Antybiotyki: można przepisywać mniej!

Celem projektu zainspirowanego przez ekspertów Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków była szczegółowa analiza zużycia antybiotyków w regionie, wdrożenie rekomendacji racjonalnej antybiotykoterapii oraz zorganizowanie kampanii edukacyjnej dla lekarzy i ich pacjentów. Jego realizację wsparła Rada Programowa Związku Pracodawców Opieki Medycznej Opolszczyzny „Pro Homine", sygnatariusz Porozumienia Zielonogórskiego, co pomogło w dotarciu do lekarzy.

Analiza . W Opolskim Oddziale Wojewódzkim NFZ dokonano analizy zapisywanych pacjentom antybiotyków przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. W populacji woj. opolskiego lekarze poz zapisują średnio ok. 70 proc. wszystkich terapii tymi lekami (od 62,55 proc. w Opolu do 83,23 proc. w powiecie strzeleckim). Średnio w całym województwie w okresie listopad 2005 - kwiecień 2006 zapisano 14,48 kuracji antybiotykowych na 100 wizyt lekarskich. W jednym z powiatów, gdzie najczęściej przepisywano antybiotykowe, średnia dla wszystkich praktyk w powiecie wyniosła 19,8 na 100 wizyt lekarskich. Analizy preskrypcji antybiotyków wskazały również, iż znacząco częściej antybiotyki są zlecane w grupie wiekowej 0-6 lat. Według danych opolskich, średnia liczba terapii antybiotykami w okresie listopad 2005 - kwiecień 2006 w przeliczeniu na 1 pacjenta w grupie wiekowej 0-6 lat wynosiła 1,43, w grupie 7-65 lat - 0,35, a powyżej 65 lat - 0,4.

Szkolenia . Przy współpracy zespołu ekspertów Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków pod kierownictwem prof. Walerii Hryniewicz przeprowadzono szkolenia lekarzy rodzinnych. Odbyły się one w październiku 2007 roku w niewielkich grupach w każdym z powiatów województwa opolskiego. Lekarze zapoznali się z wytycznymi do stosowania antybiotyków w schorzeniach dróg oddechowych. Analizowali też dane o zleconych przez siebie kuracjach antybiotykowych, które zostały zapisane w systemie refundacyjnym, działającym w opolskim oddziale NFZ. (To pilotażowy system elektroniczny, dzięki któremu opolski oddział NFZ ma dokładne dane między innymi o kosztach refundacji leków przypadających na poszczególnych lekarzy i zakłady opieki zdrowotnej. Z kolei lekarze mogą śledzić, jak na tle średniej w województwie wyglądają zlecane przez nich terapie - przyp. red.).
Część lekarzy wyposażono w szybkie testy do wykrywania obecności antygenów paciorkowcowych w wymazach z gardła. Testy otrzymali bezpłatnie w ramach projektu.

Wyniki . Już po 2 miesiącach realizacji programu przez lekarzy rodzinnych województwa opolskiego dało się zauważyć pierwsze pozytywne rezultaty.
W grupie lekarzy uczestniczących w szkoleniach liczba zapisywanych kuracji antybiotykowych zmniejszyła się o 16,15 proc. wobec ogólnego zmniejszenia tego samego parametru o 8,76 proc. w grupie lekarzy, którzy nie uczestniczyli w szkoleniach, w porównywalnych okresach.
W strukturze recept na antybiotyki wyraźnie widać, iż w grupie lekarzy uczestniczących w szkoleniach wzrósł udział zapisywanych penicylin o szerokim spektrum działania (np. o ok. 35 proc. penicylin wrażliwych na beta-laktamazę), co jest zgodne z rekomendacjami antybiotykoterapii dróg oddechowych. W tej samej grupie lekarzy w strukturze zalecanych antybiotyków zmniejszył się natomiast udział procentowy penicylin z inhibitorami beta-laktamazy (o ok. 24 proc.), makrolidów (o ponad 33 proc.) oraz fluorochinolonów (o 15 proc.), co również jest zgodne z omawianymi podczas szkoleń rekomendacjami. W pozostałej grupie lekarzy, wypisujących porównywalną liczbę recept na antybiotyki, nie zaobserwowano takich zmian w strukturze zapisywanych leków tej grupy.
Jeszcze korzystniejsze zmiany w ordynacji terapii antybiotykowych odnotowano w grupie lekarzy, którzy zastosowali w praktyce klinicznej szybkie testy paciorkowcowe. W tej grupie lekarzy doszło do zmniejszenia liczby zapisywanych kuracji antybiotykowych o około 20 proc. Nie jest to istotnie więcej niż w grupie lekarzy uczestniczących w szkoleniach, należy jednak zauważyć, iż testy były stosowane łącznie przez 34 lekarzy, średnio więc na jednego lekarza przypadało ok. 30 testów, co nie jest liczbą znaczącą.