakcie swój wykład wygłosił prof. Joerg Herrmann z Mayo Clinic (USA), który omówił m.in. wyniki SPARE-HF trial, BREXIT Study, Onco DVT Study, czyli badań dedykowanych roli statyn, treningu wysiłkowego oraz leczenia przeciwzakrzepowego u pacjentów onkologicznych.

– Okazuje się, że trwająca 3 miesiące antykoagulacja z powodu zatorowości płucnej bądź zakrzepicy żylnej jest niewystarczająca, wykazano przewagę 12-miesięcznej antykoagulacji. W aspekcie statyn prof. Joerg Herrmann podkreślił, że stale potrzebujemy dowodów na optymalne ich zastosowanie w kardio-onkologii, natomiast aktywność fizyczna podczas chemioterapii wiąże się z mniejszym stopniem uszkodzenia serca wyrażonym poprzez wzrost stężenia troponin – zrelacjonował prof. Sebastian Szmit.

PRZECZYTAJ TAKŻE: W nowoczesnej onkologii niezbędne jest zrozumienie roli kardioonkologii

Natomiast kolejna prelegentka, dr Anne Blaes, onkolog z University of Minnesota (USA), pokazała kilka nowych badań klinicznych w onkologii dotyczących chociażby chemoradioterapii oraz immunoterapii oraz wyjaśniła, dlaczego wraz z postępem onkologii będzie wzrastać też liczba pacjentów kardio-onkologicznych. Sesję zakończył prof. Carlo Gabriele Tocchetti z University of Naples Federico II (Włochy), który przedstawił osiągnięcia w dziedzinie kardioonkologii w swoim kraju wyrażając szacunek dla włoskich pionierów tej dziedziny.

– Warto wiedzieć, że osobą, która jako pierwsza na świecie użyła w 1996 r. w publikacji naukowej pojęcia „kardioonkologia”, odnosząc je do problemów kardiologicznych u chorych na nowotwory, była pochodząca z Włoch kardiolog dr Daniela Cardinale – wspomniał prof. Sebastian Szmit, odnosząc się do włoskiego wątku w historii kardioonkologii.

Czas wprowadzić telemonitoring kardiologiczny pacjentów onkologicznych

Kolejna sesja odbyła się pod patronatem czasopism „JACC CardioOncology” oraz "Cardio-Oncology", podczas której jako pierwszy głos zabrał prof. Alexander R. Lyon z Royal Brompton Hospital (Wielka Brytania), czyli główny autor wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ECS) dotyczących kardioonkologii.

– Ekspert podczas swojego wystąpienia skupił się na wyzwaniach w kardioonkologii dotyczących stratyfikacji ryzyka i monitoringu pacjentów onkologicznych z ryzykiem s-n. Wskazał, że echokardiografia i oznaczanie markerów sercowo-naczyniowych są niewystarczające w monitorowaniu omawianej grupy. Kolejnym krokiem w rozwoju kardioonkologii powinien być telemonitoring kardiologiczny zarówno pacjentów w trakcie terapii onkologicznej, jak i tych po zakończonym leczeniu przeciwnowotworowym – zrelacjonował prof. Sebastian Szmit.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Kardioonkologia: opracowano pierwsze europejskie wytyczne [PTOK 2022]

Pacjenci kardiologiczni są bardziej narażeni na rozwój nowotworów

Uwagę kardioonkologa z Polski zwróciła także sesja pt. „Reverse cardio-oncology: are we ready for the challenge?”. Podczas spotkania nie mówiono o toksycznym wpływie leków onkologicznych na układ sercowo-naczyniowy, lecz skupiono się na tym, że u pacjenta kardiologicznego ryzyko rozwoju choroby nowotworowej jest większe niż w populacji bez schorzeń s-n.

Pierwszy wykład w tej sesji wygłosił prof. Rudolf de Boer z Erasmus University Medical Centre (Holandia) na temat rozwoju raka u pacjentów z niewydolnością serca.

