Badania nad zastosowaniem chondrocytów allogenicznych do leczenia uszkodzeń chrząstki stawowej

Izolowane chondrocyty stosuje się do leczenia ubytków w chrząstce stawowej już od kilku lat. Zabieg polega na pobraniu od pacjenta małego fragmentu chrząstki stawowej z okolicy, w której staw nie jest obciążony w czasie chodzenia. Z niego izoluje się chondrocyty, które następnie rozmnaża się poza ustrojem i wszczepia do leczonego ubytku. Procedura ta daje dobre rezultaty (60-80 proc.), jednak jest efektywna przede wszystkim u ludzi młodych, u których chondrocyty nie uległy jeszcze zmianom degeneracyjnym związanym z wiekiem. Ponadto liczba chondrocytów możliwych do uzyskania w ten sposób jest ograniczona. Dotychczasowe osiągnięcia praktycznego przeszczepienia chondrocytów zachęciły jednak naukowców do poszukiwania innych możliwości wykorzystywania tkanek.
W izolacji od szpiku
W Zakładzie Histologii i Embriologii warszawskiej AM przeprowadzono doświadczenia, których celem było zbadanie możliwości stosowania chondrocytów allogenicznych, możliwych do uzyskania ze zwłok. To pierwsze tego typu badania na świecie.
Badania dotyczyły losu chrząstki odtwarzanej w sztucznie utworzonych ubytkach powierzchni stawowej u szczurów. Okazało się, że przeszczep ,własnych" chondrocytów prowadził do trwałego wypełnienia ubytku, natomiast chrząstka wytworzona przez ,obce" chondrocyty ulegała zniszczeniu przez limfocyty. Nie zapobiegało temu nawet zastosowanie środków immunosupresyjnych. ,Podczas tych badań udało nam się jednak zaobserwować, że proces niszczenia chrząstki zachodzi tylko od strony kości i szpiku, natomiast na powierzchni stawowej limfocyty nie pojawiają się. To jednoznacznie sugeruje, że uczulenie biorcy na chondrocyty zachodzi przez ich kontakt z komórkami szpiku, a nie z komórkami znajdującymi się wewnątrz stawu" - mówi prof. Stanisław Moskalewski z Zakładu Histologii i Embriologii AM w Warszawie.
Ten wniosek nasunął naukowcom myśl, że być może oddzielenie przeszczepionych chondrocytów od szpiku za pomocą bariery mechanicznej pomoże zapobiec uczuleniu i sprawi, że chrząstka odtworzona przez ,obce" nie będzie różnić się od chrząstki odtworzonej przez ,własne" chondrocyty.
Barierę taką wykonano z cementu używanego do mocowania w kości metalowych protez stawów. ,I okazało się, że ,obce" chondrocyty, gdy oddzielimy je od szpiku, nie wywołują ani uczulenia, ani uogólnionej reakcji ze strony układu odpornościowego, jak działo się to w przypadku przeszczepów wykonanych bez tej bariery" - opowiada prof. S. Moskalewski.
Nowe możliwości leczenia
To nie oznacza jeszcze, że na podobnej zasadzie będzie można wykorzystywać chondrocyty allogeniczne do leczenia uszkodzeń chrząstki stawowej u ludzi. Zanim poznamy odpowiedź na to pytanie, najpierw trzeba będzie jeszcze przeprowadzić odpowiednie doświadczenia z użyciem większych zwierząt, np. owiec, a także wypróbować inne rodzaje materiałów do wytwarzania bariery mechanicznej. Jednak już wynik dotychczasowych doświadczeń stwarza realną możliwość zastosowania przeszczepów allogenicznych chondrocytów do leczenia różnych schorzeń chrząstki stawowej.
,Gdyby te techniki sprawdziły się także na większych zwierzętach, a potem u ludzi oznaczałoby to, że mamy do dyspozycji kolejną możliwość leczenia ubytków, w dodatku znacznie łatwiejszą niż długotrwałe hodowanie chondrocytów. Chrząstka jest bardzo żywotną tkanką - co oznacza, że pobraną ze zwłok bez problemu można przechowywać nawet kilkanaście godzin. To zaś znacznie skróciłoby czas oczekiwania i oszczędziło innych, koniecznych w przypadku hodowli zabiegów" - tłumaczy prof. S. Moskalewski.