Zdrowie psychiczne pod lupą

Realizacja założeń Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Publicznego przez wszystkie urzędy i jednostki do tego zobligowane idzie mozolnie. O wynikach pierwszego okresu sprawozdawczego informuje w specjalnym dokumencie Ministerstwo Zdrowia.

Centralnie na miarę możliwości

Sprawozdanie z realizacji NPOZP złożyły wszystkie instytucje ze szczebla centralnego z wyjątkiem Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji i … Narodowego Funduszu Zdrowia. Każde z nich realizowało zadania na miarę możliwości finansowych – wszystkie jednak  (z wyłączeniem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej) opracowały priorytety promocji zdrowia psychicznego, bez generowania wysokich nakładów finansowych. Pochwały zebrały trzy resort – Sprawiedliwości, Spraw Wewnętrznych oraz Obrony Narodowej, którym udało się zrealizować niemal wszystkie nałożone na nie zadania.

..gorzej w terenie?

Wśród samorządów terytorialnych najlepiej raportowały województwa – z każdego z nich wpłynęło sprawozdanie. Gorzej wypadły natomiast powiaty i gminy- z powiatów ziemskich wpłynęło 255 sprawozdań (zamiast 314), z miast na prawach powiatu 60 (zamiast 65), natomiast w przypadku gmin tylko 1414 spośród 2479 przesłało stosowne sprawozdania. MZ jest zaniepokojone jednak faktem, że znaczna część sprawozdań złożonych przez samorządy sporządzona została przez pracowników służb społecznych – dyrektorów i pracowników MOPS’ów, Gminnych OPS czy Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie, a także urzędników nie mających nic wspólnego z ochroną zdrowia m.in. informatyków, czy przedstawicieli referatów ds. obronności czy dowodów osobistych.

„Wypełnienie rocznego sprawozdania z zakresu polityki ochrony zdrowia na
terenie powiatów i gmin przez niekompetentne i często przypadkowe osoby stawia pod znakiem zapytania jakość i wiarygodność wprowadzonych danych”- ocenia w raporcie MZ.

Resort zdrowia nie ma również wątpliwości, że przygotowane i realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego programy nie odzwierciedlają założeń i celów NPOZP- większość z nich bowiem koncentrowała się na problemie uzależnień od alkoholu i narkotyków, które podlega odrębnemu ustawodawstwu (tj. Ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz Ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii- z których wynikają odrębne programu naprawcze).

Pietą Achillesową są także kryteria doboru uczestników do programów- głównie samorządy wskazywały na pacjentów znajdujących  się pod opieka podmiotów leczniczych, świadczących usługi w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej i leczenia uzależnień, a także adresowanie programów do rodzin osób cierpiących na zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania. To, oraz ich główni realizatorzy, czyli podmioty lecznicze świadczą o tym, iż regionalne i lokalne programy promocji zdrowia psychicznego mają bardzo ograniczony zasięg oddziaływania.

Zalecenia i wnioski po 2011

W dokumencie przedstawionym przez resort znalazły się również wnioski i zalecenia na kolejne lata. Urzędników z gmachu przy Miodowej z pewnością cieszy malejąca liczba samobójstw - w 2011 odnotowano ich 3839 (o 248 mniej niż w 2010). Jako pozytywne ocenili również kształtowanie zachowań korzystnych dla zdrowia psychicznego oraz poprawę jakości życia osób chorych psychicznie (głównie poprzez podejmowanie inicjatyw lokalnych).

Co potrzeba? Nie ma wątpliwości, że wśród najpilniejszych spraw związanych z realizacją programu, znajduje się kwestia finansowania.

"Dotychczasowe zaangażowanie finansowe realizatorów jest niewystarczające i nie daje gwarancji wprowadzania rozwiązań przewidzianych w Programie, w tym zwłaszcza wprowadzaniu szczegółowych programów NPOZP"- piszą we wnioskach autorzy raportu.

Konieczne jest również zwiększenie liczby placówek oferujących profesjonalną pomoc dla pacjentów narażonych na zaburzenia zdrowia psychicznego, a także zwiększenie aktywizacji zawodowej i rehabilitacji osób z zaburzeniami psychicznymi.