– Ekspert wyjaśnił m.in. dlaczego pacjenci kardiologiczni częściej chorują na nowotwory. Okazuje się, że schorzenia sercowo-naczyniowe i choroby nowotworowe mają wiele wspólnych czynników ryzyka, takich jak: insulinooporność, otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie papierosów czy przewlekły stan zapalny. Skala problemu jest bardzo duża, ponieważ chociażby populacja pacjentów z niewydolnością serca często choruje na nowotwory. Choroba nowotworowa jest u nich najsilniejszym czynnikiem złego rokowania i często pacjenci z niewydolnością serca umierają z powodu choroby nowotworowej – powiedział prof. Sebastian Szmit.

Drugi wykładowca, prof. Dimitrios Farmakis z National & Kapodistrian University of Athens (Grecja), poświęcił swoje wystąpienie wykorzystaniu flozyn w kardioonkologii.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Powstał pierwszy Globalny Rejestr Kardio-Onkologiczny

Flozyny mają korzystny wpływ na rokowania pacjentów z chorobą nowotworową

– Ekspert przedstawił wyniki badań, w których flozyny, stosowane ze wskazań diabetologicznych, albo stricte kardiologicznych, mają korzystny wpływ na rokowania pacjentów z chorobą nowotworową. Jednak są to badania obserwacyjne, w których flozyny zastosowano z powodu cukrzycy lub niewydolności serca. Okazało się jednam, że jeśli chory podczas chemioterapii otrzymywał flozynę miał lepsze rokowanie kardiologiczne. Teraz czas na ocenę flozyn w prewencji pierwotnej – skomentował prof. Sebastian Szmit.

Grecki kardiolog przedstawił także badanie prowadzone przez polskich naukowców, dotyczące prewencji pierwotnej za pomocą empagliflozyny chorych otrzymujących chemioterapię z antracyklinami. Liderem badania jest Narodowy Instytut Onkologii w Warszawie, który reprezentuje dr n. med. Anna Borowiec, a jednostką współpracującą Instytut Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie, w którym głównym badaczem jest prof. Sebastian Szmit.

Kolejne sesje dotyczyły obrazowania serca i roli biomarkerów w kardioonkologii, o których mówiła wspominana już włoska kardiolog dr Daniela Cardinale z European Institute of Oncology. Z kolei dr Jennifer Liu z Memorial Sloan Kettering Cancer Center (USA) swój wykład poświęciła wykorzystaniu strainu w onkologii. Natomiast dr Juan Carlos Plana z Baylor College of Medicine (USA) przekonywał, że można dobrze zorganizować nowoczesny monitoring echokardiograficzny w kardioonkologii.

Ciekawość polskiego eksperta wzbudziła także sesja pod patronatem Society for Cardiovascular Magnetic Resonance, dotycząca wykorzystania rezonansu magnetycznego w kardioonkologii. Eksperci z USA - prof. Marielle Scherrer-Crosbie z Hospital of the University of Pennsylvania, dr Lauren Baldassarre z Yale School of Medicine i prof. Ana Barac z Inova Heart and Vascular Institute powiedziały o praktycznej roli rezonansu magnetycznego w obrazowaniu serca u chorych na nowotwory wzbogacając wykłady przypadkami klinicznymi.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjentów onkologicznych może zmieniać się dynamicznie

U pacjentek onkologicznych, które doświadczają powikłań kardiologicznych, częściej dochodzi do nawrotu choroby

28 września kongres zakończyło rozstrzygnięcie konkursu Young Investigators Awards Competition.

