Ciągle nie ma skutecznych metod powstrzymania sepsy

Stolica Dolnego Śląska była trzecim miastem po Stambule i Wiedniu, w którym doszło do spotkania tego międzynarodowego gremium anestezjologicznego. ?Sepsa jest wciąż bardzo poważnym problemem dla współczesnej medycyny. Codziennie na świecie z powodu sepsy umiera 1400 osób. Przeliczmy: to trzy samoloty typu Boeing. W ciągu roku zapada na nią 1,5 mln osób" - mówi prof. Andrzej Kübler, kierownik Kliniki Intensywnej Terapii Akademii Medycznej we Wrocławiu oraz przewodniczący specjalnej Grupy Roboczej ds. Posocznicy, utworzonej przez Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii i członek Sepsis Advisory Board.
Wrocławskie spotkanie poświęcone było uzgodnieniom dotyczącym rejestracji ciężkich przypadków sepsy, ocenie przydatności najnowszych metod leczenia tego schorzenia, a także organizacji międzynarodowej kampanii ?Pokonać Sepsę". Akcja ta jest efektem podpisanej w październiku 2002 roku ?Deklaracji Barcelońskiej", a sygnowanej przez najważniejsze organizacje zajmujące się intensywną terapią. W jej założeniach są: podniesienie świadomości dotyczącej zjawiska sepsy wśród lekarzy, wdrożenie standardów leczenia i diagnostyki, które mają w ciągu pięciu najbliższych lat zmniejszyć śmiertelność z powodu sepsy o 25 proc.
Wyzwanie dla lekarzy
Sepsa jest główną przyczyną śmierci na oddziałach intensywnej terapii. W ciągu roku umiera na nią 600 tys. ludzi, 30 proc. w ciągu miesiąca, zaś 50 proc. w ciągu pół roku od wystąpienia pierwszych objawów. Posocznica jest przyczyną zgonów na podobną skalę jak łącznie rak płuca, rak piersi i udary mózgu. W ankiecie przeprowadzonej wśród lekarzy, aż 87 proc. z nich wskazało diagnozowanie i leczenie sepsy jako jedno z największych wyzwań w ich praktyce, z drugiej zaś strony 82 proc. przyznało, że pomimo wysiłków, nie zanotowano spadku śmiertelności z tej przyczyny.
?To prawdziwa epidemia, której należy się wspólnie przeciwstawić. Trzeba od razu sobie powiedzieć, że nie znamy jeszcze wystarczająco skutecznego sposobu, lekarstwa, by walczyć z sepsą. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i szybkie włączenie leczenia przeciwbakteryjnego, łagodzącego jej objawy i podtrzymującego czynności życiowe" - mówi prof. A. Kübler.
Problem z diagnozowaniem sepsy polega na tym, że jeden z jej głównych objawów - utrzymująca się pomimo środków przeciwgorączkowych temperatura powyżej 38°C - bywa bagatelizowany. Brakuje pełnej diagnostyki i poszukiwania innych objawów schorzenia. Lekarze działają według schematu: wysoka temperatura - trzeba dać antybiotyk (najczęściej bez antybiogramu i poszukiwania źródła infekcji). Gdy gorączka nie spada, dodaje się kolejny środek przeciwbakteryjny.
Czym nowocześnie leczyć
Sepsa, definiowana jako ciężka uogólniona reakcja zapalna spowodowana zakażeniem, jest trudnym problemem terapeutycznym. Oczywiście pierwszym elementem leczenia powinno być podtrzymywanie czynności najważniejszych dla życia narządów (wentylacja mechaniczna, dializy, farmakologiczne wspomaganie czynności układu krążenia etc.) oraz zapewnienie prawidłowego transportu tlenu do tkanek, m.in. przez kontrole właściwego wypełnienia łożyska naczyniowego. Równocześnie powinniśmy dążyć do eliminacji źródeł zakażenia (np. drenaż, laparotomia) i antybiotykoterapii zgodnej z antybiogramem. Dodatkowymi elementami jest leczenie immunologiczne (duża część preparatów jest w fazie eksperymentalnej), leczenie dysfunkcji układu krzepnięcia (m.in. coraz popularniejsze na świecie aktywowane białko C) oraz leki wspomagające (żywienie pozajelitowe, profilaktyka owrzodzeń przewodu pokarmowego).
?Jak widać, leczenie sepsy jest trudne i wielokierunkowe. Żeby było właściwie prowadzone, wymaga dobrze wyposażonego oddziału intensywnej terapii, z kadrą lekarską na wysokim poziomie. Jeśli to w Polsce poprawimy, z pewnością zwiększą się również efekty leczenia sepsy" - twierdzi prof. Andrzej Kübler.


Objawy sepsy
Podział procesów związanych z sepsą
ACCP/SCCM 1992 rok:

o -Zespół uogólnionej reakcji zapalnej (SIRS) - występowanie przynajmniej dwóch z następujących objawów: temperatura ciała >38°C lub < 36°C; RR >90/min; częstość oddechów >20/min lub PaTlenu, 32 mmHg; leukocyty >12 tys./mm lub <4 tys./mm lub >10 proc. form dojrzałych.
o -Sepsa (Sepsis) - identyfikuje się zakaźne źródło reakcji.
o -Posocznica (Severe Sepsis) - następują zaburzenia czynności narządów: encefalopatia; hipotensja (ciśnienie skurczowe przez 1 godzinę <90 mmHg lub <40 mmHg od ustalonego poziomu); trombocytopenia (spadek trombocytów >30 proc. w ciągu 24 godz. lub <100 tys. bez krwotoku); hipoksemia, niewydolność nerek, kwasica metaboliczna.
o -Wstrząs (Sepsis Shock) - dla utrzymania prawidłowego ciśnienia tętniczego potrzebne jest podawanie leków obkurczających naczynia.
Wszystkie przypadki ciężkiej sepsy w Polsce powinny być zgłaszane przez oddziały intensywnej terapii drogą internetową pod adresem www.sepsa.pl. Działający od końca lutego br. system ma określić skalę zjawiska sepsy w Polsce.

Prof. Pierre-Francois Laterre (Bruksela, Belgia):

Zmniejszenie śmiertelności z powodu sepsy jest trudnym zadaniem. Wymaga wdrożenia światowych standardów diagnostyki i postępowania w każdym przypadku. Ważna jest także świadomość, że coś takiego jak sepsa istnieje i jest realnym zagrożeniem dla każdego. Przyszłością leczenia jest immunologia i genetyka.
Uważam, że polskie oddziały intensywnej terapii są na dobrym poziomie i właściwie przygotowane do leczenie sepsy. Problemem jest jednak to, że porównując z krajami Unii Europejskiej, jest ich po prostu za mało i przez to przeciążone są pracą.


Doc. Bojana Beović (Lublana, Słowenia):
Słowenia tak jak Polska ma podobne problemy z sepsą. Przede wszystkim wynikają one z braku pieniędzy, nowoczesnego wyposażenia i odpowiednio wykształconych kadr medycznych, zwłaszcza średniego szczebla. Dlatego takie spotkanie jak wrocławskie ma dla nas duże znaczenie, pozwala nam być blisko nowości dotyczących diagnostyki i leczenia sepsy. U nas, w przeciwieństwie do Polski, nie ma na razie ogólnokrajowego programu rejestrującego przypadki sepsy, dlatego zamierzamy włączyć się do międzynarodowego programu ?Surving Sepsis", który pozwoli nam monitorować to schorzenie.