– Konkurs wygrały cztery doniesienia. Wśród nich miejsce pierwsze zajęła praca z Kanady dotycząca pacjentek z rakiem piersi. Jej autorzy wykazali, że u kobiet po zakończonym leczeniu raka piersi często pojawiają się przedwczesne problemy sercowo-naczyniowe: zawał serca, niewydolność serca, udar mózgu. U kobiet, które doświadczają powikłań kardiologicznych, częściej dochodzi też do nawrotu choroby nowotworowej bądź rozwoju drugiego niezależnego nowotworu – powiedział prof. Sebastian Szmit.

Wątek powikłań kardiologicznych u pacjentek onkologicznych poruszono także kolejnego dnia, w trakcie sesji „Women in cardio-oncology”, która odbyła się pod patronatem Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ASCO). Inna sesja pod patronatem tego Towarzystwa została poświęcona terapiom celowanym w onkologii klinicznej. Wyjaśniono, co dla kardioonkologa oznacza wykorzystanie tych terapii na przykładzie raka płuca, raka piersi, przewlekłej białaczki szpikowej i limfocytowej.

Jak planować pierwotną i wtórną profilaktykę przeciwzakrzepową u chorych na nowotwory?

29 września odbyła się także sesja dotycząca zaburzeń rytmu serca i leczenia przeciwzakrzepowego u pacjentów z nowotworem, prowadzona przez prof. Dianę Gorog z Imperial College London (Wielka Brytania) oraz prof. Teresę López-Fernández z La Paz University Hospital (Hiszpania).

Pierwszy wykładowca, prof. Michael Fradley z Penn Medicine University of Pennsylvania (USA), podobnie jak prof. Alexander R. Lyon, przekonywał, że nadszedł już moment do prowadzenia telemonitoringu kardiologicznego u pacjentów onkologicznych, zwłaszcza w aspekcie zaburzeń rytmu serca. Z kolei dr Pedro Moliner z Bellvitge University Hospital (Hiszpania) opowiedział o problemach związanych z migotaniem przedsionków u pacjentów onkologicznych. Natomiast prof. Sebastian Szmit mówił o żylnych powikłaniach zakrzepowo zatorowych u pacjentów onkologicznych, o prewencji i leczeniu tych zdarzeń.

– Podczas swojego wystąpienia wyjaśniłem, jak planować pierwotną i wtórną profilaktykę przeciwzakrzepową u chorych na nowotwory, jak długo powinna ona trwać, jakie leki wybierać, czym się kierować przy podejmowaniu decyzji. Podczas dyskusji po wykładzie najwięcej pytań dotyczyło wskazań do podania nowych antykoagulantów i heparyny drobnocząsteczkowej, a także czasu trwania antykoagulacji. Pamiętajmy, że leczenie przeciwnowotworowe w wielu nowotworach trwa coraz dłużej, a czas przeżycia pacjentów onkologicznych jest też coraz dłuższy, więc temat optymalnej pierwotnej i wtórnej profilaktyki przeciwzakrzepowej staje się bardzo ważny – wyjaśnił prof. Sebastian Szmit.

W pozostałych sesjach skupiono się na planowaniu długoterminowej obserwacji pacjentów chorych na nowotwory, zarówno u dzieci, jak u dorosłych, a także na roli lekarza rodzinnego w kardioonkologii. O tym, jak ważna jest jego współpraca z onkologami i kardiologami, przekonywała dr Siva Tharshini Ramalingam z Royal Brompton and Harefield hospitals (Wielka Brytania).

PRZECZYTAJ TAKŻE: Znaczenie lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w kardioonkologii

Kongres zwieńczyło rozstrzygnięcie konkursu 2023 ICOS Champions League Final, który wygrała drużyna z Brazylii.

Warto dodać, że podczas kongresu prof. Daniel Lenihan otrzymał nagrodę specjalną IC-OS za jego zasługi w rozwoju kardioonkologii, a także samego Towarzystwa, którego był pierwszym prezydentem.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Kardioonkologia - jaka jest przyszłość tej nowej dziedziny medycyny?

Terapie wymagające ścisłej współpracy onkologa, kardiologa i hipertensjologa